Nước Anh 10 năm sau Brexit: 7 thủ tướng và cái giá kinh tế kéo dài

Theo Fortune đưa tin ngày 23/6, đúng ngày 23/6/2016, 52% cử tri Anh đã bỏ phiếu ủng hộ rời Liên minh châu Âu (Brexit). Cuộc trưng cầu dân ý này, vốn được xem là một trong những quyết định chính trị quan trọng nhất trong lịch sử hiện đại của Anh, không chỉ định hình lại quan hệ giữa Anh và châu Âu mà còn mở ra một thập kỷ biến động chính trị kéo dài.

Đúng vào dịp kỷ niệm 10 năm Brexit, Thủ tướng Anh Keir Starmer tuyên bố sẽ từ chức sau hai năm cầm quyền. Điều đó có nghĩa là, kể từ khi người Anh bỏ lá phiếu quyết định hướng đi tương lai của đất nước, Vương quốc Anh sắp có vị thủ tướng thứ bảy. Sau 10 năm, những tác động chính trị, kinh tế và xã hội của Brexit không những không phai nhạt mà còn ngày càng hiện rõ.

10 năm, 7 thủ tướng

Việc ông Starmer từ chức tạo cơ hội để cựu Thị trưởng Greater Manchester Andy Burnham tiếp quản vai trò lãnh đạo Công đảng. Nếu cuối cùng Công đảng chọn ông Burnham làm người kế nhiệm, ông sẽ trở thành thủ tướng thứ bảy của nước Anh kể từ sau Brexit.

Nhìn lại một thập kỷ qua, chính trường Anh gần như luôn ở trong trạng thái hỗn loạn. Ông David Cameron, người khởi xướng cuộc trưng cầu Brexit, từng công khai gọi Brexit là “hành vi tự hại kinh tế”, nhưng ngay sau thất bại của cuộc bỏ phiếu, ông đã tuyên bố từ chức vào ngày hôm sau.

Người kế nhiệm Theresa May mất 3 năm để cố thúc đẩy một thỏa thuận Brexit, nhưng vẫn không giành được sự ủng hộ từ các bên. Năm 2019, thỏa thuận mà bà đề xuất bị Quốc hội Anh bác bỏ trong một thất bại lịch sử, trở thành cú đòn nặng nề nhất đối với một chính phủ đương nhiệm.

Sau đó ông Boris Johnson lên nắm quyền và thắng lớn nhờ khẩu hiệu “hoàn tất Brexit”, nhưng rồi phải từ chức khi bê bối “Partygate” (các bữa tiệc trong thời gian phong tỏa chống dịch) tiếp tục leo thang.

Bà Liz Truss thay thế ông, nhưng chỉ cầm quyền 49 ngày, đến mức báo chí Anh chế giễu rằng nhiệm kỳ của bà còn ngắn hơn cả thời gian bảo quản rau diếp trong siêu thị.

Ông Rishi Sunak tiếp quản Đảng Bảo thủ và từng giúp tình hình ổn định đôi chút, nhưng cuối cùng vẫn phải chịu thất bại nặng nề nhất trong lịch sử của phe này tại cuộc tổng tuyển cử năm 2024, giúp Công đảng giành lại quyền lãnh đạo chính phủ.

Giờ đây, ông Starmer cũng không thể hoàn thành trọn vẹn nhiệm kỳ 5 năm của mình. Đảng Lao động đã chịu thất bại nặng nề trong các cuộc bầu cử địa phương; cùng với sự trỗi dậy của các lực lượng dân túy cánh hữu, nền tảng cầm quyền của đảng này đang nhanh chóng bị suy yếu.

Các phân tích gần đây của BBC và The Guardian cho rằng Brexit không chỉ làm thay đổi quan hệ giữa Anh và châu Âu, mà còn tái định hình cục diện chính trị trong nước. Mô hình chính trị truyền thống do hai đảng lớn là Đảng Lao động và Đảng Bảo thủ chi phối đang tiếp tục bị thách thức, trong khi các lực lượng theo chủ nghĩa địa phương và chủ nghĩa dân túy ngày càng nhận được nhiều sự ủng hộ hơn.

Bước ngoặt nhân khẩu học

Nếu sự thay đổi liên tục trên chính trường là phần dễ thấy, thì vấn đề sâu xa hơn của Anh lại nằm ở cấu trúc dân số.

Tháng 4 năm nay, Cục Thống kê Quốc gia Anh (ONS) công bố dự báo mới cho thấy tăng trưởng dân số tự nhiên của Anh sẽ chuyển sang mức âm trong giai đoạn 2025–2026.

Theo tính toán, năm 2025 có thể là năm cuối cùng mà số trẻ sinh ra tại Anh nhiều hơn số người tử vong. Từ năm 2026 trở đi, số người chết sẽ vượt số trẻ sinh trong thời gian dài. Trong thập kỷ tới, dân số Anh dự kiến sẽ giảm tự nhiên khoảng 450.000 người.

Dữ liệu cho thấy trong giai đoạn 2024–2034, Anh dự kiến có khoảng 6,4 triệu trẻ sinh ra, trong khi số người tử vong lên tới 6,85 triệu. Người phụ trách dự báo dân số của Cục Thống kê Quốc gia Anh, ông James Robards, cho biết tốc độ tăng dân số của Anh đang chậm lại rõ rệt, chủ yếu do nhập cư giảm và tỷ lệ sinh tiếp tục thấp.

Tờ Guardian cho rằng những năm gần đây, lượng nhập cư ròng của Anh đã giảm mạnh, khiến việc dựa vào nhập cư để duy trì tăng trưởng dân số ngày càng khó khăn. Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Anh mà còn ở Mỹ, Nhật Bản và Đức, nhưng điểm khác của Anh là biến động dân số đang diễn ra cùng lúc với tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Trong 10 năm tới, số người trong độ tuổi nghỉ hưu ở Anh dự kiến tăng 1,8 triệu, trong khi số trẻ em giảm khoảng 1,6 triệu. Điều đó có nghĩa là tỷ lệ lao động đóng thuế sẽ giảm, trong khi áp lực chi cho lương hưu và y tế tiếp tục tăng. Với bất kỳ Chính phủ Anh nào trong tương lai, đây đều là thách thức tài khóa khó tránh khỏi.

Cái giá của Brexit

Nếu vấn đề dân số là xu thế dài hạn, thì tác động kinh tế lại gắn trực tiếp với Brexit.

Theo Fortune dẫn một bài nghiên cứu mới của Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER), Brexit đã gây thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế Anh trong 10 năm qua.

Các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu của Ngân hàng Anh cho thấy Brexit đã khiến GDP của Anh giảm lũy kế khoảng 6% đến 8%. Đồng thời, đầu tư doanh nghiệp giảm 12% đến 13%, quy mô việc làm giảm 3% đến 4%, và năng suất lao động giảm 3% đến 4%.

Nghiên cứu cho rằng khoảng một nửa thiệt hại kinh tế đến từ sự bất định chính sách kéo dài. Trong gần 5 năm sau cuộc trưng cầu, doanh nghiệp Anh luôn xem bất ổn chính trị và môi trường pháp lý là một trong những rủi ro lớn nhất. Chỉ đến khi thỏa thuận thương mại mới giữa Anh và EU có hiệu lực vào năm 2021, nỗi lo này mới phần nào dịu bớt.

Phần thiệt hại còn lại chủ yếu đến từ các rào cản thương mại mới. Theo khảo sát các doanh nghiệp xuất khẩu Anh mà Financial Times từng trích dẫn, những thủ tục hải quan, chứng nhận quy định và chi phí logistics gia tăng sau Brexit đã khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa mất lợi thế cạnh tranh ở thị trường châu Âu. Nghiên cứu của Trường Kinh tế London (LSE) cũng cho thấy tăng trưởng xuất khẩu của Anh sang EU yếu hơn rõ rệt so với các nền kinh tế phát triển lớn khác.

Một thập kỷ chưa khép lại

Cuộc trưng cầu năm xưa chỉ diễn ra trong một ngày, nhưng những tác động của nó vẫn tiếp tục bộc lộ.

Ngày nay, nước Anh vừa phải đối mặt với già hóa dân số nhanh, vừa có tốc độ tăng lực lượng lao động chậm lại, trong khi quy mô kinh tế và đầu tư thấp hơn mức có thể đạt được nếu không có Brexit.

Trên phương diện chính trị, việc thay đổi thủ tướng liên tục đã trở thành trạng thái bình thường trong 10 năm qua. Fortune nhận định những người ủng hộ Brexit từng hy vọng rời EU sẽ giúp Anh tự nắm lại vận mệnh quốc gia, nhưng sau 10 năm, nước này vẫn đang phải trả giá cho lựa chọn mang tính lịch sử đó.

Lộ Khắc / Vision Times