Ba đời họ Đỗ giúp Giao Châu hưởng cảnh yên vui thái bình

Giao Châu dưới thời kỳ Bắc thuộc dù thường xuyên bị bóc lột bởi phương bắc, nhưng cũng có một số vị quan yêu thương dân chúng giúp văn hóa Giao Châu phát triển, dân chúng hưởng cảnh thái bình. Trong đó cần kể đến 3 đời Thứ sử họ Đỗ. Gần 30 năm từ năm 399 đến năm 427, họ Đỗ có 3 đời làm Thứ sử Giao Châu, giúp đánh đuổi loạn quân, dẹp giặc Lâm Ấp.

Họ Đỗ đến Giao Chỉ

Họ Đỗ là dòng họ danh giá ở vùng đất Kinh Triệu xưa (nay là thành phố Tây An và các huyện xung quanh, tỉnh Thiểm Trây, Trung Quốc).

Vào thời Tây Tấn, dòng họ Đỗ này có Đỗ Nguyên làm Thái thú quận Ninh Phố (thuộc Quảng Tây ngày nay). Đến thời kỳ “Ngũ Hồ” ở Trung Quốc, loạn lạc khắp nơi, Đỗ Nguyên phải đưa gia đình xuống phía nam tránh nạn, định cư ở vùng Chu Diên thuộc quận Giao Chỉ (nay là Hà Nội, Việt Nam).

Họ Đỗ từ đó định cư lâu dài nhiều đời ở Chu Diên. Đến đời thứ ba thì họ này sinh được Đỗ Viện, ông được cử làm Thái thú quận Nhật Nam, Cửu Đức rồi Giao Chỉ.

Thứ sử Đỗ Viện

Lúc này tình hình Giao Châu rất hỗn loạn. Năm 380, nhà Đông Tấn cử Đằng Độn Chi đến Giao Châu nhậm chức Thứ sử. Thái thú quận Cửu Đức là Lý Tốn có thế lực rất mạnh muốn chiếm Giao Châu nên sai 2 con trai đưa quân chia làm 2 đường thủy bộ ngăn Đằng Độn Chi đến nhậm chức.

Đỗ Viện lập công khi đập tan cuộc nổi loạn của Lý Tốn, được ban chức Long Tương Tướng quân.

Sau này Triều đình gọi Đằng Độn Chi về bắc, Lâm Ấp nhân lúc Giao Châu không có Thứ sử liền đưa quân tấn công đánh chiếm cả 3 quận Nhật Nam, Cửu Đức, Cửu Chân.

Trong tình thế đó, Đỗ Viện cùng các con đưa quân phòng thủ bền bỉ, rồi lập mưu kế đưa quân đánh lui quân Lâm Ấp, liên tiếp giành chiến thắng, đuổi quân Lâm Ấp về nước.

Sau chiến công lớn này, Triều đình nhà Đông Tấn phong cho Đỗ Viện làm Thứ sử Giao Châu vào năm 399.

Đỗ Viện vốn sinh ra và lớn lên ở Giao Chỉ, ông gắn bó và yêu thương dân chúng, trị dân rất tốt. Giao Châu cũng nhờ đó mà được hưởng cảnh thái bình ngắn trong thời kỳ này.

Thứ sử Đỗ Tuệ Độ

Năm 410, Đỗ Viện mất, con trai là Đỗ Tuệ Độ đang giữ chức Thái thú Cửu Chân được cha xin cho kế tục làm Thứ sử Giao Châu. Tuy nhiên việc nhận chức này phải chính thức được Triều đình nhà Tấn chuẩn y. Công văn chuyển đến Kinh đô Kiến Khang (Nam Kinh ngày nay), rồi nhận chuẩn y từ Kiến Khang trở về phải mất cả năm.

Bấy giờ Lâm Ấp ở phía nam đang rất mạnh, dù thua trận nhiều lần nhưng vẫn chờ thời cơ để tấn công. Các quan địa phương lo Lâm Ấp tiến quân mà không có người đứng đầu chống giữ nên đề nghị Tuệ Độ giữ chức Hành châu phủ sự – chức vị đứng đầu Giao Châu tạm thời – chờ chiếu chỉ chính thức từ Triều đình.

Lúc này ở phía bắc, loạn quân Lư Tuần đánh phá các nơi, rồi nhanh chóng đưa quân đánh chiếm được quận Hợp Phố (thuộc Giao Châu), rồi tiếp tục nhắm đến các quận khác của Giao Châu mà đánh.

Đỗ Tuệ Độ đưa 6.000 quân đánh bại quân của Lư Tuần.

