Cựu quan chức Mỹ: 90 ngày tới là then chốt sau thượng đỉnh Trump – Tập

Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình đã tổ chức “cuộc gặp Trump–Tập lần hai” tại Nhà Trắng vào ngày 24. Mặc dù hai bên đạt được một số tiến triển trong vấn đề thương mại và kinh tế, nhưng vẫn tồn tại bất đồng về các vấn đề như Đài Loan, AI và an ninh quốc tế. Ông Hồ Chấn Đông, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, ngày 27 cho biết điều thực sự đáng quan sát trong cuộc gặp Trump–Tập không phải là bầu không khí hữu nghị tại hội nghị thượng đỉnh, mà là cách hai bên thực hiện các cam kết trong 90 ngày tới, cũng như liệu chính sách của Mỹ đối với Đài Loan có xuất hiện thay đổi hay không.

Hiệp hội Truyền thông và Phát sóng Tự do Trung Hoa Dân Quốc (AFFC) và Viện Nghiên cứu Chiến lược Mỹ đã tổ chức diễn đàn “Thu hoạch, thiếu sót và cục diện Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương mới sau cuộc gặp Trump–Tập” vào ngày 27, quy tụ các chuyên gia nghiên cứu lâu năm về quan hệ Mỹ–Trung, quốc phòng và an ninh, tình hình eo biển Đài Loan và chiến lược của Nhật Bản. Các chuyên gia phân tích tình hình Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương sau hội nghị thượng đỉnh từ nhiều phương diện, bao gồm được và mất của hai bên trong cuộc gặp Trump–Tập, an ninh eo biển Đài Loan và liên minh Mỹ–Nhật.

Ngày 24, ông Trump tiếp ông Tập Cận Bình tại Nhà Trắng và hai bên tiến hành hội đàm song phương. Chuyến thăm Mỹ lần này của ông Tập cũng là lần đầu tiên ông trở lại Washington sau 11 năm. Các vấn đề được hai bên thảo luận bao gồm thương mại và kinh tế, AI, Đài Loan và Iran. Trước và sau hội nghị thượng đỉnh, Mỹ và Trung Quốc đồng ý gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại vốn dự kiến hết hạn vào ngày 10/11 đến ngày 10/01/2027, tạo dư địa cho hai bên tiếp tục đàm phán về các vấn đề kinh tế và thương mại.

Tuy nhiên, ông Hồ Chấn Đông, cựu quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, phát biểu tại diễn đàn rằng không thể chỉ dựa vào những hoạt động ngoại giao như việc ông Trump tiếp đón ông Tập với nghi thức cấp cao hay tổ chức quốc yến để phán đoán rằng quan hệ Mỹ–Trung đã xuất hiện sự thay đổi mang tính căn bản. Ông cho rằng đây vẫn là một “cuộc cạnh tranh chiến lược tiếp diễn không ngừng”; dù hai bên thể hiện bầu không khí hữu nghị tại hội nghị thượng đỉnh, lợi ích cốt lõi và mục tiêu chiến lược của hai bên vẫn không thay đổi.

Ông Hồ Chấn Đông cho biết, một trong những mục đích quan trọng của chuyến thăm Mỹ lần này của ông Tập là tìm cách khiến phía Mỹ chấp nhận câu chuyện rằng ĐCSTQ đã trỗi dậy, trong khi Mỹ đang tương đối suy thoái. Ông chỉ ra rằng ông Tập nhiều lần đề cập đến “Bẫy Thucydides”, đồng thời cho rằng “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại” và “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa” có thể cùng tồn tại. Bề ngoài, điều này nhằm nhấn mạnh khả năng Mỹ và Trung Quốc tránh xung đột, tìm kiếm hợp tác, nhưng theo ông Hồ Chấn Đông, đây đồng thời cũng là cách Bắc Kinh truyền đạt tín hiệu chiến lược tới Washington.

Ông phân tích rằng việc ông Tập Cận Bình đưa ra khái niệm “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” (constructive strategic stability) không có nghĩa là cạnh tranh Mỹ–Trung đã biến mất. Ông cho rằng Bắc Kinh vẫn sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu nâng cao ảnh hưởng toàn cầu của ĐCSTQ, đồng thời có thể lợi dụng áp lực mà Mỹ đang phải đối mặt trong các vấn đề chiến lược khác như Iran, chiến tranh Nga–Ukraine và bán đảo Triều Tiên để thu hẹp không gian chiến lược quốc tế của Mỹ.

Ông Hồ Chấn Đông: Lập trường cốt lõi của Mỹ và Trung Quốc không thay đổi

Ông Hồ Chấn Đông chỉ ra rằng những kết quả thực chất của cuộc gặp Trump–Tập lần này chủ yếu tập trung ở lĩnh vực kinh tế và thương mại, bao gồm việc gia hạn đình chiến thương mại và hai bên tiếp tục thúc đẩy các thỏa thuận kinh tế, thương mại liên quan. Tuy nhiên, các vấn đề khác liên quan đến an ninh quốc gia và lợi ích cốt lõi không có sự thay đổi căn bản vì hội nghị thượng đỉnh.

