Iran thay quan chức an ninh cấp cao giữa đàm phán Hormuz

Tối Chủ nhật (9/8), chính phủ Iran công bố một thay đổi nhân sự cấp cao đáng chú ý. Trong lúc Iran và Oman đang tiến gần tới một thỏa thuận về eo biển Hormuz, ông Mohammad Bagher Zolghadr đã từ chức Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC) và được thay thế bởi ông Mohsen Rezaei, cựu tư lệnh theo đường lối cứng rắn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei.

Thay đổi nhân sự diễn ra trong bối cảnh Tehran đang phát đi những tín hiệu trái chiều với bên ngoài. Hiện chưa rõ động thái này có làm thay đổi lập trường đàm phán của Iran hay không. Cả ông Rezaei và ông Zolghadr đều được xem là những nhân vật cứng rắn và từng chỉ huy IRGC.

Truyền thông nhà nước Iran đưa tin ông Zolghadr từ chức sau khi chỉ giữ chức vụ này trong vài tháng, sau đó trở thành cố vấn chính trị cho Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei. Ngoài cương vị Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, ông Rezaei cũng sẽ đảm nhiệm vai trò đại diện của Lãnh tụ Tối cao tại hội đồng này.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao do Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian chủ trì. Mọi thỏa thuận liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz đều phải được cả hội đồng và Lãnh tụ Tối cao phê chuẩn, khiến thay đổi nhân sự này đặc biệt đáng chú ý trong thời điểm then chốt của các cuộc đàm phán ngoại giao.

Iran nhắc lại các điều kiện để mở lại eo biển

Mặc dù Iran và Oman đã bước vào “giai đoạn cuối” của cuộc đàm phán các thỏa thuận về tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz, Tehran vẫn khẳng định Mỹ phải đáp ứng một loạt điều kiện trước khi eo biển được mở lại.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói: “Một thỏa thuận với Oman có thể đạt được, nhưng việc mở lại eo biển phụ thuộc vào một số điều kiện”.

Các điều kiện của Iran bao gồm việc Mỹ rút lực lượng khỏi các khu vực gần Iran, bồi thường những thiệt hại do chiến tranh gây ra, dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với hoạt động vận chuyển của Iran tại Vịnh Ba Tư, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải ngân các tài sản của Iran đang bị phong tỏa, đồng thời chấm dứt các hành động thù địch nhằm vào Iran và các đồng minh của nước này tại Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq.

Trong khi đó, Tổng thống theo đường lối cải cách Pezeshkian gần đây đã công khai ủng hộ việc đạt được một thỏa thuận về eo biển. Ông nói hiện là “thời điểm tốt nhất” để đạt được thỏa thuận. Ông nói: “Chúng ta không thể tiếp tục chiến đấu mãi mãi. Đến một lúc nào đó, mọi chuyện phải kết thúc”.

Tuy nhiên, mọi thỏa thuận về eo biển Hormuz cuối cùng đều phải được Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và Lãnh tụ Tối cao phê chuẩn.

Nhân vật chính trị bảo thủ Iran Hamid-Reza Taraghi cho biết các điều kiện mở lại eo biển trước đây do ông Zolghadr đưa ra phù hợp với lập trường của Lãnh tụ Tối cao.

Ông nói: “Lập trường cứng rắn hơn của Iran dựa trên tư thế quân sự mà Mỹ đã áp dụng trong khu vực những ngày gần đây, sự hợp tác giữa Mỹ và Israel, cũng như việc Israel sẵn sàng hỗ trợ một cuộc tấn công nhằm vào Iran”.

Trump: Mỹ và Iran đang ở “một mức độ đàm phán nào đó”

Các quan chức Iran cho biết Mỹ và Iran hiện không tiến hành đàm phán trực tiếp, nhưng đang trao đổi thông tin thông qua các bên trung gian. Ông Araghchi cho biết Tehran sẽ không nối lại đàm phán trực tiếp chừng nào Washington vẫn tiếp tục vi phạm thỏa thuận tạm thời mà hai bên ký hồi tháng 6.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với Axios trong một cuộc phỏng vấn hôm Chủ nhật rằng Washington hiện đang âm thầm xử lý các vấn đề Iran và hai bên đang tiến hành một hình thức đàm phán nào đó.

Ông Trump nói: “Chúng tôi đang đàm phán với họ ở một mức độ nào đó. Chúng tôi chỉ đang theo dõi Iran, theo dõi tình trạng lạm phát nghiêm trọng của họ và thực tế là họ không có tiền. Mọi chuyện sẽ được giải quyết. Mọi chuyện luôn được giải quyết. Nó giống như một ván cờ”.

Mỹ và Iran cũng vẫn bất đồng về trình tự thực hiện các cam kết tương ứng. Một quan chức Mỹ nói với Reuters: “Ngay khi việc vận chuyển thương mại được xác nhận đã nối lại mà không bị cản trở, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran”.

Quan chức này cũng cho biết thời điểm Mỹ hành động sẽ phụ thuộc vào việc Iran thực hiện các cam kết của mình. Ngược lại, Tehran yêu cầu Washington trước tiên phải đáp ứng các điều kiện, bao gồm dỡ bỏ lệnh phong tỏa và bồi thường thiệt hại, trước khi eo biển được mở lại.

Xung đột khu vực tiếp diễn khiến giá dầu tăng trở lại

Trong khi đó, các rủi ro an ninh tại và xung quanh eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết.

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết hôm thứ Bảy (8/8) rằng Iran đã tấn công một tàu có liên quan đến công ty dầu mỏ quốc doanh của nước này. Iran chưa lập tức bình luận về cáo buộc.

Phong trào Houthi liên kết với Iran hôm Chủ nhật tuyên bố đã tấn công nhà máy lọc dầu Jazan do Saudi Aramco, tập đoàn dầu mỏ quốc doanh của Ả Rập Xê Út, vận hành. Bộ Năng lượng Ả Rập Xê Út cho biết một đám cháy đã bùng phát tại nhà máy nhưng sau đó được dập tắt, không có người bị thương. Nhà chức trách không công bố nguyên nhân vụ cháy.

Giá dầu quốc tế giảm hơn 7% trong tuần trước do thị trường lạc quan, nhưng đã tăng trở lại vào thứ Hai trong bối cảnh không chắc chắn về triển vọng mở lại eo biển Hormuz và những lo ngại về rủi ro nguồn cung trong khu vực.

Tính đến 0:56 GMT, giá dầu thô Brent giao sau tăng 1,09%, lên 84,46 USD/thùng, trong khi giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao sau tăng 0,78%, lên 78,79 USD/thùng.

Tim Waterer, trưởng bộ phận phân tích thị trường tại KCM Trade, cho biết các nhà giao dịch vẫn đứng ngoài thị trường và không muốn tiếp tục giảm phần bù rủi ro của thị trường cho đến khi họ chứng kiến hoạt động vận chuyển dầu bằng tàu chở dầu thực sự được nối lại hoặc một thỏa thuận chính thức được triển khai.