Trước khi trí nhớ suy giảm, dáng đi có thể tiết lộ 5 rối loạn não tiềm ẩn

Trước khi những dấu hiệu suy giảm trí nhớ xuất hiện, não bộ có thể đã âm thầm phát đi tín hiệu cảnh báo ở một nơi ít ai ngờ tới. Đó là dáng đi của bạn.

• 12 nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ ít ai ngờ tới

Nhiều người cho rằng việc đi lại chậm hơn hoặc bước đi kém vững vàng chỉ đơn thuần là một phần của quá trình lão hóa. Tuy nhiên, các chuyên gia thần kinh học cho biết đi bộ là một trong những hoạt động đòi hỏi sự điều phối phức tạp nhất của não bộ. Những thay đổi tinh vi về tốc độ bước đi, khả năng giữ thăng bằng hoặc sự phối hợp vận động đôi khi có thể xuất hiện từ nhiều năm trước khi các vấn đề về trí nhớ trở nên rõ ràng.

Tiến sĩ Hsieh Ping-Hsien, bác sĩ phẫu thuật thần kinh tại Bệnh viện Đại học Giao thông Quốc gia ở Đài Loan, chia sẻ với The Epoch Times:

“Dáng đi là tấm gương phản chiếu sức khỏe não bộ. Những thay đổi trong dáng đi thậm chí có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm nhất của một số bệnh lý thần kinh”.

Vì sao dáng đi có liên quan đến não bộ?

Dáng đi có vẻ như một hoạt động hoàn toàn tự động, nhưng mỗi bước chân đều đòi hỏi nhiều vùng não phối hợp với nhau chỉ trong tích tắc. Não bộ không chỉ đơn thuần điều khiển việc di chuyển đôi chân mà còn liên tục lập kế hoạch cho vận động, duy trì thăng bằng, quan sát môi trường xung quanh và điều chỉnh tư thế.

Theo Tiến sĩ Hsieh, những chức năng này bao gồm:

• Điều khiển vận động: Thùy trán phát tín hiệu “bước một bước”.
• Kiểm soát thăng bằng: Tiểu não điều chỉnh trọng tâm của cơ thể theo thời gian thực.
• Nhận thức không gian: Thùy đỉnh đánh giá khoảng cách giữa cơ thể và môi trường xung quanh.
• Phân bổ sự chú ý: Vỏ não trước trán giúp bạn tránh vấp phải các vật cản.

Ông cho biết, nếu bất kỳ mắt xích nào trong toàn bộ hệ thống này bị gián đoạn, tốc độ đi bộ sẽ chậm lại.

5 rối loạn não bộ có thể bộc lộ dấu hiệu đầu tiên qua dáng đi

Khi cơ thể lão hóa, trải qua một cơn đột quỵ nhẹ hoặc xuất hiện các bệnh thoái hóa thần kinh như bệnh Parkinson hay sa sút trí tuệ, dấu hiệu đầu tiên thường là dáng đi không vững.

1. Sa sút trí tuệ giai đoạn sớm

Những người bị suy giảm nhận thức nhẹ thường bắt đầu đi chậm dần trước khi trí nhớ suy giảm đáng kể.

Một nghiên cứu năm 2023 được công bố trên Tạp chí Scientific Reports (Báo cáo Khoa học) đã phân tích tốc độ đi bộ của gần 2.000 người cao tuổi và phát hiện ra rằng những người có chức năng nhận thức kém có xu hướng đi chậm hơn. Ngay cả những người bị suy giảm nhận thức nhẹ cũng có biểu hiện giảm tốc độ đi bộ vào một số thời điểm nhất định, trước khi trí nhớ suy giảm đáng kể.

2. Bệnh Parkinson

Não bộ của người mắc bệnh Parkinson dần mất khả năng sản xuất dopamine, khiến bước chân ngày càng ngắn, dáng đi lê chân và biên độ vung tay khi đi bộ giảm. Nhiều người nhầm tưởng đây chỉ đơn thuần là dấu hiệu của quá trình lão hóa, từ đó bỏ lỡ cơ hội điều trị ngay từ giai đoạn sớm.

