Chuyện Vua Trần Anh Tông cùng 3 vạn quân tiến sang đất Nguyên

Sau khi thất bại trong chiến tranh với Đại Việt lần thứ 3 vào năm 1288, quân Nguyên chuẩn bị hơn 50 vạn đại quân để tiến đánh Đại Việt lần thứ 4. Tuy kế hoạch cuối cùng bị hủy bỏ, nhưng số quân lương cùng nhu yếu phẩm khổng lồ khiến cho một thời gian dài, quân Nguyên thường kéo sang cướp phá Đại Việt. Trước tình thế này, Vua Trần Anh Tông đích thân chỉ huy 3 vạn quân tiến sang đất Nguyên.

Ngoại giao 2 nước sau cuộc chiến

Ngay sau thất bại khi xâm chiếm Đại Việt vào năm 1288, nhà Nguyên dù mất mặt vẫn phải cử đoàn sứ sang thượng lượng trao trả tù binh. Nhà Nguyên phải tỏ thành ý bằng cách trao trả những sứ thần của Đại Việt bị giam giữ vô cớ trước đó. Đồng thời nhà Nguyên cũng phải tiếp sứ Đại Việt.

Sau khi Đại Việt trả tù binh, suốt 3 năm liền từ 1289 đến 1291, nhà Nguyên không cử đoàn sứ nào đến. Thấy vậy, nhà Trần cũng không cử sứ thần sang nữa.

Đến đầu năm 1292, nhà Nguyên bất ngờ cử sứ đến, dẫn đầu là Trương Lập Đạo. Đoàn sứ nhà Nguyên rất ngạo mạn, hống hách, chiếu thư của Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt yêu cầu vua Trần phải sang chầu.

“An Nam chí lược” của Lê Tắc có kể về cuộc nói chuyện giữ vua Trần Nhân Tông và Lập Đạo. Khi Lập Đạo yêu cầu vua Nhân Tông phải sang chầu, Vua bèn chấp vấn sao nhà Nguyên lại động binh tiến đánh Đại Việt. Lập Đạo nói rằng:

“Chỉ vì trước kia luôn luôn giảng về lễ, mà quốc vương trước không hề khi nào nghe lệnh, thành thử sanh ra hiềm khích, khiến cho dân điêu tàn, nước tan vỡ, là tự mình tạo lấy vậy; chứ triều đình thượng quốc không tham chiếm đất đai của khanh, chính là do cái tội không chịu nhập triều mà tạo ra vậy.”

Khi Vua nói về tội ác quân Mông Cổ gây ra trong chiến tranh thì Lập Đạo lại lái sang chuyện khác. Cuối cùng vua Nhân Tông cự tuyệt sang chầu.

Hốt Tất Liệt chuẩn bị hơn 50 vạn quân

Ba lần thảm bại trước Đại Việt khiến Hốt Tất Liệt muốn tiến đánh tiếp lần thứ 4. Tuy nhiên việc chuẩn bị binh mã, lương thảo, dân phu cho cuộc chiến lớn không hề đơn giản. Vì thế Hốt Tất Liệt vừa uy hiếp về ngoại giao, vừa tìm cách hồi phục và chuẩn bị.

Theo Nguyên sử, năm 1293, Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt hạ quyết tâm tiến đánh Đại Việt lần thứ 4. Nguyên Thế Tổ lập An Nam hành tỉnh, giao cho Lưu Quốc Kiệt làm tướng soái chuẩn bị binh mã, chiến thuyền. Lúc này Sứ thần của Đại Việt đến cũng bị bắt giữ lại.

Sự việc này được ghi chép trong “An Nam chí lược” như sau:

“Qua năm Quý Tỵ hiệu Chí Nguyên (1293) sai sứ thần là Đào Tử Kỳ tới dâng lễ cống hiến, Hoàng Thượng lấy cớ qua vời nhiều lần mà không đến chầu, bèn giữ Tử Kỳ ở đất Giang Lăng, lập An nam Hành Tỉnh, sai Lưu Quốc Kiệt cùng chư hầu Vương Nhĩ Cát Đạt, v.v… kéo quân qua đánh, do Đại Vương Ích Cát Lý Đãi tổng quản việc chinh phạt. Mùa đông năm ấy, trú binh tại Tịnh Giang, chờ mùa thu sang năm tiến phạt.”

Lúc này Tù trưởng tên Hoàng Thánh Hứa ở châu Thượng Tư (thuộc Thượng Lang, Cao Bằng ngày nay) đơn phương nổi dậy, đem hàng vạn quân tiến đánh Ung Châu.

Nhà Nguyên lấy việc đánh Hoàng Thánh Hứa để che dấu việc đánh Đại Việt, quân lương tập trung ở Tịnh Giang (thuộc Quảng Tây ngày nay), phao tin là để chuẩn bị tiến đánh Hoàng Thánh Hứa.

