Mắt có thể tiết lộ dấu hiệu bệnh lý toàn thân

Chỉ trong vài phút khám mắt với thấu kính và nguồn sáng chuyên dụng, bác sĩ nhãn khoa có thể quan sát trực tiếp động mạch, tĩnh mạch và các sợi thần kinh của người bệnh. Đây là vị trí duy nhất trong cơ thể con người mà cả ba cấu trúc này có thể được đánh giá trực tiếp mà không cần bất kỳ thủ thuật xâm lấn nào.

• Bí quyết giữ đôi mắt sáng khỏe ở tuổi 80

Những thay đổi xuất hiện ở mắt có thể phản ánh các vấn đề sức khỏe tại những cơ quan khác trong cơ thể, bao gồm huyết áp cao, tiểu đường, đột quỵ, bệnh tự miễn, rối loạn tuyến giáp và thậm chí cả các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Tiến sĩ Joseph Allen, bác sĩ nhãn khoa và là nhà sáng lập kênh YouTube Doctor Eye Health, chia sẻ với The Epoch Times: “Đôi mắt thường được ví là cửa sổ tâm hồn, nhưng nhiều bác sĩ cho rằng đây cũng là cửa sổ phản ánh tình trạng sức khỏe của cơ thể”.

Võng mạc tiết lộ những bí mật của cơ thể

Mối quan hệ giữa mắt và sức khỏe toàn thân được thể hiện rõ nhất ở võng mạc – một phần mở rộng của não bộ.

Được nuôi dưỡng bởi hai hệ thống cấp máu riêng biệt, võng mạc là một trong những mô có hoạt động chuyển hóa mạnh nhất trong cơ thể.

Các mạch máu và sợi thần kinh có thể nhìn thấy qua võng mạc, đó là lý do khám mắt có thể giúp phát hiện các dấu hiệu của một số tình trạng bệnh lý. Đặc biệt, khám mắt khi nhỏ thuốc giãn đồng tử cho phép bác sĩ quan sát toàn cảnh võng mạc.

Ví dụ, bác sĩ nhãn khoa có thể theo dõi những thay đổi do tăng huyết áp gây ra theo thời gian.

Tiến sĩ Andrew Iwach, bác sĩ nhãn khoa, Giám đốc điều hành của Glaucoma Center of San Francisco (Trung tâm Điều trị Tăng nhãn áp San Francisco) và là người phát ngôn của American Academy of Ophthalmology (Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ), chia sẻ với The Epoch Times: 

“Huyết áp cao gây ra những thay đổi trong hệ mạch máu mà thông thường chúng ta không thể quan sát trực tiếp được ở những nơi khác trong cơ thể. Tuy nhiên, tại mắt, chúng tôi có thể nhìn thấy rõ các động mạch và tĩnh mạch, nhờ đó có thể nhận biết được những biến đổi này”. 

Những dấu hiệu bác sĩ có thể quan sát được bao gồm hẹp động mạch võng mạc, dày thành mạch, xuất huyết võng mạc, giảm lưu lượng máu và trong những trường hợp nghiêm trọng là phù gai thị.

Tình trạng này được gọi là bệnh võng mạc do tăng huyết áp. Tuy nhiên, những bất thường được phát hiện không chỉ giới hạn ở mắt. Tình trạng của các mạch máu này phản ánh phần nào hoạt động của hệ mạch máu trên toàn cơ thể. Các dấu hiệu xuất hiện ở võng mạc cho thấy nguy cơ đột quỵ, bệnh tim mạch và bệnh thận cao hơn.

Ngoài việc quan sát võng mạc qua khám mắt, các bác sĩ nhãn khoa còn thường sử dụng kỹ thuật chụp ảnh đáy mắt, giúp ghi lại hình ảnh độ phân giải cao của phần sau nhãn cầu, bao gồm võng mạc, thần kinh thị giác và hoàng điểm. Trong tương lai, chụp ảnh đáy mắt có thể được các bác sĩ không chuyên khoa nhãn khoa sử dụng như một công cụ sàng lọc các bệnh lý toàn thân.

Bác sĩ cũng có thể phát hiện tình trạng phù thần kinh thị giác do tăng áp lực nội sọ gây ra. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như xuất huyết não, u não, hạ natri máu hoặc sự tích tụ độc chất trong máu do suy giảm chức năng thận.

Tiến sĩ Bryce Appelbaum, bác sĩ nhãn khoa chia sẻ với The Epoch Times rằng cách mắt theo dõi một vật thể đang di chuyển, khả năng nhận biết chiều sâu và khả năng điều tiết để lấy nét cũng cung cấp rất nhiều thông tin về sức khỏe. Theo dõi chuyển động mắt có thể giúp đánh giá khả năng duy trì sự chú ý và xử lý thông tin thị giác, từ đó hỗ trợ chẩn đoán các rối loạn thần kinh như bệnh Alzheimer và bệnh Parkinson

Một phần đáng kể trong quá trình đào tạo chuyên ngành nhãn khoa tập trung vào mối tương tác giữa mắt, não bộ và các cơ quan khác trong cơ thể. Đây là tin đáng mừng đối với những người đã lâu không đi khám bác sĩ đa khoa nhưng vẫn duy trì khám mắt định kỳ hằng năm. Trong nhiều trường hợp, những quan sát của bác sĩ nhãn khoa, kết quả các xét nghiệm mắt và tiền sử sức khỏe của người bệnh có thể giúp phát hiện các vấn đề bệnh lý vượt ra ngoài phạm vi của đôi mắt.

Bệnh tiểu đường có thể được phát hiện qua mắt

Đối với nhiều người, bệnh tiểu đường được phát hiện lần đầu tiên thông qua một lần khám mắt. Chính vì vậy, American Optometric Association (Hiệp hội Đo thị lực Hoa Kỳ) đã tăng cường các khuyến nghị về khám mắt nhằm phát hiện nhiều trường hợp bệnh hơn ở giai đoạn sớm. 

Tổ chức này cho biết các bác sĩ nhãn khoa là những người đầu tiên phát hiện ra hơn 301.000 bệnh nhân có các biểu hiện ở mắt liên quan đến tiểu đường mà không biết rằng mình đang ở giai đoạn tiền tiểu đường hoặc đã mắc tiểu đường vào năm 2018.

Biến động nồng độ glucose trong máu có thể làm thay đổi độ cong và hình dạng của thủy tinh thể, gây nhìn mờ kéo dài cho đến khi đường huyết trở lại ổn định.

Nếu không được kiểm soát, tình trạng tăng đường huyết có thể khiến dịch rò rỉ khỏi mạch máu, làm các mạch máu sưng phù và kích thích sự hình thành các mạch máu bất thường ở phía sau mắt. Những tổn thương này có thể tiến triển thành suy giảm thị lực và thậm chí gây mù lòa.

Thêm bằng chứng về mối quan hệ giữa mắt và bệnh lý

Có tới 273 bệnh lý có thể để lộ dấu hiệu qua khám mắt, bao gồm các bệnh tự miễn và bệnh lý tuyến giáp. 

Những người có triệu chứng hoặc dấu hiệu khô mắt có thể đang mắc một bệnh tự miễn, trong đó tình trạng viêm và những thay đổi của hệ miễn dịch gây tổn thương các tuyến sản xuất nước mắt và dầu ở mắt. Tình trạng viêm do bệnh lupus, tiểu đường loại 1 và một số bệnh tự miễn hiếm gặp khác có thể làm tổn thương hệ vi mạch mong manh, dẫn đến xuất huyết ở phía sau mắt.

Tiến sĩ Allen cho biết: “Nếu phát hiện xuất huyết ở phía sau mắt, chúng tôi không chỉ giới thiệu bệnh nhân đến gặp bác sĩ chuyên khoa võng mạc mà còn chuyển họ trở lại bác sĩ gia đình hoặc trực tiếp chỉ định các xét nghiệm máu cần thiết”.

Bác sĩ nhãn khoa cũng có thể đặt thêm những câu hỏi không liên quan trực tiếp đến mắt, chẳng hạn như liệu bạn có bị khô miệng, đau khớp hoặc mệt mỏi hay không. Tiến sĩ Allen thường chỉ định xét nghiệm tầm soát hội chứng Sjögren và giới thiệu bệnh nhân đến bác sĩ chuyên khoa thấp khớp nếu họ có các triệu chứng này. Hội chứng Sjögren là một bệnh tự miễn thấp khớp phổ biến, trong đó hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công các tuyến tiết dịch của cơ thể.

Các bác sĩ nhãn khoa đôi khi có thể phát hiện các dấu hiệu của bệnh mắt do tuyến giáp, một bệnh tự miễn liên quan đến các rối loạn tuyến giáp như bệnh Graves (basedow) ngay cả trước khi mắt bắt đầu lồi ra, vốn là một dấu hiệu thường gặp của bệnh Graves. Những dấu hiệu có thể quan sát được bao gồm dày các cơ và mô mỡ quanh mắt, rối loạn chức năng mi mắt và phù thần kinh thị giác.

Khám mắt bằng đèn khe có thể phát hiện những thay đổi ở mắt liên quan đến một số bệnh lây truyền qua đường tình dục, bao gồm nhiễm chlamydia, lậu và giang mai. Môi trường ấm và ẩm của mắt có thể tạo điều kiện cho các vi khuẩn lây truyền qua đường tình dục phát triển. Ví dụ, khi một người nhiễm chlamydia, các triệu chứng ban đầu thường khá không đặc hiệu. Tuy nhiên, các tổn thương ở mắt xuất hiện khoảng một tuần sau khi nhiễm bệnh có thể là dấu hiệu đặc hiệu hơn cho tình trạng này.

Khám mắt định kỳ

Trong nhiều trường hợp, các vấn đề sức khỏe được phát hiện tình cờ trong quá trình khám mắt định kỳ chứ không phải do các triệu chứng về thị giác hoặc các triệu chứng khác. Đó chính là trường hợp của Ethan, người được phát hiện bất thường sau khi mẹ em miễn cưỡng đồng ý cho chụp ảnh đáy mắt trong một lần khám sức khỏe cách đây khoảng một thập niên.

Bà Jenni Starkey chia sẻ với The Epoch Times: “Gia đình chúng tôi ai cũng có thị lực không tốt, nhưng khi Ethan 14 tuổi, tôi không nghĩ rằng cháu có bất kỳ vấn đề gì đáng lo ngại đến mức cần thực hiện xét nghiệm đó”.

Kết quả chụp cho thấy thần kinh thị giác của Ethan bị phù nề và em được chẩn đoán mắc giả u não, một tình trạng không phải ung thư nhưng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Theo bà Starkey, điều này cũng giải thích cho những cơn đau đầu mà Ethan từng gặp phải nhưng trước đó không được chú ý vì cả gia đình đều có tiền sử đau nửa đầu. Sau khi được điều trị, tình trạng tăng áp lực của Ethan đã được kiểm soát và trở về bình thường.

Bà Starkey nói: “Chúng tôi thực sự rất may mắn vì đó không phải là một vấn đề lớn”.

Trường hợp của Ethan cho thấy tầm quan trọng của việc khám mắt định kỳ. Theo American Academy of Ophthalmology (Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ), những người có các vấn đề về thị lực nên khám bác sĩ đo thị lực hoặc bác sĩ nhãn khoa ít nhất mỗi năm một lần; trẻ em nên được khám bởi bác sĩ đo thị lực hoặc bác sĩ nhãn khoa nếu không đạt yêu cầu trong các chương trình sàng lọc thị lực. 

Trẻ em nên được sàng lọc thị lực khi 6 tháng tuổi, trong độ tuổi từ 3 đến 5 tuổi, trước khi bắt đầu đi học và sau đó hai năm một lần cho đến 18 tuổi nếu không có triệu chứng về thị lực, do mắt vẫn đang trong giai đoạn phát triển nhanh. Người trưởng thành nên thực hiện một cuộc khám mắt toàn diện ở tuổi 40, thời điểm thị lực thường bắt đầu có những thay đổi, sau đó tái khám mỗi 5 đến 10 năm.

Tiến sĩ Bryce Appelbaum cho biết giá trị của việc khám mắt không chỉ giới hạn ở việc đánh giá sức khỏe đôi mắt. Khi được phát hiện sớm, nhiều vấn đề sức khỏe có thể được phòng ngừa hoặc giải quyết trước khi tiến triển nghiêm trọng.

Ông nói: “Thị giác không chỉ đơn thuần là khả năng nhìn thấy. Đôi mắt còn cung cấp những manh mối quý giá về sức khỏe của não bộ và toàn cơ thể”.