Giáo sư Y tế công cộng chia sẻ cách chọn dụng cụ nấu ăn an toàn

Dụng cụ nấu nướng, bát đĩa sử dụng hàng ngày, và thực phẩm mà chúng ta tiêu thụ có thể trông rất bình thường, nhưng thực chất lại là những nguồn tiềm ẩn đáng kể các độc tố mãn tính. Dưới đây là chia sẻ của giáo sư danh dự Han Bocheng, ngành y tế công cộng của Đại học Y khoa Đài Bắc, người đã có cuộc sống khỏe mạnh hơn 10 năm sau khi được chẩn đoán ung thư gan giai đoạn muộn, về những khuyến nghị lựa chọn dụng cụ nấu ăn và thực phẩm an toàn nhằm hạn chế phơi nhiễm với độc tố.

• 1 loại siêu trái cây làm sạch động mạch, chống ung thư và kéo dài tuổi thọ

Nguy cơ từ chảo chống dính

Kể từ khi được chẩn đoán mắc ung thư gan giai đoạn cuối và tái phát vào năm 2012, Giáo sư Han vẫn sống khỏe mạnh suốt hơn 10 năm. Dù từng phải cắt bỏ tới hai phần ba lá gan, ông nói rằng mình cảm thấy ngày càng khỏe mạnh theo thời gian.

Ông tin rằng lối sống hạn chế độc tố chính là yếu tố giúp ông duy trì sức khỏe dù đang sống chung với bệnh ung thư, và một trong những bí quyết quan trọng chính là dùng các dụng cụ nấu ăn không chứa độc tố.

Chảo chống dính từ lâu đã rất phổ biến trong gian bếp, nhưng sự tiện lợi ấy lại tiềm ẩn những nguy cơ cho sức khỏe. Trước đây, lớp chống dính được tạo ra từ hai loại hóa chất là PFOA và PFOS – thuộc nhóm PFAS, hay còn được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”.

• Hóa chất vĩnh cửu PFAS trong nước uống liên quan đến tỷ lệ ung thư gia tăng

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, tiếp xúc nhiều với PFOA có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư thận và tinh hoàn. PFOS cũng đã được xếp vào nhóm “có khả năng gây ung thư ở người” bởi Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế.

Giáo sư Han chia sẻ hai trường hợp minh họa: 

• Một doanh nhân từng kinh doanh nhiều năm ở nước ngoài đã quay về Đài Loan để điều trị ung thư thận và bàng quang. Các xét nghiệm cho thấy nồng độ PFOS trong máu ông cao vượt ngưỡng cho phép. Bác sĩ cho rằng nguyên nhân có thể do ông dùng chảo chống dính bị hư lớp phủ trong suốt thời gian dài.
• Một trường hợp khác, một người phụ nữ bị ung thư gan – thường xuyên nấu nướng với chảo chống dính trầy xước – có chỉ số PFAS trong cơ thể cao bất thường. Khi lớp chống dính bị hỏng bị đun nóng, nó có thể phát tán các chất độc hại ngấm vào thức ăn, từ đó làm tăng nguy cơ ung thư gan và nhiều bệnh mạn tính khác.

Dù Mỹ đã loại bỏ PFOA và PFOS khỏi sản phẩm tiêu dùng, nhiều sản phẩm từ nước ngoài vẫn có thể chứa những hóa chất này, và con người vẫn có thể tiếp xúc qua hàng nhập khẩu hoặc tồn dư trong môi trường.

Hiện nay, các loại chảo chống dính hiện đại dùng lớp phủ PTFE (polytetrafluoroethylene), trong đó PFOA đã được thay bằng hóa chất khác. Tuy nhiên, một số nghiên cứu cho thấy những chất thay thế này cũng không an toàn tuyệt đối.

Nguy cơ từ nhiệt độ cao

Không nên dùng chảo chống dính phủ PTFE để nấu ở nhiệt độ cao. Khi nhiệt độ vượt quá 260°C nếu bạn làm nóng chảo quá lâu, lớp phủ PTFE bắt đầu giải phóng khí độc. Đến ngưỡng 350°C, lớp chống dính này sẽ phân hủy, tạo ra các khí độc nguy hiểm cho sức khỏe.

Nếu vẫn cần dùng chảo chống dính, Giáo sư Han khuyên bạn nên áp dụng các phương pháp sau:

• Khi xào nấu, hãy cho một ít nước vào cùng với dầu để giảm nhiệt độ và tránh làm chảo quá nóng.
• Ưu tiên nấu ở nhiệt độ trung bình-thấp, hạn chế các món chiên, nướng hoặc quay ở nhiệt độ cao.
• Tránh dùng thực phẩm có tính axit vì chúng có thể ăn mòn lớp chống dính và khiến hóa chất dễ phát tán hơn.
• Nên thay chảo thường xuyên (6 tháng đến 1 năm), và bỏ ngay nếu thấy có vết trầy, nứt hay bong lớp phủ.

Dụng cụ nấu ăn an toàn hơn

Giáo sư Han chia sẻ rằng ông chủ yếu sử dụng nồi chảo bằng thép không gỉ vì độ bền cực cao và không có lớp chống dính nào. Bộ dụng cụ nấu bằng thép không gỉ của ông đã dùng bền bỉ suốt hơn 20 năm mà vẫn hoạt động tốt.

Tuy nhiên, không phải loại thép không gỉ nào cũng giống nhau. Ông Han khuyên nên chọn kỹ theo từng cấp độ:

• Loại phổ biến cho sinh hoạt hằng ngày: Có mã 304, là loại thép không gỉ đạt chuẩn dùng cho thực phẩm, thích hợp để nấu ăn thường xuyên.
• Loại cao cấp hơn: Có mã 316, ít tạp chất hơn và chống gỉ sét tốt hơn.
• Loại cao cấp nhất: Dụng cụ nấu từ hợp kim titan với thép không gỉ, giúp dẫn nhiệt đều hơn và có độ bền, độ ổn định cao.

Cẩn thận khi chọn bát đĩa và đồ sứ

Giáo sư Han có một quy tắc đơn giản khi chọn bát đĩa bằng sứ: “Chọn loại nào có nhiều phần màu trắng nhất”. Ông khuyên nên ưu tiên các sản phẩm có bề mặt tiếp xúc với thức ăn là màu trơn, vì các lớp hoa văn hoặc men màu có thể chứa kim loại nặng.

Khi dùng các loại bát đĩa này để đựng đồ nóng hoặc có tính axit (như nước chanh, canh chua…), các hóa chất độc hại sẽ dễ bị rò rỉ ra ngoài. Những bát đĩa bị trầy, mẻ hoặc nứt cần được bỏ đi ngay để tránh nguy cơ tiếp xúc với chất độc và hạn chế nấm mốc hoặc vi khuẩn phát triển.

Một trường hợp cảnh báo: Ngộ độc chì từ chén đĩa bằng gốm

Tạp chí Y khoa Canada từng ghi nhận một trường hợp ngộ độc chì: Một phụ nữ 55 tuổi phải nhập viện vì đau bụng dữ dội, kèm buồn nôn, nôn mửa và kiệt sức. Xét nghiệm cho thấy nồng độ chì trong máu bà cao gấp 36 lần giới hạn cho phép. Con trai bà, người sống chung, cũng có chỉ số chì tăng cao.

Sau quá trình hỏi bệnh, bác sĩ phát hiện hai mẹ con thường xuyên dùng bình và ly gốm mua từ Mexico để đun nước, nấu ăn và uống trà. Kết quả phân tích cho thấy chất liệu gốm không chứa chì, nhưng lớp men phủ bên ngoài và bên trong lại chứa đến 17% chì theo trọng lượng.

Bác sĩ yêu cầu bệnh nhân ngưng dùng ngay các dụng cụ nấu ăn bị nhiễm độc. Sau khoảng ba tháng, các triệu chứng như thiếu máu, đau bụng, nhức khớp và mệt mỏi của bà đã giảm dần. Báo cáo cho biết, đồ gốm tráng men chì xuất xứ từ Mexico, Trung Quốc và một số quốc gia châu Âu là nguyên nhân phổ biến gây ngộ độc chì trên lâm sàng.

Nguyên tắc chọn thực phẩm và ăn uống lành mạnh

Bên cạnh việc lựa chọn dụng cụ nấu ăn an toàn, Giáo sư Han cũng chia sẻ những mẹo đơn giản khi mua thực phẩm hằng ngày.

1. Mua ở chợ truyền thống

Theo Giáo sư Han, không nhất thiết phải chỉ mua ở các tiệm bán thực phẩm hữu cơ. Ông thường mua nguyên liệu tươi sống ở chợ truyền thống, nơi rau củ và trái cây tươi hơn và bảo quản được lâu hơn. Các siêu thị lớn cũng có hệ thống kiểm tra thực phẩm tốt, giúp đảm bảo độ an toàn nhất định.

2. Ăn đủ ‘9 màu tự nhiên’

Ông khuyến khích mọi người ăn đa dạng trái cây và rau củ với đủ các màu: đỏ, cam, vàng, xanh lá, xanh dương, chàm, tím, đen và trắng. Việc ăn đa sắc màu cung cấp đủ chất dinh dưỡng giúp cơ thể nhận đủ các chất chống oxy hóa và chống viêm có lợi cho sức khỏe.

3. Ăn uống điều độ và cân bằng

Lối sống ít độc tố của Giáo sư Han đề cao sự cân bằng trong ăn uống. Ông không ủng hộ việc quá cứng nhắc theo các nguyên tắc khoa học, vì điều đó đôi khi gây ra căng thẳng không cần thiết.

Theo ông, việc thi thoảng ăn đồ ăn nhanh hoặc thực phẩm không quá lành mạnh cũng không có vấn đề gì, miễn là bạn duy trì được sự cân bằng bằng cách bổ sung các bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng khác. Ví dụ, nếu hôm nay bạn ăn một bữa nhiều thịt, hôm sau nên ăn nhẹ nhàng hơn với nhiều rau và trái cây để giúp cơ thể hồi phục.

Quan điểm sống không độc hại

Theo Giáo sư Han, sống không độc tố là giảm thiểu tiếp xúc với các hóa chất và chất độc từ thực phẩm, đồ gia dụng, và các sản phẩm hàng ngày, đồng thời lựa chọn những giải pháp lành mạnh hơn. Ông xem đây là cách chủ động bảo vệ sức khỏe về lâu dài.

1. Mua nồi chảo tốt ngay từ đầu

Thay vì phải thường xuyên thay chảo chống dính, Giáo sư Han chọn đầu tư vào dụng cụ bếp chất lượng. Chiếc nồi thép không gỉ mà ông mua từ hơn 20 năm trước vẫn còn dùng tốt. Tính ra vừa tiết kiệm, vừa an toàn.

2. Ưu tiên bát đĩa đơn giản

Giáo sư Han khuyên mọi người nên dùng bát đĩa sứ trắng, trơn, thay vì loại nhiều màu sắc hay hoa văn. Dù trông không bắt mắt bằng, nhưng chúng giúp hạn chế nguy cơ nhiễm các chất độc hại như kim loại nặng vào thức ăn.

3. Giảm ăn đồ chế biến sẵn

Trà sữa pha kem, bánh ngọt, khoai tây chiên, kem lạnh, nước ngọt có ga và mayonnaise đều chứa hàng loạt phụ gia. Cắt giảm các thực phẩm này sẽ giúp giảm tải cho cơ thể khỏi gánh nặng hóa chất không cần thiết.

Tăng cường khả năng tự giải độc của cơ thể

Độc tố ngày nay hiện diện khắp nơi trong môi trường sống, và gần như không thể tránh khỏi hoàn toàn. Vì vậy, việc tăng cường cơ chế giải độc tự nhiên của cơ thể là điều vô cùng cần thiết.

Giáo sư Han chia sẻ: đại tiện, tiểu tiện, toát mồ hôi và hít thở đều là những cách mà cơ thể đào thải chất cặn bã. Ăn rau củ quả tươi và ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ và dinh dưỡng sẽ giúp thúc đẩy quá trình trao đổi chất, hỗ trợ cơ thể thải độc hiệu quả hơn.

“Bắt đầu bằng thực phẩm tốt, nước sạch, dụng cụ bếp an toàn và tâm trạng tích cực”, Giáo sư Han nói và khuyến khích mọi người cùng xây dựng những thói quen này.

“Chỉ một thay đổi nhỏ 5% thôi cũng có thể tạo nên tác động lớn – như hiệu ứng cánh bướm vậy”.