Tiêu điểm Olympic: 2 vận động viên người Mỹ gốc Hoa làm bùng nổ tranh luận chính trị Mỹ-Trung

Con đường sự nghiệp trái ngược của hai vận động viên người Mỹ gốc Hoa đã mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Trung đang leo thang.

Tại Thế vận hội Mùa đông Milano-Cortina diễn ra vào tháng này, hai vận động viên người Mỹ gốc Hoa—Alysa Liu đại diện cho Hoa Kỳ và Eileen Gu đại diện cho Trung Quốc—đã trở thành tâm điểm của một cơn bão chính trị trực tuyến, vượt ra ngoài lĩnh vực thể thao.

Một video cũ đang lan truyền trên mạng xã hội X cho thấy cảnh hai người cùng nhau ăn mừng những thành tích thể thao tại một sự kiện cộng đồng khi họ còn nhỏ ở California.

Vào thời điểm đó, Liu 12 tuổi và Gu 14 tuổi. Nhiều năm sau, cả hai đều đã trở thành những vận động viên ưu tú, nhưng hiện tại họ thi đấu dưới những lá cờ khác nhau, và theo một số nhà bình luận, họ ngày càng thuộc về các phe phái chính trị khác nhau.

Cô Gu là một vận động viên trượt tuyết tự do, còn cô Liu là một vận động viên trượt băng nghệ thuật. Mặc dù cả hai chưa bao giờ đối đầu trực tiếp trong thi đấu, nhưng con đường trái ngược của họ đã mang một ý nghĩa biểu tượng trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Trung leo thang. Các cuộc tranh luận trực tuyến đã định hình sự lựa chọn của họ như phản ánh sự chia rẽ về tư tưởng rộng lớn hơn giữa Washington và Bắc Kinh.

Tranh cãi giữa các vận động viên đội tuyển Mỹ

Làn sóng tranh cãi mới nhất không phải do Liu hay Gu khơi mào, mà bắt nguồn từ vận động viên trượt tuyết tự do người Mỹ Hunter Hess. Vào ngày 6/2, anh Hess đã phát biểu công khai rằng việc đại diện cho Hoa Kỳ tại Thế vận hội Olympic là một điều phức tạp đối với anh, bởi anh không đồng tình với các chính sách nhập cư của Tổng thống Donald Trump.

Hôm 8/2, Tổng thống Trump đã đáp trả trên mạng xã hội Truth Social, gọi Hess là một “kẻ thất bại thực sự”. Cô Gu sau đó đã bày tỏ sự ủng hộ dành cho Hess trong một cuộc phỏng vấn, nói rằng cô cảm thấy “rất nhiều sự cảm thông và đồng cảm” dành cho anh.

Những nhận định của cô đã vấp phải làn sóng phản đối dữ dội trên mạng xã hội và từ một số nhà bình luận Mỹ, những người đặt nghi vấn về lập trường của cô khi cô đang thi đấu cho Trung Quốc. Một bài đăng được chia sẻ rộng rãi trên X của cựu quan chức chính quyền Trump, ông Theo Wold, có nội dung: 

“Trong một thế giới đầy những Eileen Gu, những kẻ bán đứng đất nước vì tiền, hãy là một Alysa Liu.”

Bài đăng này đã nhận được hàng chục nghìn lượt thích và chia sẻ lại.

Nhà báo người Mỹ và chuyên gia về Trung Quốc Gordon Chang đề xuất trên X rằng quốc tịch Mỹ của Gu có thể bị tước bỏ vì cô đã tuyên bố lòng trung thành với Trung Quốc.

Sự nghiệp tương phản

Eileen Gu sinh ra tại San Francisco, California và từng thi đấu cho Đội tuyển Mỹ trong giai đoạn đầu của sự nghiệp, giành huy chương vàng tại một sự kiện FIS Freestyle Ski World Cup vào năm 2019.

Vào giữa năm 2019, cô thông báo sẽ đại diện cho Trung Quốc. Tại Thế vận hội Mùa đông Bắc Kinh 2022, cô đã mang về hai huy chương vàng và một huy chương bạc cho Trung Quốc. Ở tuổi 22, cô tiếp tục thi đấu cho Trung Quốc tại Thế vận hội Mùa đông 2026 và vừa giành được huy chương bạc nội dung trượt tuyết vượt chướng ngại vật.

Alysa Liu, sinh năm 2005 tại Clovis, California, đã trở thành nhà vô địch trượt băng nghệ thuật nữ trẻ tuổi nhất của Hoa Kỳ khi mới 13 tuổi. Sau một thời gian ngắn tạm ngừng thi đấu ở tuổi 16, cô đã quay trở lại và giúp Đội tuyển Mỹ giành huy chương vàng nội dung trượt băng nghệ thuật đồng đội tại Thế vận hội Milano-Cortina.

Cha của cô Liu, ông Arthur Liu, đã đến Hoa Kỳ vào những năm 1990 sau khi tham gia phong trào biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 và sau đó được tị nạn chính trị. Ông từng công khai tiết lộ rằng chính quyền Trung Quốc đã tiếp cận gia đình với các đề nghị tài trợ và cơ hội quảng bá nếu con gái ông đồng ý đại diện cho Trung Quốc, một lời đề nghị mà họ đã từ chối.