Thua trận, Lư Tuần đưa gần 3.000 quân còn lại chạy đến Thạch Kỳ, chiêu dụ quân của các nơi cùng đến rất đông. Khoảng 6.000 quân tiến đến bờ nam khúc sông Long Biên (phía đông thành Long Biên tức Thăng Long sau này) uy hiếp Tuệ Độ.

Tuệ Độ phải bỏ gia sản riêng của gia đình và tông tộc làm phần thưởng cho binh sĩ, phối hợp cùng thủy quân của em mình là Thái thú Cửu Chân Đỗ Chương Dân cùng tiến đánh và giành chiến thắng. Sau chiến công này Tuệ Độ được ban cho thực ấp ngàn hộ.

Năm 413, vua Lâm Ấp là Phạm Hồ Đạt đưa quân Lâm Ấp tiến đánh Giao Châu, bộ binh đánh chiếm quận Nhật Nam (Quảng Bình đến Thừa Thiên ngày nay), thủy binh tiến đánh quận Cửu Chân (Thanh Hóa ngày nay).

Thứ sử Đỗ Tuệ Độ sai em mình là Thái thú Giao Chỉ Đỗ Tuệ Kỳ đưa quân xuống phía nam đánh quân Lâm Ấp.

Kết quả quân Giao Châu thắng lớn, chém được Giao Long vương Chân Tri là con vua Lâm Ấp, tiêu diệt được tướng Phạm Kiện, bắt sống được một người con khác của vua Lâm Ấp là Na Năng.

Vua Lâm Ấp thua to, đem tàn quân bỏ chạy, rồi mất tích không rõ sống chết ra sao. Lâm Ấp sau này phải tìm người khác lập làm Vua.

Lâm Ấp dù thua đau nhưng vẫn thường xuyên đem quân đến quận Nhật Nam và Cửu Chân cướp bóc, khi bị đánh thì rút quân trở về.

Đỗ Tuệ Độ nhận thấy dân chúng vùng biên Nhật Nam và Cửu Chân không được yên vì liên tục bị quấy phá, nên quyết định phải mang quân đánh thẳng vào Lâm Ấp.

Năm 420, Tuệ Độ đưa 1 vạn quân vượt biên giới tiến đánh Lâm Ấp. Giao Châu thắng lớn, lấy toàn bộ của cải và dân chúng bị bắt trước đó đưa trở về nước. Lâm Ấp phải nộp gia súc, voi lớn, vàng bạc, vải gai để xin đầu hàng.

Tuệ Độ là vị Thứ sử trị dân tốt, mở trường học, dạy cho dân chúng lễ nghi, trộm cướp không còn. Những năm không may mất mùa, dân chúng đói kém, ông mang cả của cải của gia đình mình ra cứu tế dân chúng.

Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi chép rằng: “Tuệ Độ ở trong Châu, ăn cơm rau, mặc áo vải, sửa trường học, cấm các đền thờ nhảm. Năm đói, đem bổng riêng phát chẩn cho dân. Làm việc quan đến nơi đến chốn, y như trị nhà. Dân vả lại đều kính nể và yêu mến. Cửa thành đêm bỏ ngỏ. Ngoài đường không ai nhặt của bỏ rơi”.

Thứ sử Đỗ Hoằng Văn

Năm 420, nhà Lưu Tống lên thay nhà Tấn.

Năm 423, Đỗ Tuệ Độ mất, Triều đình nhà Lưu Tống cho phép con trưởng của ông là Đỗ Hoằng Văn thay cho làm Thứ sử Giao Châu.

Hoằng Văn giống như cha mình, trị dân rất khoan hòa vì thế mà rất được lòng dân chúng. Giao Châu vẫn nối tiếp được cảnh thái bình.

Năm 427, Lưu Tống Văn Đế muốn Triều đình kiểm soát những nơi xa xôi như Giao Châu, chấm dứt tình trạng hào trưởng địa phương được cha truyền con nối nắm giữ quyền hành quá lâu. Nhà Lưu Tống đưa người khác đến làm Thứ sử Giao Châu, gọi Đỗ Hoằng Văn về Kinh thành thăng cho chức Đình úy.

Lúc nhận chiếu chỉ, Hoằng Văn đang lâm bệnh nặng, nhưng biết nếu không về Triều đình sẽ nghi ngờ, nên dù nhiều người khuyên can, ông vẫn quyết định đi, đến Quảng Châu thì mất.

Giao Châu qua 3 đời Thứ sử họ Đỗ, dân chúng đều được hưởng cảnh ấm no thái bình, nhưng ngôi Thứ sử vẫn phụ thuộc vào Triều đình phương bắc nên không thể lâu dài.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Chuyện Sĩ Nhiếp giúp Giao Châu bình yên sung túc, tránh nạn Tam Quốc
• Khúc Thừa Dụ: Người đặt nền tảng chấm dứt thời kỳ bắc thuộc

Mời xem video: