Iran: Tàu “không thù địch” được phép qua Eo biển Hormuz nếu phối hợp

Đêm thứ Ba (24/3), Iran chính thức gửi công hàm tới Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC) và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), tuyên bố “tàu không thù địch” sẽ được phép đi qua Eo biển Hormuz nếu có phối hợp với phía Iran, sau nhiều tuần đe dọa phong tỏa tuyến hàng hải năng lượng trọng yếu này, khiến kinh tế toàn cầu xáo động.

Theo Reuters và Financial Times, trong thư gửi các nước thành viên, Bộ Ngoại giao Iran nêu rõ: “Các tàu thuyền không mang tính thù địch, bao gồm tàu thuộc sở hữu hoặc có liên hệ với các quốc gia khác, miễn là không tham gia hoặc hỗ trợ bất kỳ hành vi xâm lược nào nhằm vào Iran, và tuân thủ đầy đủ các quy định đã công bố về an toàn và an ninh, thì có thể, sau khi phối hợp với cơ quan có thẩm quyền của Iran, được bảo đảm qua lại an toàn qua Eo biển Hormuz.”

Đồng thời, Tehran nhấn mạnh mọi tàu, thiết bị và tài sản liên quan tới Mỹ hay Israel, cũng như các nước “tham gia hành động xâm lược”, “không đủ điều kiện được coi là ‘qua lại vô hại’ hoặc ‘không thù địch’”, đồng nghĩa với việc bị loại trừ khỏi cơ chế thông hành mới.

Eo biển tắc nghẽn, hơn 3.000 tàu bị kẹt

Hormuz là tuyến huyết mạch về năng lượng, chiếm khoảng 20% lưu lượng vận chuyển dầu mỏ và LNG toàn cầu. Kể từ khi chiến sự Mỹ, Israel với Iran bùng nổ cuối tháng Hai, tuyến này gần như rơi vào tình trạng phong tỏa, dòng chảy dầu khí bị chặn đứng.

Các dữ liệu vận tải cho thấy hiện có khoảng 3.200 tàu thương mại vẫn đang “kẹt” trong vịnh vì chủ tàu không dám mạo hiểm đi qua eo biển chỉ rộng 21 hải lý tại điểm hẹp nhất, trong bối cảnh rủi ro bị tấn công, thủy lôi và mất bảo hiểm chiến tranh quá lớn.

Từ khi xung đột leo thang, đã có ít nhất 22 tàu bị Iran tấn công bằng tên lửa, UAV hoặc xuồng không người lái. Theo Lloyd’s List Intelligence và một số nguồn ngành tàu biển, đã có tàu phải trả tới 2 triệu USD “phí bảo kê” cho phía Iran để được cho phép đi qua an toàn.

Giám đốc Safesea Group, S.V. Anchan, nói với Financial Times rằng “mọi chính phủ đều cần phải đứng ra, tìm cách tháo gỡ tình thế này”, sau khi tàu chở dầu Safesea Vishnu treo cờ Quần đảo Marshall của công ty bị tấn công hôm 11/3 ngoài khơi gần cảng Khor Al Zubair, khiến một thủy thủ thiệt mạng và con tàu hư hỏng không thể sửa chữa.

Vừa đấu ngoại giao, vừa siết quân sự

Song song với việc Iran công bố “quy tắc thông hành mới”, kênh ngoại giao vẫn được duy trì. Các nguồn tin khu vực cho biết Mỹ và Israel đã cấp quy chế miễn trừ trừng phạt tạm thời trong 5 ngày cho Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf để họ có thể đi lại phục vụ đàm phán, trong bối cảnh chính quyền Trump gửi cho Tehran một bản kế hoạch 15 điểm.

Theo các bản tin, kế hoạch này đòi hỏi Iran phải tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu (Natanz, Isfahan, Fordow), chấm dứt chương trình tên lửa đạn đạo và hoàn toàn mở lại eo Hormuz thành “khu vực hàng hải tự do”, đổi lại là dỡ bỏ dần các lệnh trừng phạt và một lệnh ngừng bắn tạm thời để thương lượng.

Về phía quân sự, Lầu Năm Góc đang điều động hàng nghìn binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù số 82 tới Trung Đông, chuẩn bị cho kịch bản đàm phán đổ vỡ hoặc cần triển khai chiến dịch “hộ tống vũ trang” quy mô lớn nhằm giải tỏa tuyến Hormuz cho tàu hàng và tàu chở dầu của phương Tây.