Iran đề xuất kế hoạch 7 ngày để khởi động lại các cuộc đàm phán hạt nhân, mở eo biển Hormuz

Theo Ngoại trưởng Iran, Tehran đã đề xuất với các bên trung gian của Mỹ kế hoạch kéo dài 7 ngày trong tuần này, theo đó sẽ nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân và mở cửa eo biển Hormuz trở lại với một số điều kiện nhất định.

Đề xuất của Tehran được Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi công bố ngày 24/9, hai ngày sau khi Tổng thống Donald Trump xác nhận rằng Mỹ và Iran đã tiến hành các cuộc đàm phán bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc.

“Nếu đáp ứng được một số điều kiện nhất định, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa sau 7 ngày, và các cuộc đàm phán sẽ được nối lại,” ông Araghchi nói với các phóng viên hôm thứ Năm (24/9).

“Những điều kiện mà chúng tôi yêu cầu Mỹ đáp ứng không có gì mới, không gì khác ngoài những gì đã được nêu trong bản ghi nhớ thỏa thuận (MOU) tại Islamabad, do Tổng thống Mỹ ký.”

Mỹ và Iran đã ký một bản ghi nhớ thỏa thuận vào tháng 6, trong đó đề ra kế hoạch chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28/2. Tuy nhiên, thỏa thuận đã thất bại sau khi Iran tấn công nhiều tàu thương mại trên eo biển Hormuz và ông Trump ra lệnh cho quân đội Mỹ tái lập lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.

Hôm thứ Ba (22/9), ông Trump nói với các phóng viên rằng các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã có một “cuộc gặp rất tốt đẹp” với các quan chức Iran bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Sau đó, ông Witkoff xác nhận các cuộc đàm phán được tiến hành thông qua các bên trung gian và bày tỏ hy vọng rằng các cuộc đàm phán này sẽ “mang tính xây dựng và đầy hứa hẹn”.

“Mỹ và Iran đang tiến hành các cuộc thảo luận tích cực và mang tính xây dựng thông qua các bên trung gian,” một quan chức Mỹ nói với The Epoch Times hôm 25/9. “Mỹ đang ở vị thế rất vững chắc khi kiểm soát eo biển Hormuz, vì vậy chúng tôi không vội vàng. Trong 48 giờ qua, gần 40 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển này.”

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, tính đến ngày 25/9, các lực lượng Mỹ đã chuyển hướng 122 tàu thương mại để bảo đảm tuân thủ lệnh phong tỏa.

Theo bản ghi nhớ thỏa thuận ngày 17/6, Mỹ và Iran đã nhất trí chấm dứt xung đột quân sự và đàm phán thỏa thuận hòa bình cuối cùng. Mỹ đồng ý chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân, trong khi Iran đồng ý bảo đảm các tàu di chuyển qua eo biển Hormuz được đi lại an toàn.

Bản ghi nhớ thỏa thuận cũng tái khẳng định rằng Iran sẽ không phát triển hoặc mua vũ khí hạt nhân. Ngoài ra, Mỹ đồng ý chấm dứt các lệnh trừng phạt nhắm vào chính quyền Iran.

Trong bài phát biểu tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Ba (22/9), ông Trump tuyên bố Iran đang cố tình trì hoãn các cuộc đàm phán để chờ xem Đảng Cộng hòa thể hiện như thế nào trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, đồng thời dự đoán Tehran sẽ đạt được thỏa thuận “ngay sau” cuộc bỏ phiếu. Ông cũng đe dọa sẽ “tiêu diệt” Cộng hòa Hồi giáo nếu các cuộc đàm phán thất bại.

Bên cạnh những phát biểu của ông Araghchi, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói với các phóng viên hôm thứ Năm (24/9) rằng chính quyền muốn đàm phán một thỏa thuận với Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới vào tháng 11.

“Chúng tôi không muốn mọi việc kéo dài đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ,” ông Pezeshkian nói. “Chúng tôi mong muốn người Mỹ quay trở lại [bản ghi nhớ thỏa thuận] trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.”

Trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Năm trên chương trình “Special Report with Bret Baier” của Fox News, ông Pezeshkian nói Iran không “muốn tiếp tục” cuộc chiến. Ông nói “Mỹ mới là bên phải lựa chọn liệu họ có muốn chấm dứt việc này hay không”.

“Chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận với tổng thống của các bạn… Vấn đề là thay vì tiến hành đối thoại, Mỹ lại bước vào cuộc chiến bằng cách trước tiên ném bom chúng tôi, rồi phong tỏa mọi con đường,” ông Pezeshkian nói trong một cuộc phỏng vấn với Fox News. “Chúng tôi sẽ kiên quyết đứng lên để tự vệ. Chúng tôi chưa bao giờ tìm kiếm chiến tranh… Mỹ mới là bên phải lựa chọn liệu họ có muốn chấm dứt việc này hay không.”

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đã đệ trình một đề xuất, theo đó eo biển Hormuz có thể được mở cửa trở lại trong khoảng một tuần và các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ nhanh chóng được nối lại. Đề xuất này được chuyển qua các bên trung gian trong các cuộc đàm phán tại New York trong tuần này.

Theo kế hoạch, Tehran sẽ khôi phục hoạt động lưu thông qua tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng này để đổi lấy việc Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa kinh tế, nới lỏng các hạn chế đối với xuất khẩu dầu của Iran và giải phóng một số tài sản của Iran đang bị phong tỏa. Iran cũng đang yêu cầu chấm dứt các hành động thù địch trên những mặt trận khác, trong đó có các hoạt động tác chiến của Israel tại Lebanon.

Theo Reuters, dẫn các nguồn tin ngoại giao Iran, khu vực và phương Tây, các nhà đàm phán Mỹ và Iran đang thảo luận về một thỏa thuận theo từng giai đoạn, trong đó trước tiên sẽ giải quyết vấn đề phong tỏa và các hạn chế đối với eo biển Hormuz.

Tehran chưa từ bỏ yêu sách của mình về việc quản lý eo biển Hormuz, khi các quan chức Iran tiếp tục khẳng định rằng tuyến đường thủy này nên do Iran và Oman quản lý, đồng thời các khoản phí nên được thu đối với những dịch vụ cung cấp cho các tàu thuyền đi qua.

Ông Araghchi cho biết đề xuất này phần lớn tuân theo các điều khoản của bản ghi nhớ tháng 6, thay vì đưa ra những yêu cầu mới, đồng thời nói thêm rằng Iran đang chờ phản hồi.

Ông Araghchi cũng đã tiến hành một loạt cuộc gặp với những người đồng cấp nước ngoài tại New York, trong đó có Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov. Moskva cho biết “không có giải pháp thay thế” cho một giải pháp ngoại giao đối với cuộc khủng hoảng do “những hành động bất hợp pháp” của Mỹ và Israel gây ra.

Nỗ lực ngoại giao mới được thúc đẩy trong bối cảnh áp lực ngày càng gia tăng đối với cả hai bên. Lệnh phong tỏa của Mỹ đã hạn chế đáng kể hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, trong khi các biện pháp kiểm soát eo biển Hormuz của Tehran đã làm gián đoạn một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới, đồng thời góp phần đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng và giá dầu diesel tại Mỹ lên mức cao kỷ lục.

Ông Pezeshkian, là nguyên thủ nước ngoài đầu tiên phát biểu tại Liên Hợp Quốc trong khi đất nước của ông đang có chiến tranh với Mỹ, nói trước Đại hội đồng hôm thứ Tư (23/9) rằng Tehran sẵn sàng cho “đối thoại và ngoại giao”, nhưng sẽ không đàm phán dưới những lời đe dọa sử dụng vũ lực và “sẽ không bao giờ cúi đầu hay quỳ gối”.

Những phát biểu của Tổng thống Iran được đưa ra sau khi ông Trump nói tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 22/9 rằng ông tin một thỏa thuận sẽ được đạt được ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông cho rằng chính quyền Iran đang chờ xem kết quả bầu cử trước khi đạt được thỏa thuận với chính quyền của ông.

“Tôi hoàn toàn không coi trọng và sẽ không coi trọng cuộc bầu cử khi nói đến Iran. Điều đó thậm chí không xuất hiện trong suy nghĩ của tôi,” ông Trump nói. “Điều duy nhất quan trọng là Iran sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân.”

Tổng thống Mỹ cũng nói với Liên Hợp Quốc rằng ông đang phải đưa ra một quyết định lớn liên quan đến cuộc xung đột tại Iran. Ông cho rằng mình có thể hoặc đạt được một thỏa thuận với Tehran, cho phép quốc gia này tái thiết, hoặc “tiêu diệt Cộng hòa Hồi giáo” và bảo đảm nước này “không có cơ hội sống sót”.