Nghệ thuật dùng người của Tào Tháo: Trọng dụng nhân tài theo năng lực

Tào Tháo có tổng cộng 25 người con trai được ghi chép trong sử sách. Đối với nhiều người con như vậy, thái độ của Tào Tháo là khi còn nhỏ đều yêu thương như nhau, khi trưởng thành thì xem năng lực, ai có tài năng thì trọng dụng người đó. Đây không chỉ là lời nói suông, mà Tào Tháo thực sự đã làm như vậy.

Tào Xung

Tào Xung là một thần đồng nổi tiếng trong lịch sử. Câu chuyện “Tào Xung cân voi” đến nay vẫn còn được lưu truyền. Hơn nữa, Tào Xung không chỉ thông minh mà còn rất nhân hậu.

Tương truyền có một lần, một viên tiểu lại trông coi kho phát hiện chiếc yên ngựa của Tào Tháo trong kho bị chuột cắn hỏng nên vô cùng sợ hãi. Theo luật hình sự thời đó, người này có thể bị xử tử.

Sau khi biết chuyện, Tào Xung nói với ông ta:

“Ông cứ đợi vài ngày rồi hãy báo, đến lúc đó sẽ không sao đâu”.

Sau đó, Tào Xung dùng dao rạch áo của mình, tạo thành những vết giống như bị chuột cắn. Khi đi gặp Tào Tháo, cậu cố tình tỏ vẻ buồn bã lo lắng.

Tào Tháo hỏi có chuyện gì, Tào Xung đáp:

“Mọi người đều nói quần áo bị chuột cắn là điềm không may. Nay quần áo của con bị chuột cắn nên con rất lo lắng”.

Tào Tháo an ủi:

“Đó chỉ là lời đồn nhảm, không cần phải lo.”

Không lâu sau, viên tiểu lại trông kho đến báo rằng chiếc yên ngựa của thừa tướng đã bị chuột cắn hỏng.

Tào Tháo cũng không nổi giận, chỉ cười và nói:

“Áo của Xung Nhi để ngay bên người còn bị chuột cắn, huống chi chiếc yên ngựa treo trên cột!”

Nhờ vậy viên tiểu lại được miễn bị trừng phạt.

Những người hầu và binh sĩ được Tào Xung cứu giúp bằng cách như vậy trước sau có đến hàng chục người.

Vì thế, dù tuổi còn nhỏ, Tào Xung không chỉ được Tào Tháo yêu quý mà còn được thuộc hạ của Tào Tháo kính mến.

Tào Tháo nhiều lần công khai bày tỏ sự yêu thích đối với Tào Xung và cả ý định truyền lại ngôi vị cho cậu.

Điều đáng tiếc là Tào Xung qua đời vì bệnh khi mới 13 tuổi.

Tào Thực

Tào Thực là con trai thứ ba của Tào Tháo, được mệnh danh là “bậc xuất chúng của thời Kiến An”, là nhà văn nổi tiếng nhất thời kỳ Kiến An.

Từ nhỏ ông đã yêu thích văn chương. Khi mới hơn 10 tuổi, ông đã đọc thuộc hàng trăm nghìn chữ thơ, luận và từ phú, đồng thời có thể “mở miệng thành luận, đặt bút thành văn”.

Điển tích “7 bước làm thơ” sau này của ông đã trở thành câu chuyện quen thuộc với mọi người.

Do văn chương xuất sắc và cũng bộc lộ tài năng vượt trội ở nhiều phương diện khác, Tào Thực nổi bật hơn hẳn trong số các anh em, khiến Tào Tháo vô cùng yêu quý và không chỉ một lần nảy sinh ý định để ông kế vị.

Nhưng có lẽ chính vì khí chất văn nhân quá đậm nên ông khó tránh khỏi phần nào tính cách phóng khoáng của giới danh sĩ.

Sử sách mô tả ông là:

“Hành vi phóng túng, nhiều lần vi phạm pháp lệnh”,
“Làm việc theo ý mình, không tự rèn giũa bản thân, uống rượu không biết tiết chế.”

Những điều này nếu đặt trên một nghệ sĩ hay một nhà văn thì chỉ là tiểu tiết, nhưng chắc chắn không phù hợp với một người lãnh đạo.

Vì vậy, cuối cùng Tào Tháo đã từ bỏ việc chọn ông làm người kế vị.

Tào Phi

Do việc ép Hán Hiến Đế Lưu Hiệp nhường ngôi và việc buộc chính em ruột mình là Tào Thực phải “7 bước làm thơ”, nên trong mắt hậu thế, Tào Phi luôn bị xem là người cay nghiệt và tàn nhẫn.

Về Tào Phi, Trần Thọ trong Tam Quốc Chí đã ghi chép như sau:

“Văn Đế thiên tư văn học xuất chúng, hạ bút thành văn, học rộng nhớ nhiều, tài nghệ toàn diện; nếu lại có thêm tấm lòng khoáng đạt, chí hướng cao xa và tấm lòng quảng đại thì còn kém gì các bậc minh quân thời cổ?”

Tào Phi từ nhỏ yêu thích văn chương, có thành tựu trong thơ, phú và phê bình văn học.

Ông cùng cha là Tào Tháo và em là Tào Thực được gọi chung là “Tam Tào”, chỉ là hào quang của ông bị tài năng văn học vượt trội hơn của Tào Thực che lấp mà thôi.

Về phương diện trị quốc, đối ngoại, Tào Phi từng 3 lần đích thân thống lĩnh quân đội đánh Đông Ngô nhưng đều không thu được kết quả.

Xét từ điểm này, tài năng quân sự của Tào Phi kém xa cha mình là Tào Tháo.

Về đối nội, Tào Phi tiến hành cải cách chế độ cũ, thành lập Trung Thư tỉnh; quan chức trong cơ quan này được tuyển từ tầng lớp sĩ nhân.

Công việc soạn thảo chiếu lệnh vốn do Thượng thư lang đảm nhiệm được chuyển giao cho quan viên Trung Thư tỉnh, khiến quyền lực cơ mật dần chuyển sang cơ quan này.

Ông quy định phụ nữ không được can dự chính sự, các đại thần không được trực tiếp tấu sự với Thái hậu, gia tộc bên ngoại của hoàng hậu không được đảm nhiệm vai trò phụ tá chính sự.

Ông còn thiết lập và thực thi chế độ Cửu phẩm trung chính, thu hồi quyền tuyển chọn nhân tài từ tay các danh sĩ về cho triều đình.

Thông qua hàng loạt biện pháp này, ông tiếp tục củng cố sự thống trị của nước Ngụy.

Với vị thế là người kế vị ngai vàng, Tào Phi chủ trì văn đàn đương thời. Các lý luận văn học của ông giữ vị trí vô cùng quan trọng trong lịch sử văn học Trung Quốc.

Tào Phi từng nói:“Văn chương là sự nghiệp lớn của việc trị quốc, là sự nghiệp thịnh vượng bất hủ”.

Ông đã đưa văn học trở thành một lĩnh vực mang tính chuyên môn độc lập, cho rằng văn học tuy có thể phục vụ chính trị nhưng tuyệt đối không phải là vật phụ thuộc của chính trị.

Ông nói: “Người sáng tác thời xưa gửi thân vào bút mực, gửi ý vào sách vở; không cần lời khen của sử quan giỏi, không cần thế lực hiển hách nâng đỡ mà danh tiếng vẫn tự truyền lại cho đời sau”.

Chính Tào Phi đã khẳng định rằng văn chương cũng có thể “trị quốc”, cũng có thể “bất hủ”.

Ông giúp giới văn nhân thoát khỏi sự ràng buộc của việc chỉ chuyên chú nghiên cứu kinh điển đến bạc đầu, từ đó tạo nên sự hưng thịnh của văn học thời Kiến An.

Tào Phi có thể không phải là một người anh tốt, nhưng xét trên phương diện trị quốc, Tào Tháo đã chọn đúng người.