Một số nhà bình luận người Mỹ gốc Hoa đã ca ngợi quyết định của cô Liu như một sự trân trọng các giá trị của nước Mỹ.

Bà Lily Tang Williams, một nhà hoạt động chính trị người Mỹ gốc Hoa và từng là ứng cử viên quốc hội của Đảng Cộng hòa tại New Hampshire, chia sẻ với NTD (đài truyền hình cùng hệ thống với The Epoch Times) rằng cộng đồng người Mỹ gốc Hoa nhìn chung chia thành hai phe: những người đồng nhất mạnh mẽ với các giá trị của Mỹ và những người có quan điểm gần gũi hơn với chế độ cộng sản ở Bắc Kinh.

“Vấn đề là liệu bạn có chấp nhận những lý tưởng của nước Mỹ hay không—rằng chúng ta yêu đất nước này,” bà nói, đồng thời gợi ý rằng cô Gu nên sống ở Trung Quốc để thực sự hiểu cuộc sống ở đó là như thế nào.

Cáo buộc về tiêu chuẩn kép

Cô Gu phải đối mặt với những lời chỉ trích từ một số nhà bình luận Mỹ, những người cáo buộc cô lên tiếng một cách có chọn lọc.

Họ lưu ý rằng trong khi cô bày tỏ sự ủng hộ đối với những bình luận chống lại Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) từ các vận động viên Mỹ, cô lại thường xuyên né tránh bình luận về các vấn đề nhân quyền tại Trung Quốc, bao gồm việc giam giữ người Duy Ngô Nhĩ hay các cáo buộc tấn công tình dục nhằm vào các quan chức, điển hình là những cáo buộc của ngôi sao quần vợt Bành Soái chống lại cựu quan chức cấp cao của ĐCSTQ Trương Cao Lệ.

Anh Enes Kanter Freedom, một cựu cầu thủ NBA nổi tiếng với các hoạt động bảo vệ nhân quyền, đã gọi cô Gu là “kẻ phản bội” trong một bài đăng trên X vào ngày 11/2.

“Cô ấy sinh ra ở Mỹ, lớn lên ở Mỹ, sống ở Mỹ, nhưng lại chọn thi đấu chống lại đất nước của chính mình để đại diện cho Trung Quốc — quốc gia vi phạm nhân quyền tồi tệ nhất hành tinh. Cô ấy xây dựng danh tiếng ở một đất nước tự do, rồi chọn đại diện cho một chế độ độc tài trong khi thu lợi từ các hợp đồng quảng cáo mà các nhóm giám sát cho là có liên quan đến việc giam giữ hàng loạt và các trại lao động cưỡng bức,” ông nói.

“Khi vấn đề nhân quyền được nhắc đến, cô ấy biến mất. Đó không phải là sự trung lập. Đó là một sự lựa chọn.”

Ông Michael Sobolik, chuyên gia cao cấp về quan hệ Mỹ-Trung tại Viện Hudson, nhận định trên X rằng việc các vận động viên chỉ trích tổng thống Mỹ là điều rất phổ biến. Tuy nhiên, ông đặt câu hỏi về lý do đằng sau việc cô Gu giữ im lặng trước những hành vi lạm dụng nhân quyền tại Trung Quốc và cho rằng cô đang “tận dụng sự tự do mà đất nước này đã ban tặng để đại diện cho một chế độ độc tài”.

“Nếu bạn chỉ trích nước Mỹ nhưng lại không nói một lời nào về ĐCSTQ, điều đó nói lên rất nhiều về con người bạn,” ông viết.

Cô Gu trước đây từng chia sẻ rằng việc cân bằng mối liên kết giữa hai quốc gia là một thách thức lớn. Sau khi hụt mất huy chương vàng trong gang tấc tại Milan, cô nói rằng mình đang “gánh vác trọng trách của hai quốc gia”.

Tại Trung Quốc, các chỉ trích công khai nhắm vào cô Gu ngày càng bị hạn chế trên không gian mạng. Các bài đăng trên nền tảng Weibo đặt câu hỏi về quốc tịch của cô đã bị gỡ bỏ nhanh chóng, và các cuộc thảo luận về tư cách của cô được xem là nhạy cảm về chính trị.

Trung Quốc không công nhận song tịch, và Hiến chương Olympic yêu cầu các vận động viên phải là công dân của quốc gia mà họ đại diện. Hiện không có dấu hiệu công khai nào cho thấy cô Gu đã từ bỏ quốc tịch Mỹ.

Tại Trung Quốc, cô Gu vẫn là một ngôi sao lớn và là gương mặt đại diện cho nhiều thương hiệu. Vào tháng 12 năm ngoái, Forbes đã xếp cô ở vị trí thứ tư trong danh sách những nữ vận động viên thu nhập cao nhất thế giới với tổng thu nhập 23,1 triệu USD, chỉ sau các ngôi sao quần vợt Coco Gauff, Aryna Sabalenka và Iga Świątek.

Cuộc tranh luận xoay quanh cô Liu và cô Gu đã vượt ra ngoài phạm vi thành tích thể thao. Các cuộc thảo luận trực tuyến thường xuyên coi câu chuyện của họ như một sự phản ánh về lòng trung thành, bản sắc và các giá trị trong bối cảnh cuộc đối đầu Mỹ-Trung ngày càng gay gắt.