Ông cho rằng cả Mỹ và Trung Quốc đều dễ dàng để một số tranh chấp lại cho các cuộc đàm phán sau này xử lý, bởi ông Trump và ông Tập vẫn còn cơ hội tiếp tục gặp nhau trong tương lai. Do đó, hội nghị thượng đỉnh lần này giống như đang tạo nền tảng cho giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Về việc ĐCSTQ có thực hiện các cam kết hay không, ông Hồ Chấn Đông cho biết vẫn cần tiếp tục quan sát. Ông chỉ ra rằng trước đây ĐCSTQ từng đưa ra không ít cam kết, vì vậy không thể chỉ nhìn vào những phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh, mà phải theo dõi tình hình thực thi thực tế sau đó.

Về vấn đề AI, ông Hồ Chấn Đông cho rằng hiện nay ĐCSTQ vẫn xem việc bắt kịp và đạt được năng lực cạnh tranh mạnh hơn trong lĩnh vực AI là một mục tiêu chiến lược quan trọng. Do đó, trước khi xây dựng được lợi thế của riêng mình, Bắc Kinh khó có khả năng chấp nhận việc các quốc gia khác áp đặt thêm nhiều hạn chế đối với sự phát triển AI của Trung Quốc. Ông cho rằng AI vẫn sẽ là một chiến trường quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ–Trung trong tương lai.

Việc Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan trở thành chỉ dấu quan sát tương tác Mỹ–Trung

Về vấn đề Đài Loan, ông Hồ Chấn Đông cho biết, trong quá trình tương tác với ông Trump, ông Tập Cận Bình liên tục yêu cầu Mỹ thực hiện chính sách phù hợp với lập trường của Bắc Kinh đối với vấn đề Đài Loan, bao gồm yêu cầu phía Mỹ phản đối “Đài Loan độc lập”. Ông nhấn mạnh rằng chính sách hiện nay của Mỹ không phải là ủng hộ Đài Loan tuyên bố độc lập, mà là duy trì khuôn khổ chính sách hiện có, đồng thời để ngỏ không gian cho người dân Đài Loan tự quyết định tương lai của mình thông qua các quy trình dân chủ.

Đối với vấn đề Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan đang được dư luận quan tâm, ông Hồ Chấn Đông cho rằng trong vài tháng tới, việc Mỹ có phê duyệt các thương vụ bán vũ khí mới cho Đài Loan hay không có thể trở thành một chỉ dấu quan trọng để quan sát liệu “ông Tập Cận Bình có gây ảnh hưởng đối với ông Trump hay không”.

Ông chỉ ra rằng nếu phía Mỹ tiếp tục thúc đẩy việc bán vũ khí cho Đài Loan, có thể xem đây là dấu hiệu cho thấy chính sách của Mỹ không thay đổi vì yêu cầu của ông Tập Cận Bình; ngược lại, nếu các thương vụ bán vũ khí bị trì hoãn trong thời gian dài, Bắc Kinh có thể dựa vào đó để phán đoán rằng mình có ảnh hưởng lớn hơn đối với các quyết sách của Washington.

Ông đề cập rằng nếu việc bán vũ khí cho Đài Loan được đưa vào làm quân bài đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc, đây sẽ là một diễn biến đáng chú ý. Ông Hồ Chấn Đông cho rằng việc Mỹ hỗ trợ an ninh cho Đài Loan và chính sách bán vũ khí cho Đài Loan nên được xử lý dựa trên chính sách của Mỹ đối với Đài Loan và các cân nhắc về an ninh của Mỹ, thay vì trở thành một phần trao đổi trong các vấn đề kinh tế, thương mại hoặc những vấn đề khác giữa Mỹ và Trung Quốc.

Diễn biến tình hình quốc tế: 90 ngày tới là khoảng thời gian quan sát

Ông Hồ Chấn Đông cho biết bản thân cuộc gặp Trump–Tập không làm thay đổi lợi ích cốt lõi của Mỹ và Trung Quốc. Mỹ sẽ không đột ngột thay đổi chính sách đối với Đài Loan vì hội nghị thượng đỉnh, và ĐCSTQ cũng sẽ không từ bỏ các mục tiêu chiến lược quốc tế lâu dài của mình vì cuộc gặp này.

Ông cho rằng điều thực sự đáng quan sát tiếp theo không phải là ông Trump và ông Tập Cận Bình thể hiện bao nhiêu bầu không khí hữu nghị tại hội nghị thượng đỉnh, mà là hai bên sẽ thực hiện các cam kết và chính sách sau hội nghị như thế nào trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại, AI, Đài Loan và các vấn đề an ninh khác.

Theo ông, ý nghĩa quan trọng hơn của cuộc gặp Trump–Tập là tạo dựng một khuôn khổ tương tác mới cho các cuộc đàm phán Mỹ–Trung trong những tháng tới; nhưng xét về lâu dài, cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn sẽ tiếp diễn. Đối với Đài Loan, trong 90 ngày tới, việc bán vũ khí cho Đài Loan có được thúc đẩy hay không, các thỏa thuận kinh tế và thương mại Mỹ–Trung được thực hiện như thế nào, cũng như liên minh Mỹ–Nhật và hợp tác an ninh Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương có xuất hiện điều chỉnh hay không, đều sẽ là những chỉ dấu quan trọng để quan sát những thay đổi của tình hình khu vực sau cuộc gặp Trump–Tập.