Tòa án Syria tuyên án tử hình cựu Tổng thống Assad và em trai

Một tòa án ở thủ đô Damascus của Syria hôm thứ Ba (11/8) đã tuyên án tử hình cựu Tổng thống Bashar al-Assad và em trai ông là Maher al-Assad, kết luận hai người phạm các tội như cố ý giết người, tra tấn, bắt giữ tùy tiện và tội ác chống loài người trong cuộc nội chiến Syria kéo dài gần 14 năm.

Do ông Assad hiện đang ở Nga, còn em trai ông cũng đã rời Syria, phiên tòa được tiến hành vắng mặt các bị cáo. Tháng 12/2024, lực lượng nổi dậy phát động cuộc tấn công và chỉ mất 11 ngày để lật đổ chính quyền Assad. Sau đó, ông Assad cùng em trai rời thủ đô Damascus. Ông Assad tới Nga và được cấp quy chế tị nạn chính trị, hiện sống tại Moscow. Em trai ông chạy sang Nga nhưng hiện không rõ tung tích.

Sau khi chính quyền Assad sụp đổ, tháng 4/2026, chính phủ chuyển tiếp Syria bắt đầu xét xử công khai các “nhân vật cốt lõi” của chính quyền Assad. Đây là lần đầu tiên cơ quan tư pháp Syria đưa ra phán quyết kết tội đối với cựu tổng thống này. Ông Assad lên nắm quyền tại Syria từ năm 2000, kế nhiệm cha mình là Hafez al-Assad và duy trì quyền lực trong thời gian dài.

Năm 2011, Syria bùng nổ các cuộc biểu tình chống chính phủ trong làn sóng “Mùa xuân Ả Rập”. Cựu Tổng thống Assad và em trai Maher đã chỉ đạo các chiến dịch đàn áp khốc liệt nhằm vào người biểu tình. Ông Maher từng chỉ huy Sư đoàn 4 khét tiếng tàn bạo và được xem là quan chức an ninh cấp cao nhất của chính quyền Syria.

Quân đội chính phủ Syria tiến hành giết chóc, bắt giữ và tra tấn người dân một cách tùy tiện, làm bùng lên sự phẫn nộ trên toàn quốc. Cuối cùng, các cuộc biểu tình hòa bình leo thang thành cuộc nội chiến vũ trang kéo dài gần 14 năm và gây tổn thất nghiêm trọng, khiến khoảng 500.000 người thiệt mạng.

Ngoài Assad, trong cùng vụ án, Atef Najib, cựu quan chức an ninh Syria và anh họ của ông, cũng bị tuyên án tử hình. Khi tòa tuyên án, Najib mặc quần áo tù nhân, đứng trong một chiếc lồng sắt dưới sự giám sát nghiêm ngặt và nghe thẩm phán đọc phán quyết.

Najib bị bắt vào tháng 1 năm ngoái. Ông từng giữ chức người đứng đầu cơ quan an ninh chính trị tại tỉnh Daraa và là một trong những quan chức cấp cao nhất trực tiếp ra hầu tòa. Ông bị cáo buộc đóng vai trò quan trọng trong việc đàn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ tại địa phương năm 2011.

Tòa án kết luận ông phạm nhiều tội danh, trong đó có tội giết người, “cố ý giết trẻ em dưới 15 tuổi” và “tra tấn dẫn đến chết người”. Tòa án cho rằng những hành vi phạm tội của ông cấu thành tội chống nhân loại, do đó áp dụng “hình phạt nghiêm khắc nhất”.

Nga hiện đang cung cấp nơi cư trú và bảo hộ cho ông Assad. Nếu chính phủ mới của Syria muốn thi hành bản án, trước hết họ sẽ phải giải quyết vấn đề yêu cầu Nga giao nộp ông. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng ý nghĩa mang tính biểu tượng của phán quyết này lớn hơn nhiều so với khả năng bản án được thi hành trong thời gian ngắn.