Người thấy lợi mà không thấy hại, cá thấy mồi mà không thấy câu

Thành ngữ cổ có câu: “Nhân kiến lợi nhi bất kiến hại, ngư kiến thực nhi bất kiến câu”, con người thường chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt mà không thấy cái hại ẩn phía sau, con cá chỉ thấy miếng mồi mà không thấy lưỡi câu. Câu nói này chứa đựng kinh nghiệm sâu sắc của người xưa trong cách nhìn người, nhìn việc, cũng là một lời nhắc nhở rất đáng suy ngẫm.

Câu thành ngữ này có xuất xứ từ cuốn “Kính hoa duyên”, một tác phẩm thời nhà Thanh. Ý nghĩa của nó là khuyên con người chớ vì những lợi ích trước mắt mà xem nhẹ, hoặc cố tình bỏ qua, những nguy hiểm tiềm tàng phía sau. Khi đối mặt với cám dỗ, điều quan trọng là phải tỉnh táo vượt qua lòng tham và dục vọng của bản thân, tránh tự đưa mình vào cạm bẫy.

Trong lịch sử Đại Việt, cũng có không ít bài học như vậy. Vào thời nhà Trần, Trần Ích Tắc là người trong hoàng tộc, có địa vị cao và được đánh giá là người có học thức, rất được trọng vọng. Nhưng vì ham muốn quyền lực, ông đã đầu hàng quân Nguyên, mong chờ quân giặc lập làm vua bù nhìn. Cuối cùng, quân Nguyên thất bại, còn Trần Ích Tắc phải sống lưu vong nơi đất khách và bị con dân Đại Việt khinh miệt. Trần Ích Tắc danh tiết tiêu tan.

Lê Chiêu Thống vào cuối thời Lê cũng là ví dụ. Vì muốn khôi phục ngai vàng, ông đã cầu viện nhà Thanh đem quân sang Đại Việt. Nhưng quân Thanh đã thất bại trước quân Tây Sơn vào năm 1789, còn Lê Chiêu Thống phải chạy sang phương Bắc và sống những năm tháng cuối đời nơi đất khách. Vì lợi ích, ông đã đặt đất nước vào nguy cơ bị đô hộ, cuối cùng để lại tiếng xấu trong sử sách.

Ngày nay, trong cuộc sống đời thường hay trong kinh doanh buôn bán, cũng có nhiều người rơi vào tình cảnh tương tự. Thậm chí nhiều khi bản thân biết rõ việc mình làm có rủi ro, nhưng vì lợi nhuận quá lớn nên vẫn cố lao vào. Điều này quả giống như “cá thấy mồi nhưng không thấy lưỡi câu”. Có người nhìn thấy “lưỡi câu” rồi vẫn nghĩ rằng mình có thể khôn khéo lấy được miếng mồi mà không phải trả giá, và cuối cùng có ngày bị mắc câu.

Trên đường đời, rất nhiều khi chúng ta không phải hoàn toàn không thấy nguy hiểm, mà là bị cái lợi trước mắt che mờ lý trí. Vì tham danh, tham lợi, người ta có thể tự thuyết phục mình rằng bản thân đủ khôn ngoan để tránh được hậu quả. Nhưng một khi đã bước vào cạm bẫy, không phải lúc nào cũng còn cơ hội quay đầu.

Đối với người quân tử thời xưa, hay những người chú trọng tu dưỡng bản thân, điều quan trọng là phải giữ được lý trí. Con người cần biết việc gì nên làm, việc gì không nên làm, cần biết kiềm chế lòng tham và tự ước thúc bản thân. Làm theo cảm tính là điều rất dễ, nhưng giữ được sự tỉnh táo trước lợi ích mới là điều đáng quý. Người biết nhìn xa sẽ không vì một chút lợi trước mắt mà đánh đổi danh dự, bình an hay tương lai lâu dài của mình.

Dựa theo ZhengJian.org
Tác giả: Tâm Dược
An Hòa biên tập

Xem thêm:

• Cái họa lớn nhất là không biết đủ, cái hại lớn nhất là lòng tham

Mời xem video: