Anh dẫn đầu hơn 40 quốc gia tìm cách khơi thông eo biển Hormuz, Mỹ vắng mặt

Theo Reuters hôm 2/4, khi eo biển Hormuz gần như tê liệt do xung đột, Anh đang dẫn đầu một nỗ lực hợp tác đa quốc gia nhằm khôi phục khả năng lưu thông của “yết hầu năng lượng” toàn cầu này sau khi đạt được lệnh ngừng bắn. Trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rõ rằng đây “không phải trách nhiệm của Mỹ”, châu Âu và nhiều quốc gia khác đang tăng tốc tìm kiếm giải pháp tự chủ.

Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper đã chủ trì một cuộc họp trực tuyến tại London, ban đầu có khoảng 35 quốc gia tham dự, sau đó mở rộng lên hơn 40 nước, bao gồm Pháp, Đức, Ý, Canada, Nhật Bản và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Mục tiêu cốt lõi của hội nghị là tìm kiếm các phương án khả thi để khôi phục tự do hàng hải qua eo biển Hormuz sau khi ngừng bắn. Đáng chú ý, Mỹ không tham dự cuộc họp này. Trước đó, Tổng thống Trump đã công khai cho rằng tuyến hàng hải quan trọng này nên do các quốc gia phụ thuộc vào nó tự “đảm bảo thông suốt”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết các cuộc thảo luận sẽ xem xét “mọi biện pháp ngoại giao và chính trị khả thi”, nhưng cũng thừa nhận việc khôi phục lưu thông “không hề dễ dàng”.

Iran phong tỏa gây chấn động năng lượng, áp lực toàn cầu gia tăng

Theo AP, eo biển Hormuz đảm nhận khoảng 1/5 lượng dầu vận chuyển toàn cầu. Kể từ cuối tháng Hai, sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, Tehran đã trả đũa bằng cách phong tỏa thực tế tuyến đường này.

Bà Cooper cho rằng Iran đã “bắt cóc tuyến hàng hải quốc tế, biến kinh tế toàn cầu thành con tin”. Bà cảnh báo giá dầu và giá lương thực tăng “không bền vững” đang tác động đến các hộ gia đình và doanh nghiệp trên toàn thế giới.

Dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cho thấy kể từ ngày 28/2, đã xảy ra 23 vụ tấn công trực tiếp nhằm vào tàu thương mại tại khu vực Vùng Vịnh, khiến 11 thủy thủ thiệt mạng. Lưu lượng qua eo biển hiện giảm xuống mức “nhỏ giọt”, chỉ còn một số tàu chở dầu của Iran hoạt động nhằm né tránh lệnh trừng phạt.

Phương án theo giai đoạn: rà phá thủy lôi, sau đó hộ tống

Các quan chức châu Âu tiết lộ, đây là cuộc tham vấn chính thức đầu tiên của cơ chế phối hợp quốc tế này, với các cuộc thảo luận chi tiết hơn sẽ do các nhà hoạch định quân sự tiến hành trong vài tuần tới.

Phương án sơ bộ gồm hai giai đoạn: trước tiên là loại bỏ các mối đe dọa như thủy lôi trong tuyến đường biển, sau đó triển khai lực lượng hộ tống và bảo đảm an ninh cho tàu chở dầu. Đồng thời, các nước cũng phối hợp với ngành vận tải biển để xây dựng các biện pháp khôi phục niềm tin thương mại.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột chưa chấm dứt và Iran vẫn có khả năng tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và tàu cao tốc, hiện chưa có quốc gia nào sẵn sàng sử dụng vũ lực để mở lại tuyến hàng hải.

Xu hướng “tự chủ” của châu Âu, quan hệ với Mỹ xuất hiện căng thẳng mới

Reuters nhận định, hành động phối hợp đa quốc gia lần này được xem là nỗ lực của châu Âu nhằm tăng cường “tự chủ” trong lĩnh vực an ninh. Trước đó, các nước châu Âu từng từ chối đề nghị của ông Trump về việc triển khai hải quân tới khu vực do lo ngại bị cuốn vào xung đột.

Hiện nay, trước áp lực kinh tế từ giá năng lượng tăng vọt và việc ông Trump tiếp tục cảnh báo khả năng Mỹ rút khỏi NATO, châu Âu đang tìm cách chứng minh năng lực đóng góp an ninh của mình.

Nhà nghiên cứu David B. Roberts từ King’s College London cho rằng các “liên minh tự nguyện” như vậy không chỉ là nhu cầu thực tế để ứng phó khủng hoảng, mà còn liên quan trực tiếp đến chỉ trích lâu nay của chính quyền Trump về việc các đồng minh NATO “chia sẻ trách nhiệm chưa đủ”.

Ông Trump giữ lập trường cứng rắn, kêu gọi các nước “tự lo”

Trong bài phát biểu toàn quốc tối thứ Tư, Tổng thống Donald Trump một lần nữa nhấn mạnh Mỹ sẽ không chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh cho eo biển Hormuz, đồng thời kêu gọi các quốc gia khác “mạnh dạn hành động”.

“Hãy trực tiếp tiếp quản nó, bảo vệ nó và sử dụng cho chính mình,” ông nói, cho rằng các nước phụ thuộc vào tuyến hàng hải này nên chủ động hành động.