Hốt Tất Liệt qua đời, kế hoạch phải hủy bỏ

Việc tiến đánh Đại Việt đang gấp rút hoàn tất thì ngày 18/2/1294, Nguyên Thế Tổ Hốt Tất Liệt qua đời, Nguyên Thành Tông lên kế vị.

Nguyên Thành Tông mới lên ngôi phải đối mặt với rất nhiều vấn đề, phải lo củng cố ngai vàng sau cuộc chiến tranh giành với người anh là Cam Ma Lạt. Đồng thời Nguyên Thành Tông phải lo điều quân đi đối phó với các cuộc nổi dậy ở vùng đất đã chiếm được.

Về kinh tế, nhà Nguyên cũng gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là do cuộc chiến với Đại Việt, vì thế mà Nguyên Thành Tông không muốn thêm một cuộc chiến nào với Đại Việt nữa. Ông cho thả hết các Sứ thần Đại Việt bị giam giữ trước đó, đồng thời cử đoàn sứ đến Thăng Long với bức thư nói rằng:

“Đức Tiên Hoàng đế mới thăng hà, ta nối nghiệp lớn lao. Ban đầu lên ngôi, đại xá cả thiên hạ, ân lớn ấy thấm đến tất cả mọi nơi không phân biệt trong ngoài gần xa. Khanh cũng được hưởng sự khoan hồng của ta, nên ta đã hạ sắc dụ cho các quan bãi binh, còn tên bồi thần là Đào Tử Kỳ cũng cho về nước. Nay sai Thị Lang Bộ Lễ là Lý Hãn, Lang Trung Bộ Binh là Tiêu Thái Đăng phụng chiếu cho biết từ nay về sau, phải giữ gìn và tôn thờ thiên oai. Khanh phải nên xem mà tuân theo lời chiếu.” (An Nam Chí Lược).

Kế hoạch tiến đánh Đại Việt lần thứ 4 bị hủy bỏ. Theo kế hoạch thì quân Nguyên chuẩn bị cho việc tiến đánh Đại Việt lần thứ tư này cũng rất lớn: hơn 50 vạn quân, 1.000 thuyền, 70 vạn khí giới, 35 vạn thạch lương, 2 vạn thạch thức ăn cho ngựa, 21 vạn cân muối và cả tiền lương cho quân lính (mỗi người 2 đĩnh tiền).

Vua Trần Anh Tông và 3 vạn quân tiến đánh sang đất Nguyên

Dù kế hoạch này đã hủy bỏ, nhưng nó để lại kho tàng tích trữ quân lương ở Tịnh Giang (thuộc Quảng Tây)n, nên suốt một thời gian dài hay có những cuộc tiến quân từ nhà Nguyên vượt biên giới cướp phá Đại Việt, làm khổ dân chúng.

Trước tình thế đó, nhà Trần quyết định vượt biên tiến đánh sang đất Nguyên nhằm phá hủy các kho quân lương này.

Đầu năm 1313, Đại Việt đưa 3 vạn quân (trong đó có 3 nghìn kỵ binh) chia làm nhiều hướng tiến đánh châu Trấn Yên (Quảng Tây), châu Quy thuận (nay là huyện Tĩnh Tây, thuộc Quảng Tây).

Quân Đại Việt tiến đánh châu Trấn Yên phá hủy các kho tàng quân lương ở đây rồi rút về. Cánh quân tiến đánh châu Quy Thuận thì đóng lại mà chưa rút về để xem động tĩnh của nhà Nguyên.

Triều đình nhà Nguyên hay tin thì lo lắng lệnh cho Hành tỉnh Hồ Quảng đưa quân tiến đánh. Hành tỉnh Hồ Quảng là nơi tập trung binh lính nhà Nguyên phòng thủ cho cả một vùng rộng lớn, nhưng lần này khi nhận lệnh của Triều đình thì cũng án binh không có phản ứng gì.

Sau khi toàn quân Đại Việt rút về, quân Nguyên có lại có dấu hiệu tiến quân sang biên giới cướp phá. Đến tháng 4/1307, đích thân vua Trần Anh Tông lại cầm quân đánh sang châu Dưỡng Lợi thuộc Quảng Tây, bắt hơn 2.000 quân Nguyên về trị tội.

Hành động quyết liệt của Đại Việt khiến nhà Nguyên e sợ, phải đàm phán và không dám có hành động cướp phá quấy rối nữa.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Ngẫm về lòng dân qua vài câu chuyện trong sử Việt
• Hậu duệ nhà Trần của Đại Việt trở thành Hoàng đế Trung Hoa?

Mời xem video: