1/3 dân số thế giới phơi nhiễm ô nhiễm không khí độc hại nghiêm trọng năm 2026

Khoảng 34% dân số thế giới đã phải tiếp xúc với mức ô nhiễm ozone tầng mặt đất “cực kỳ kém” trong năm 2026, trong đó châu Á chịu ảnh hưởng nặng nhất. Nắng nóng, cháy rừng cùng khí thải giao thông và công nghiệp làm gia tăng ozone, gây tổn thương phổi, khó thở và làm trầm trọng bệnh hen suyễn.

Báo cáo của Dịch vụ Giám sát Khí quyển Copernicus (Copernicus Atmosphere Monitoring Service – CAMS) thuộc EU cho thấy biến đổi khí hậu và ô nhiễm không khí ngày càng liên kết chặt chẽ. Nhiệt độ cao và ánh nắng phản ứng với các chất ô nhiễm từ xe cộ, công nghiệp và cháy rừng, tạo ra ozone ở tầng mặt đất; khác với ozone bảo vệ Trái Đất ở tầng bình lưu, loại ozone này có hại đối với sức khỏe con người.

Từ 1/1 đến 15/9/2026, khoảng 34% dân số toàn cầu đã tiếp xúc với chất lượng không khí được CAMS xếp loại “cực kỳ kém (extremely poor)” về ozone, cao hơn đáng kể mức hướng dẫn của WHO. Thêm 17% dân số sống trong điều kiện “rất kém (very poor)”, trong khi chỉ khoảng 5% được hưởng mức ozone được xếp loại “tốt (good)”. WHO khuyến nghị mức ozone trung bình trong 8 giờ không vượt quá 100 µg/m³.

Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng mạnh nhất: 53% dân số ở mức “cực kỳ kém (extremely poor)” và thêm 22% ở mức “rất kém (very poor)”. Các thành phố được nhắc tới gồm New Delhi, Dhaka, Chongqing và Lahore; nguyên nhân liên quan đến công nghiệp hóa, giao thông, phát triển kinh tế, cháy rừng và đốt phụ phẩm nông nghiệp.

Tại Bắc Mỹ, khoảng hai phần ba dân số tiếp xúc với chất lượng không khí “kém (poor)” hoặc “rất kém (very poor)”; tại châu Âu, tỷ lệ này là khoảng 45%. Dù các chính sách kiểm soát khí thải đã làm giảm nhiều chất ô nhiễm khác, ozone vẫn khó kiểm soát, một phần vì nhiệt độ cao và cháy rừng tạo điều kiện thuận lợi cho ozone hình thành.

Ở châu Phi, 8% dân số chịu mức “cực kỳ kém (extremely poor)”, trong khi khói cháy rừng, đốt cây trồng, nấu ăn và bụi Sahara là các nguồn ô nhiễm đáng kể. Nam Mỹ nhìn chung khá hơn, với 81% dân số sống trong điều kiện ozone “tốt (good)” hoặc “trung bình (fair)”, còn Oceania có kết quả tốt nhất: 66% dân số ở mức “tốt (good)” và 34% ở mức “trung bình (fair)”. 

Báo cáo cho thấy ô nhiễm ozone không chỉ là vấn đề khí thải tại địa phương. Nắng nóng và cháy rừng do điều kiện khí hậu cực đoan có thể làm tăng ozone, trong khi ô nhiễm và khói có thể di chuyển hàng nghìn kilomet qua biên giới và đại dương, khiến việc kiểm soát trở thành vấn đề mang tính quốc tế.

Vân Thiên, theo The Straits Times