3. Bệnh mạch máu nhỏ

Đột quỵ xảy ra ở các mạch máu nhỏ nằm sâu trong não có thể ảnh hưởng đến các đường dẫn truyền trong chất trắng, làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu và dẫn đến dáng đi chậm, không vững. Tuy nhiên, do không xuất hiện các triệu chứng rõ rệt như liệt một bên cơ thể nên tình trạng này thường bị bỏ qua.

4. Não úng thủy áp lực bình thường

Khi tích tụ quá nhiều trong các não thất, dịch não tủy sẽ bao quanh mô não như một quả bóng nước và ảnh hưởng đến chức năng thần kinh kiểm soát dáng đi. Người bệnh thường xuất hiện “dáng đi từ tính”, với biểu hiện bàn chân dường như bị dính chặt xuống mặt đất, bước chân trở nên cực kỳ ngắn và khó nhấc bàn chân lên.

5. Tụ máu dưới màng cứng mạn tính

Một số người cao tuổi có thể bị chảy máu nhẹ do va phải một vật gì đó trong lúc đi lại, nhưng sau vài tuần, máu có thể từ từ tích tụ dưới màng cứng, gây chèn ép não. Các triệu chứng bao gồm dáng đi không vững, buồn ngủ, thời gian phản ứng chậm và yếu một bên chi.

Viêm mạn tính ảnh hưởng đến dáng đi

Tiến sĩ Hsieh cho biết, bên cạnh các bệnh lý về não như sa sút trí tuệ và bệnh Parkinson, tình trạng viêm mạn tính cũng đang âm thầm “thiêu đốt” não bộ. Các nghiên cứu cho thấy những người cao tuổi có nồng độ các yếu tố gây viêm trong máu cao hơn sẽ có xu hướng đi chậm hơn và có nguy cơ suy giảm chức năng vận động trong tương lai cao hơn.

Tình trạng viêm mức độ thấp kéo dài giống như một ngọn lửa nhỏ âm ỉ trong não. Thông thường, bạn có thể không cảm nhận được nó, nhưng tổn thương vẫn tích tụ từng ngày:

• Tổn thương tế bào thần kinh: Các yếu tố gây viêm, chẳng hạn như các cytokine tiền viêm IL-6 và TNF-α, có thể tấn công các tế bào thần kinh, làm chậm quá trình truyền tín hiệu thần kinh.
• Tổn thương chất trắng: Các “đường dây” trong não chịu trách nhiệm truyền tín hiệu điều khiển vận động bị tổn thương, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát dáng đi.
• Thiếu hụt dopamine: Tình trạng viêm mạn tính ức chế quá trình tiết dopamine, khiến việc bắt đầu vận động trở nên chậm chạp và khó khăn hơn.
• Rối loạn phối hợp cơ: Các tín hiệu từ não bị chậm trễ làm gián đoạn thời điểm co cơ, khiến việc đi lại trở nên chậm chạp và kém vững.

Ông cho biết, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng viêm mạn tính, trong đó có thiếu ngủ kéo dài, hội chứng chuyển hóa, mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột và căng thẳng tâm lý kéo dài. Tất cả những yếu tố này đều có thể âm thầm thúc đẩy quá trình thoái hóa não và suy giảm chức năng vận động.

5 thay đổi dáng đi bộ không nên bỏ qua

Tiến sĩ Hsieh cho biết, tốc độ đi bộ thường không chậm lại một cách đột ngột. Não bộ thường phát đi nhiều tín hiệu cảnh báo từ trước:

• Nhìn xuống mặt đất khi đi bộ: Thông thường, khi đi bộ, ánh mắt sẽ tự nhiên hướng về phía trước. Nếu bạn bắt đầu có thói quen nhìn xuống mặt đất, điều này có thể cho thấy khả năng giữ thăng bằng và phán đoán không gian đang suy giảm.
• Cần nhiều bước hơn để xoay người: Khi phản ứng trước những thay đổi về hướng di chuyển của não chậm lại, việc xoay người đòi hỏi phải chia động tác thành nhiều bước nhỏ.
• Khó duy trì thăng bằng khi vừa đi bộ vừa nói chuyện: Dễ mất thăng bằng khi vừa đi bộ vừa nói chuyện được gọi là “rối loạn nhiệm vụ kép” cho thấy khả năng xử lý đồng thời hai hoạt động của não bộ đang suy giảm. Đây là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng về sự suy giảm chức năng nhận thức.
• Bước chân ngày càng ngắn: Nếu sải chân thu hẹp và chậm lại rõ rệt, đặc biệt là vào buổi sáng hoặc khi ở những môi trường không quen thuộc, đây có thể là một dấu hiệu cảnh báo.
• Động tác vung tay không đối xứng: Nếu một cánh tay vẫn vung bình thường trong khi cánh tay kia thì không, điều này có thể cho thấy có vấn đề về dẫn truyền thần kinh ở một bên cơ thể.

Tiến sĩ Hsieh cho biết, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào trong số này, đặc biệt là nếu gần đây bạn bị chấn thương ở đầu, té ngã hoặc bị rung lắc mạnh, bạn nên đến khám bác sĩ phẫu thuật thần kinh càng sớm càng tốt.

Bảo vệ sức khỏe não bộ thông qua lối sống

Mặc dù không phải mọi bệnh lý thần kinh đều có thể phòng ngừa, nhưng thói quen lối sống lành mạnh giúp giảm viêm và hỗ trợ chức năng não bộ có thể giúp duy trì khả năng vận động khi chúng ta già đi.

Nhà khoa học thần kinh người Nhật Bản Nobusada Shinoura khuyến nghị sử dụng dầu tỏi như một lựa chọn dinh dưỡng hiệu quả để duy trì chức năng nhận thức lâu dài và bảo vệ thần kinh.

Một bài tổng quan được công bố trên Tạp chí ACS Chemical Neuroscience (Hóa học Thần kinh ACS) cho thấy các thành phần hóa học khác nhau trong tỏi, đặc biệt là các hợp chất organosulfur, có tiềm năng điều trị bệnh Parkinson. Những thành phần này có thể làm giảm căng thẳng oxy hóa, phục hồi chức năng ty thể và giảm các phản ứng viêm thần kinh, qua đó giúp bảo vệ các tế bào thần kinh trong não.

Có thể rưới dầu tỏi lên salad rau củ, súp miso, natto, đậu phụ lạnh hoặc ăn với bánh mì. Ông Shinoura cho biết ông đã duy trì thói quen sử dụng dầu tỏi trước khi phẫu thuật trong nhiều năm. Ông viết rằng sau khi sử dụng, ông cảm nhận hoạt động thần kinh trở nên linh hoạt hơn và cơ thể nhìn chung tràn đầy năng lượng hơn.

Ông Shinoura cho biết, để bảo vệ sức khỏe não bộ, không nên chỉ tập trung vào một loại thực phẩm duy nhất. Điều quan trọng hơn là duy trì một chế độ ăn uống cân bằng và đa dạng. Chế độ ăn nên chủ yếu gồm rau củ và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời bổ sung nhiều thực phẩm lên men, hải sản và các loại nấm. Ông đặc biệt khuyến nghị cá tráp xanh, cá sanma và cá mòi vì những loại cá này giàu axit béo omega-3 DHA và EPA, có lợi cho sức khỏe não bộ. 

Bên cạnh liệu pháp dinh dưỡng, ông Shinoura cũng khuyến nghị các bài tập aerobic như thái cực quyền và đi bộ nhanh. Bạn không cần tập luyện quá mức, cường độ tập luyện nên ở mức khiến cơ thể toát mồ hôi nhẹ và duy trì nhịp tim dưới 110 đến 120 nhịp mỗi phút.

Mất trí nhớ không phải lúc nào cũng là tiếng kêu cứu đầu tiên của não bộ. Đôi khi, những manh mối sớm nhất lại xuất hiện trong từng bước chân của bạn.

Nếu nhận thấy tốc độ đi bộ chậm dần, bước chân ngắn bất thường, khó xoay người hoặc thường xuyên mất thăng bằng, đừng vội cho rằng đó chỉ đơn giản là dấu hiệu của tuổi tác.

Theo Ellen Wan, The Epoch Times