Bạn đang mắc loại ho nào? Cách nhận biết và điều trị tự nhiên

Vào mùa đông, ho trở thành một trong những lý do phổ biến nhất khiến người dân đến khám bệnh. Nhiều người nhầm lẫn tình trạng ho kéo dài với cảm lạnh chưa khỏi, từ đó tự dùng thuốc không kê đơn hoặc ngậm viên ngậm họng nhưng hầu như không cải thiện. Trong một số trường hợp, các triệu chứng thậm chí còn nặng hơn.

• Chống cảm lạnh và cảm cúm hiệu quả với các liệu pháp thiên nhiên

Theo Trung y, việc điều trị ho bắt đầu bằng xác định thể bệnh, phân biệt do hàn hay do nhiệt, do tác nhân ngoại tà hay do mất cân bằng nội tại của cơ thể. Cách tiếp cận này nhằm giải quyết tận gốc nguyên nhân gây ho thay vì chỉ làm dịu biểu hiện bên ngoài.

Các loại ho

Ho là một phản xạ tự nhiên giúp bảo vệ cơ thể. Theo quan điểm của Trung y, ho ở mức độ vừa phải kèm đờm trong giúp tống xuất đờm tích tụ sâu bên trong và làm thông thoáng đường hô hấp, giúp phổi cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, nếu ho đi kèm theo các triệu chứng cấp tính như đờm đặc màu vàng, điều này có thể là dấu hiệu của một tình trạng nghiêm trọng hơn và cần được chữa trị kịp thời.

Ho được phân loại dựa trên các đặc điểm như màu sắc và lượng đờm, tiếng ho và thời điểm khởi phát.

Ngoài các thể loại ho nêu trên, một số người có thể bị ho quá mức hoặc ho dữ dội, khiến các mao mạch nhỏ trong đường thở bị vỡ, dẫn đến đờm lẫn các vệt máu nhỏ. Tình trạng này thường xảy ra trong giai đoạn viêm của ho thể nhiệt hoặc ho thể táo và thường có thể được cải thiện bằng các thuốc giúp thanh nhiệt bên trong.

Tuy nhiên, nếu đờm chứa cục máu rõ rệt hoặc nhiều máu đỏ tươi, hoặc nếu tình trạng ho ra máu xảy ra mà không kèm bất kỳ triệu chứng cảm lạnh nào, thì có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng hơn. Trong những trường hợp này, cần được chăm sóc y tế ngay lập tức để loại trừ các bất thường cấu trúc có thể có ở phổi.

Sau khi được chẩn đoán xác định, các liệu pháp của Trung y có thể giúp hỗ trợ quá trình hồi phục.

Các nguyên nhân khác gây ho kéo dài

Trong thực hành lâm sàng, nhiều trường hợp ho kéo dài – trên ba tuần – không chỉ do các yếu tố ngoại tà như phong hàn mà còn thường liên quan đến các bệnh mạn tính, bao gồm những nguyên nhân sau:

1. Dị ứng và chảy dịch mũi sau

Dị ứng là một nguyên nhân phổ biến gây ho dai dẳng, thường khởi phát từ tình trạng chảy dịch mũi sau, gây kích thích cổ họng và đường thở theo thời gian.

Triệu chứng: Dị ứng mũi có thể gây chảy dịch mũi sau, trong đó chất nhầy chảy xuống phía sau cổ họng và kích thích hầu họng và khí quản, dẫn đến ho.

Theo quan điểm Trung y: Dị ứng mũi thường liên quan đến thể hư hàn, ảnh hưởng đến phế, tỳ và thận.

Khi bị nghẹt mũi nặng, người bệnh có xu hướng thở bằng miệng khi ngủ. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập trực tiếp vào phổi, bỏ qua cơ chế lọc tự nhiên của mũi. Về lâu dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và góp phần gây ngưng thở khi ngủ. Do đó, việc kiểm soát hiệu quả dị ứng mũi là hết sức cần thiết.

2. Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản có thể gây ho mạn tính khi axit dạ dày kích thích cổ họng, đặc biệt là khi nằm hoặc vào ban đêm.

Triệu chứng: Đặc trưng là ho khan xuất hiện khi nằm vào ban đêm, trong đêm hoặc vào sáng sớm. Thường kèm theo vị đắng trong miệng và cảm giác khó chịu ở cổ họng khi thức dậy.

Nhận diện: Quan sát thấy tình trạng đỏ và kích ứng ở thành sau họng khi thăm khám bằng que đè lưỡi, trong khi không có bất kỳ triệu chứng cảm lạnh cấp tính nào, là những dấu hiệu gợi ý mạnh của trào ngược dạ dày thực quản.

Một số bệnh nhân có thể bị ho kéo dài đến sáu tháng, hầu như không cải thiện dù đã được điều trị bởi bác sĩ tai mũi họng. Tuy nhiên, khi tình trạng trào ngược dạ dày thực quản được điều trị đúng cách, cơn ho thường thuyên giảm trong khoảng hai tuần.

Phương pháp điều trị ho mãn tính bằng Trung y

Trung y có những lợi thế riêng trong điều trị các cơn ho mạn tính kéo dài hoặc tái phát.

Điều trị theo từng giai đoạn

Khi cơn ho kéo dài trên hai tuần mà không cải thiện, điều này thường cho thấy bệnh lý đã chuyển từ nguyên nhân ngoại tà cấp tính sang mất cân bằng nội tại, chẳng hạn như thể trạng thiên về hàn hoặc tình trạng hỗn hợp cả hàn – nhiệt.

Ở giai đoạn này, việc tiếp tục dùng các thuốc giảm ho không kê đơn có thể làm suy yếu thêm sức đề kháng của cơ thể và làm chậm quá trình hồi phục.

Do đó, nên tham vấn ý kiến ​​​​của một thầy thuốc Trung y có chuyên môn để xây dựng phác đồ điều trị cá nhân hóa phù hợp với thể trạng và giai đoạn bệnh. Việc khôi phục cân bằng nội tại giúp ngăn ngừa ho kéo dài hoặc tái phát. Các bài thuốc thảo dược được sử dụng có mục tiêu có thể tăng cường miễn dịch, rút ​​ngắn thời gian mắc bệnh và không gây lệ thuộc, do đó phù hợp cho trẻ em và những người bị ho mạn tính.

Chế độ ăn uống và thuốc thảo dược

Lựa chọn thực phẩm và các bài thuốc thảo dược đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát ho mạn tính, bằng cách làm tăng sinh đờm hoặc hỗ trợ các quá trình tự hồi phục tự nhiên của cơ thể.

Thực phẩm gây đờm: Các thực phẩm quá ngọt có xu hướng làm tăng đờm. Những người có nhiều đờm nên tránh dùng quá nhiều siro cây tỳ bà hoặc các chế phẩm trị ho có hàm lượng đường cao.

Thực phẩm có tính hàn và mát: Đồ uống lạnh và thực phẩm có tính mát, chẳng hạn như dưa và bạc hà có thể làm trầm trọng thêm các cơn ho do cảm lạnh.

Thuốc thảo dược: Các sản phẩm thảo dược cần được mua từ những nguồn uy tín, tuân thủ các tiêu chuẩn đã được thiết lập về chất lượng và an toàn, đồng thời được kiểm nghiệm để đảm bảo không bị nhiễm thuốc trừ sâu và kim loại nặng.

Liệu pháp Thiên Cứu

Liệu pháp Thiên Cứu phù hợp với những người bị dị ứng hoặc thường xuyên bị cảm lạnh tái phát dẫn đến ho mạn tính. Liệu pháp này bao gồm “Tam Phục thiếp”, tức là thực hiện dán hoặc đắp thuốc trong giai đoạn nóng nhất của mùa hè, thường là từ tháng 7 đến tháng 8. Trong liệu pháp điều trị này, các cao dược tính ôn được dán lên những huyệt vị đặc hiệu ở vùng lưng, chẳng hạn như huyệt Phế du (Feishu) trong 30 ngày. 

Trong thời kỳ hè nóng, các lỗ chân lông giãn mở dưới tác động của nhiệt, cho phép dược chất thẩm thấu qua da. Quá trình này giúp tăng cường chức năng của phế, đồng thời trục xuất đờm, hàn tà tích tụ sâu bên trong. Liệu pháp Thiên Cứu được xem là một trong những phương pháp phòng ngừa và điều dưỡng kinh điển của Trung y trong việc điều trị hen suyễn và các bệnh hô hấp mãn tính.

Còn trong những ngày lạnh nhất của mùa đông – giai đoạn Tam Cửu, liệu pháp “Tam Cửu thiếp” có thể được áp dụng để giúp duy trì sức khỏe phổi, mặc dù hiệu quả nhìn chung ít rõ rệt hơn so với Tam Phục thiếp.

Trong Trung y, việc điều trị ho hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc cải thiện môi trường sống và chế độ ăn uống mà quan trọng hơn là phải xử lý căn nguyên bệnh thông qua “biện chứng luận trị”, chẩn đoán và điều trị tận gốc dựa trên thể bệnh.

Chú thích của dịch giả nhằm giúp đọc giả hiểu thêm về các khái niệm trong Trung y:

* Thiên Cứu (天灸): Là liệu pháp trị liệu trong Trung y bằng cách cứu thuốc hoặc đắp thuốc lên một số huyệt vị vào thời gian đặc biệt trong năm, thường là vào những ngày nóng nhất trong mùa Hạ (Tam phục) và những ngày lạnh nhất trong mùa Đông (Tam cửu).

* Tam Phục (三伏): Là chỉ thời kỳ nóng nhất trong năm thuộc vào mùa Hạ. “Tam Phục” bắt đầu được tính từ ngày Hạ Chí, cứ 10 ngày thì được tính là 1 “Phục”. Tam phục gồm có: Sơ phục; trung phục; mạt phục, tổng cộng 30 ngày.

* Tam Cửu (三九): Là chỉ thời kỳ lạnh nhất trong năm thuộc về mùa Đông. “Tam Cửu” bắt đầu được tính từ ngày Đông Chí, cứ 9 ngày thì được gọi là 1 “Cửu”. Tam Cửu gồm có: Nhất cửu; Nhị cửu; Tam cửu, tổng cộng 27 ngày.

* Tam Phục thiếp (三伏貼): Là phương pháp trị liệu bằng cách đắp thuốc hoặc dán cao dán dược liệu lên huyệt vị trong thời gian Tam Phục (30 ngày nóng nhất của mùa Hạ).

* Tam Cửu thiếp (三九貼): Là phương pháp trị liệu bằng cách đắp thuốc hoặc dán cao dán dược liệu lên huyệt vị trong thời gian Tam Cửu (27 ngày lạnh nhất của mùa Đông).