Tại sao dịch bệnh dễ bùng phát trên du thuyền?

Gần đây, du thuyền Hà Lan MV Hondius đang trong hành trình trên Đại Tây Dương đã bùng phát dịch Hantavirus, khiến 3 người tử vong, gây quan ngại trên toàn cầu. Các chuyên gia y tế đã giải thích tại sao du thuyền dễ trở thành ổ cho các dịch bệnh.

Du thuyền – “thành phố nổi” dễ lây lan dịch bệnh

Ông Vikram Niranjan, phó giáo sư Y tế cộng đồng tại Đại học Limerick (Ireland), cho biết trên trang The Conversation, du thuyền giống như một thành phố tạm trên biển, có nhà hàng, rạp hát, thang máy, cabin, bếp, hệ thống cấp nước và không gian sinh hoạt chung. Những tiện nghi này thuận lợi nhưng đồng thời khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn khi có người nhiễm.

Theo ông, Norovirus – thường gọi là “virus nôn mửa” – là loại bệnh liên quan mật thiết nhất đến du thuyền. Nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng virus này có thể lây lan nhanh chóng từ người sang người trên du thuyền.

Rủi ro lây nhiễm tăng lên do dịch vụ ăn uống trên tàu: ăn buffet, dùng chung dụng cụ ăn uống và tiếp xúc với các bề mặt nhiều người chạm tới đều tạo điều kiện cho virus đường ruột như Norovirus lan truyền. Nếu một hành khách đã nhiễm nhưng chưa cảm thấy mệt, họ có thể làm nhiễm bẩn thực phẩm hoặc bề mặt trước khi nhận biết bản thân bệnh.

Thiết kế du thuyền làm gia tăng nguy cơ

Hành khách thường tụ tập lâu ở nhà hàng, quầy bar, thang máy, hành lang, rạp hát, spa, trong khi thủy thủ cũng sống và làm việc trong cùng không gian. Do đó, bệnh dễ lây giữa hành khách với nhau hoặc giữa hành khách và thủy thủ.

Hệ thống thông gió cũng đóng vai trò quan trọng. Mặc dù du thuyền không phải là một “hộp kín”, không gian bên trong phụ thuộc nhiều vào thông gió, nơi hành khách tụ tập lâu. Nghiên cứu về chất lượng không khí trên tàu cho thấy, nếu hệ thống thông gió không đạt chuẩn, dịch bệnh dễ lây lan trong các không gian đông người như cabin, nhà hàng và khu vui chơi. Để bảo vệ hành khách, việc đảm bảo luồng không khí tươi đủ, bộ lọc chuyên dụng và công nghệ thanh lọc không khí là cần thiết.

Nguy cơ mắc bệnh Legionnaires khác với Hantavirus, vì nó không lây trực tiếp từ người sang người. Thay vào đó, người nhiễm có thể hít phải các giọt nước siêu nhỏ từ hệ thống nước ô nhiễm, bồn tắm nước nóng hoặc vòi sen.

Tuổi tác hành khách cũng là yếu tố rủi ro. Du thuyền đặc biệt thu hút người cao tuổi, nhiều người có bệnh mạn tính, làm bệnh dễ nặng hơn.

Cơ sở y tế trên tàu hạn chế

Mặc dù có cơ sở y tế, nhưng so với bệnh viện trên đất liền, quy mô hạn chế. Các cơ sở này chủ yếu cung cấp cấp cứu, điều trị cơ bản và chăm sóc ngắn hạn, không đủ sức ứng phó với bùng phát dịch lớn. Vì vậy, sức khỏe hành khách phụ thuộc nhiều vào báo cáo sớm, cách ly nhanh và vệ sinh nghiêm ngặt.

Hantavirus là bệnh hô hấp nghiêm trọng do động vật gặm nhấm lây truyền, hiếm khi bùng phát trên tàu. Tuy nhiên, trường hợp tử vong trên MV Hondius cho thấy mầm bệnh dễ lan trong không gian kín.

Các biện pháp giảm rủi ro

Ông Niranjan khuyến cáo, biện pháp bảo vệ tốt nhất bắt đầu trước khi lên tàu. Hành khách nên kiểm tra chính sách thông báo bệnh, vệ sinh và cách ly của du thuyền.

Đảm bảo các mũi vắc-xin đã tiêm đầy đủ và còn hiệu lực. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nên tham khảo bác sĩ trước chuyến đi.

Trên tàu, rửa tay bằng xà phòng và nước là cách hiệu quả nhất phòng virus đường ruột. Dung dịch sát khuẩn hỗ trợ nhưng không thay thế xà phòng.

Nếu bắt đầu cảm thấy mệt, nên tránh buffet và khu vực đông người, báo cáo triệu chứng ngay lập tức, không tiếp tục sinh hoạt bình thường.

Mặc dù du thuyền liên tục cải thiện vệ sinh và hệ thống ứng phó dịch bệnh, cơ cấu cơ bản vẫn mang thách thức cố hữu: nhiều người dùng chung thực phẩm, không khí, nước và không gian sinh hoạt. Điều này giải thích vì sao dịch bệnh dễ tái phát và hành khách vẫn cần cảnh giác.

Một điểm đáng chú ý, nếu hành khách cần cấp cứu, du thuyền có thể nhanh chóng đến cảng gần nhất, một số tàu có trực thăng để vận chuyển bệnh nhân. Tuy nhiên, trên các hành trình dài, vẫn có trường hợp tử vong. Do đó, luật quy định du thuyền phải có túi đựng thi thể và phòng xác, thường nằm ở tầng thấp nhất để tránh ảnh hưởng đến du khách. Phòng xác thường chứa từ 3–6 thi thể và hiếm khi sử dụng.