Mỹ nối lại kênh trung gian Qatar, chưa có đàm phán trực tiếp với Iran

Đặc phái viên Hoa Kỳ Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump, Jared Kushner, đã đến Doha vào ngày 30 tháng 6 để hội đàm với các nhà trung gian Qatar về tiến trình hòa bình Mỹ – Iran, dù hiện tại vẫn chưa có kế hoạch cho một cuộc gặp cấp cao trực tiếp giữa các quan chức Mỹ và Iran.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Qatar Majed Al Ansari cho biết Doha tiếp tục tạo điều kiện cho các mối liên lạc giữa Washington và Tehran, đồng thời đang phối hợp với quốc gia láng giềng Oman về an ninh hàng hải ở Eo biển Hormuz – nơi các cuộc đụng độ quân sự gần đây đã đe dọa một bản ghi nhớ mong manh giữa Mỹ và Iran.

Sự làm rõ này được đưa ra sau những tuyên bố mâu thuẫn từ Washington và Tehran về việc liệu các cuộc đàm phán trực tiếp có diễn ra hay không, sau khi ông Trump nói rằng Iran đã yêu cầu một cuộc gặp, trong khi các quan chức Iran lại quả quyết không có cuộc đàm phán song phương nào được lên kế hoạch.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết hôm 29 tháng 6 rằng các ông Kushner và Witkoff sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ trong các cuộc hội đàm tại Doha.

“Iran đã yêu cầu một cuộc gặp vào tuần này, vì vậy đặc phái viên Witkoff và Jared Kushner sẽ bay đến Doha để tham gia các cuộc họp cấp cao trong tuần này khi chúng tôi tiếp tục thảo luận về bản ghi nhớ. Song song với các cuộc đàm phán cấp cao đó sẽ là các cuộc đàm phán kỹ thuật”, bà Leavitt phát biểu ngày 29 tháng 6 trên chương trình “Fox & Friends” của đài Fox News.

Phát biểu của bà Leavitt được đưa ra sau bài đăng của ông Trump trên mạng xã hội Truth Social vào đầu ngày 29/6, trong đó ông Trump nói rằng Tehran đã yêu cầu một cuộc gặp sau vài ngày xảy ra các cuộc giao tranh quân sự giữa hai nước liên quan đến hoạt động vận tải hàng hải ở Eo biển Hormuz.

Iran bị cáo buộc tấn công các tàu thương mại tại tuyến đường thủy chiến lược này, và quân đội Mỹ đã đáp trả bằng cách tấn công vào cơ sở hạ tầng quân sự của Iran gần eo biển.

Tuy nhiên, các quan chức Iran đã công khai bác bỏ thông tin cho rằng bất kỳ cuộc gặp song phương nào đã được lên lịch.

Phát biểu với các phóng viên tại Tehran vào ngày 29 tháng 6, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei thông báo một phái đoàn kỹ thuật của Iran sẽ tới Doha trong tuần này để theo dõi việc thực hiện bản ghi nhớ ngày 17 tháng 6, đặc biệt là các điều khoản quy định việc giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng ở nước ngoài. Dẫu vậy, ông khẳng định chuyến đi này không liên quan đến bất kỳ phái đoàn nào của Mỹ.

“Chúng tôi sẽ không có bất kỳ cuộc họp đàm phán nào ở bất kỳ cấp độ nào với phía Mỹ trong những ngày tới,” ông Baghaei thông báo.

“Bất kỳ chuyến đi nào của các đại diện Hoa Kỳ tới Qatar đều không liên quan đến chuyến thăm của phái đoàn Iran, vốn được thực hiện để theo dõi việc thực hiện bản ghi nhớ”.

Tương tự, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cũng tìm cách hạ nhiệt các kỳ vọng, nói rằng các báo cáo về việc các nhóm công tác kỹ thuật được thành lập theo thỏa thuận dự kiến họp vào tuần này, là không chính xác. Ông Gharibabadi cho biết các cuộc tham vấn vẫn đang tiếp tục thông qua các nước trung gian, nhưng các cuộc đàm phán kỹ thuật chính thức sẽ chỉ bắt đầu sau khi các điều kiện đặt ra trong thỏa thuận được đáp ứng.

Giao tranh cuối tuần phủ bóng đen lên các cuộc đàm phán

Bản ghi nhớ ngày 17 tháng 6 đã thiết lập một khuôn khổ 60 ngày để thực hiện các cam kết có đi có lại, gia hạn lệnh ngừng bắn, khôi phục vận tải thương mại qua Eo biển Hormuz, thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran và đàm phán một thỏa thuận lâu dài.

Thỏa thuận này được đưa ra sau nhiều tháng giao tranh sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel chống lại Iran vào ngày 28/2. Hoạt động giao thông hàng hải qua Eo biển Hormuz — nơi thường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu — gần như đóng băng trong suốt cuộc xung đột, đẩy giá dầu thô lên trên 100 USD/thùng và dấy lên lo ngại về sự gián đoạn kéo dài đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Cuộc khủng hoảng mới nhất bùng phát vào cuối tuần qua sau khi Washington cáo buộc Iran tấn công các tàu thương mại đi qua eo biển bằng tên lửa và máy bay không người lái. Hoa Kỳ đã đáp trả bằng cách tấn công cơ sở hạ tầng quân sự của Iran gần Hormuz, và Iran đã trả đũa bằng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vào các cơ sở quân sự của Mỹ ở Kuwait và Bahrain trước khi cả hai bên báo hiệu họ sẽ đình chỉ các hành động quân sự tiếp theo.

Phát biểu với các phóng viên tại Phòng Bầu dục, ông Trump thừa nhận sự không chắc chắn xung quanh cuộc họp ở Doha.

“Cuộc gặp ở Doha có thể sẽ quan trọng, hoặc có thể không”, ông nói. “Chúng ta sẽ sớm biết thôi”.

Ông Trump tuyên bố Hoa Kỳ đang “chiến thắng về mặt quân sự” và như một phần của bất kỳ thỏa thuận thương lượng nào, Iran sẽ phải đồng ý không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân.

Những bất đồng về việc thực thi thỏa thuận vẫn tiếp diễn

Bất chấp các nỗ lực ngoại giao, mỗi bên đều cáo buộc bên kia không hoàn thành nghĩa vụ theo bản ghi nhớ.

Bà Leavitt cho biết Hoa Kỳ tin rằng mình đang tuân thủ thỏa thuận, đồng thời cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào tiếp theo vào hoạt động vận tải hàng hải, sẽ kích hoạt một phản ứng quân sự khác.

“Về phía chúng tôi, chúng tôi đang thực hiện đúng phần việc của mình trong lệnh ngừng bắn”, bà nói. “Bạo lực sẽ bị đáp trả bằng bạo lực”.

“Tổng thống rõ ràng muốn thấy tiến trình hòa bình diễn ra”, bà Leavitt nêu rõ. “Người Iran tốt nhất là nên ký một thỏa thuận tốt với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ bởi vì tổng thống đã chứng minh rằng ông không hề e ngại việc sử dụng sức mạnh quân sự của chúng tôi”.

Ông Baghaei tuyên bố ưu tiên của Iran là đảm bảo việc thực hiện bản ghi nhớ hơn là vội vàng tiến tới các cuộc đàm phán về một thỏa thuận lâu dài.

Ông cho biết Washington đã ban hành các giấy phép cần thiết theo Điều 10 của bản ghi nhớ về việc bán dầu cho Iran và việc thực hiện đang được giám sát.

Ông Baghaei cho biết thêm rằng Điều 11, bao gồm việc giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, cũng đang được tiến hành và phái đoàn Iran đến Doha tuần này sẽ tập trung vào các vấn đề đó.

Ông Baghaei cho hay các cuộc đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng vẫn chưa bắt đầu, viện dẫn điều kiện là Hoa Kỳ cần thực hiện các điều khoản liên quan đến việc chấm dứt xung đột vũ trang Israel-Hezbollah ở Lebanon và giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, cùng nhiều điều khoản khác.

Theo Tom Ozimek, The Epoch Times