Ảnh minh họa: Shutterstock
Ngưng thở khi ngủ không chỉ làm gián đoạn hô hấp trong lúc ngủ mà còn có thể âm thầm làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh, tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Một nhân viên văn phòng 40 tuổi, cao khoảng 1,70 m và nặng hơn 120 kg, đã bị ngáy ngủ nghiêm trọng trong nhiều năm. Tiếng ngáy lớn đến mức đôi khi khiến anh giật mình tỉnh giấc, và anh thường xuyên có cảm giác “gần như ngạt thở” khi đang ngủ.
Tình trạng rối loạn giấc ngủ mạn tính này đã kéo theo nhiều hệ quả: mệt mỏi vào buổi sáng, suy giảm hiệu suất làm việc, tăng huyết áp và tâm trạng chán nản kéo dài. Ban đầu, anh tìm đến một phòng khám tim mạch để điều trị tăng huyết áp, nhưng không đạt hiệu quả.
Sau đó, anh được chuyển đến một cơ sở tai mũi họng, nơi tiến hành nghiên cứu giấc ngủ toàn diện và xác nhận chẩn đoán ngưng thở khi ngủ tắc nghẽn mức độ rất nặng. Kết quả cho thấy chỉ số ngưng thở–giảm thở (apnea–hypopnea index, AHI) là 80, tức là anh ngừng thở tới 80 lần mỗi giờ, mỗi lần kéo dài hơn 10 giây.
Dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, anh bắt đầu chương trình giảm cân tích cực kết hợp điều trị bằng liệu pháp thở áp lực dương liên tục (continuous positive airway pressure, CPAP). Chỉ số AHI giảm xuống dưới 5, cho thấy tình trạng bệnh đã được kiểm soát hiệu quả. Nhờ đó, chất lượng giấc ngủ, mức năng lượng và sự ổn định tâm lý của anh được cải thiện rõ rệt; hiệu suất làm việc trở lại bình thường và gia đình cuối cùng cũng có thể yên tâm hơn.
Chứng ngưng thở khi ngủ giống như một “kẻ sát nhân thầm lặng”, liên tục làm gián đoạn hô hấp trong suốt đêm, theo bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng Vương Diệu chia sẻ với The Epoch Times. Ở những bệnh nhân mắc chứng ngưng thở khi ngủ mức độ trung bình đến nặng, tình trạng ngừng thở có thể xảy ra hàng chục, thậm chí hàng trăm lần mỗi đêm, khiến nồng độ oxy trong máu giảm sâu và gây áp lực đáng kể lên cơ thể, từ đó làm gia tăng nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Chứng ngưng thở khi ngủ – còn gọi là ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ – xảy ra khi các cơ vùng họng giãn quá mức trong lúc ngủ, khiến đường thở bị hẹp hoặc tắc nghẽn, dẫn đến những khoảng ngừng thở ngắn.
Trước đây, chứng ngưng thở khi ngủ thường bị xem nhẹ, chỉ là một rối loạn liên quan đến giấc ngủ. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy đây là một mối đe dọa sức khỏe mang tính hệ thống, có thể ảnh hưởng đến trí nhớ và làm tăng nguy cơ mắc bệnh Parkinson, bệnh tim mạch, rối loạn tự miễn và các bệnh lý tiêu hóa mạn tính.
Nhiều người mắc ngưng thở khi ngủ nhưng không nhận biết được, do các đợt ngừng thở chủ yếu xảy ra trong lúc ngủ.
Tại Hoa Kỳ, ước tính có khoảng 30 triệu người mắc ngưng thở khi ngủ, nhưng chỉ khoảng 6 triệu người được chẩn đoán chính thức. Điều này đồng nghĩa với việc gần 80% người bệnh không nhận thức được tình trạng của mình, bỏ lỡ cơ hội chẩn đoán và điều trị sớm, trong khi sức khỏe tiếp tục suy giảm một cách âm thầm.
Tác động của ngưng thở khi ngủ không chỉ giới hạn trong phòng ngủ mà còn kích hoạt một chuỗi các tình trạng bệnh lý nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể.
Một nghiên cứu đoàn hệ năm 2025 được công bố trên Tập san Thần kinh học đã phân tích hồ sơ sức khỏe điện tử của khoảng 11 triệu cựu chiến binh Hoa Kỳ. Kết quả cho thấy những người mắc ngưng thở khi ngủ có nguy cơ phát triển bệnh Parkinson gần gấp đôi so với những người không mắc bệnh.
“Nếu bạn ngừng thở và nồng độ oxy không ở mức bình thường, các tế bào thần kinh của bạn nhiều khả năng cũng không hoạt động bình thường”, tác giả chính của nghiên cứu, bác sĩ thần kinh Lee Neilson tại Portland Veterans Affairs Medical Center (Trung tâm Y tế Cựu chiến binh Portland (Hoa Kỳ) cho biết.
“Điều đó không có nghĩa chắc chắn bạn sẽ mắc Parkinson, nhưng nó làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh”, bác sĩ giải phẫu bệnh Gregory Scott tại cùng cơ sở nói thêm.
Nghiên cứu cũng cho thấy những bệnh nhân bắt đầu điều trị bằng liệu pháp áp lực dương liên tục đường thở (CPAP) sớm sau khi được chẩn đoán có nguy cơ mắc bệnh Parkinson thấp hơn đáng kể.
Chứng ngưng thở khi ngủ gây tắc nghẽn đường thở trên, làm hạn chế cung cấp oxy cho não và có thể làm suy giảm chức năng não.
Một nghiên cứu năm 2025 công bố trên Tập san Thần kinh học cho thấy các khoảng ngừng thở trong khi ngủ có thể ảnh hưởng đến cấu trúc não. Các nhà nghiên cứu quan sát thấy rằng mức độ nặng của chứng ngưng thở khi ngủ có liên quan đến sự gia tăng thể tích của hồi hải mã – vùng não đóng vai trò quan trọng trong trí nhớ, học tập và tư duy.
Tuy nhiên, sự “gia tăng” này có thể không phải là sự phát triển lành mạnh. Thay vào đó, nó có thể là phản ứng bất thường trước tình trạng căng thẳng mạn tính – chẳng hạn như phù nề hoặc viêm – và có thể báo hiệu nguy cơ thoái hóa nghiêm trọng hơn trong tương lai.
Chứng ngưng thở khi ngủ cũng có thể gây tổn thương hệ tim mạch thông qua nhiều cơ chế khác nhau.
Một đánh giá tổng quan năm 2012 cho thấy chứng ngưng thở khi ngủ gây ra các đợt kích thích não lặp đi lặp lại, thay đổi áp lực trong lồng ngực, cùng các chu kỳ thiếu oxy gián đoạn và tái oxy hóa.
Những biến đổi này kích hoạt nhiều con đường bệnh lý, bao gồm stress oxy hóa, hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, phản ứng viêm, tăng đông máu, rối loạn chức năng nội mô và rối loạn chuyển hóa. Tổng hợp các quá trình này làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh huyết áp cao và xơ vữa động mạch (tình trạng thành động mạch bị xơ cứng do tích tụ mảng bám) ở người mắc ngưng thở khi ngủ.
Ngưng thở khi ngủ làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh tự miễn, vốn xảy ra khi hoạt động của hệ miễn dịch bị suy giảm hoặc tăng quá mức.
Một nghiên cứu năm 2020 công bố trên Tập san Miễn dịch học Lâm sàng cho thấy ngưng thở khi ngủ có thể ảnh hưởng đến tín hiệu hóa học của hệ miễn dịch. Ở những bệnh nhân chưa được điều trị, nồng độ của bốn cytokine liên quan đến hoạt động tự miễn bị rối loạn đáng kể. Phần lớn các bất thường này trở về mức bình thường sau khi bắt đầu điều trị đường thở.
Ngưng thở khi ngủ có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các rối loạn tiêu hóa.
Một nghiên cứu ngẫu nhiên Mendelian năm 2024 cho thấy có bằng chứng về mối quan hệ nhân quả giữa ngưng thở khi ngủ và nhiều bệnh lý đường tiêu hóa liên quan đến viêm. Kết quả cho thấy ngưng thở khi ngủ có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc các bệnh như trào ngược dạ dày – thực quản, loét dạ dày – tá tràng, viêm dạ dày mạn tính, viêm loét đại tràng và sỏi mật.
Những mối quan hệ này có thể được giải thích một phần bởi tình trạng thiếu oxy gián đoạn và viêm hệ thống, vốn có thể làm suy giảm tính toàn vẹn của niêm mạc đường tiêu hóa và làm thay đổi nhu động ruột.
Ngưng thở khi ngủ có thể là một yếu tố nguy cơ gây bệnh tiểu đường loại 2.
Một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu năm 2023 cho thấy, so với những người không mắc ngưng thở khi ngủ, những người mắc bệnh ở mức độ trung bình đến nặng có nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2 cao gấp 1,5 lần trong vòng 8 năm theo dõi.
Một cơ chế then chốt là tình trạng thiếu oxy gián đoạn – sự giảm nồng độ oxy lặp đi lặp lại trong khi ngủ – có thể thúc đẩy tình trạng kháng insulin, làm tăng nồng độ hormone gây căng thẳng và làm rối loạn chuyển hóa glucose. Theo thời gian, những thay đổi này có thể làm suy giảm khả năng điều hòa đường huyết của cơ thể.
Ngưng thở khi ngủ đã được chứng minh làm gia tăng nguy cơ tử vong.
Một nghiên cứu tổng quan năm 2021 cho thấy những người mắc ngưng thở khi ngủ có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn khoảng 1,7 lần, trong khi nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch cao hơn khoảng 1,9 lần.
Ngưng thở khi ngủ phổ biến hơn ở người cao tuổi, theo bác sĩ Wang Yao. Ở nhóm đối tượng này, dịch có xu hướng tích tụ ở chi dưới. Khi nằm xuống vào ban đêm, lượng dịch này dịch chuyển lên phần trên cơ thể, làm tăng thể tích dịch quanh vùng cổ và khiến tình trạng tắc nghẽn đường thở trở nên nghiêm trọng hơn.
Ông chia sẻ 2 thay đổi lối sống đơn giản nhưng thiết thực có thể giúp giảm tắc nghẽn đường thở:
Sự co giãn cơ lặp đi lặp lại trong quá trình vận động giúp thúc đẩy tuần hoàn bạch huyết và giảm tích tụ dịch ở chi dưới trong suốt ban ngày.
Tập luyện sức đề kháng có chi phí thấp và dễ thực hiện, do đó mang tính khả thi cao hơn so với các thiết bị y tế đắt tiền hoặc các can thiệp phẫu thuật phức tạp.
Tuy nhiên, liệu pháp vận động không nhằm thay thế điều trị y khoa tiêu chuẩn, mà nên được xem là một phần quan trọng trong chiến lược chăm sóc tích hợp. Những bệnh nhân mắc ngưng thở khi ngủ mức độ nặng thường đạt lợi ích tối ưu khi được điều trị theo phác đồ toàn diện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia y tế.
Bác sĩ Wang khuyến nghị tăng cường tiêu thụ các thực phẩm có đặc tính chống viêm, bao gồm các loại rau giàu lưu huỳnh như bắp cải và bông cải xanh; thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như cà chua và anh đào; cùng dầu ô liu nguyên chất giàu polyphenol.
Ông cũng khuyên nên thay thế ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời hạn chế hoặc tránh thực phẩm siêu chế biến và đồ uống có đường.
Về phương pháp chế biến, ông khuyên nên hạn chế chiên, nướng và các hình thức nấu ở nhiệt độ cao hoặc nhiều muối. Thay vào đó, các phương pháp như hấp và luộc được khuyến nghị nhằm bảo tồn giá trị dinh dưỡng. Rau củ cũng có thể được ăn sống hoặc chế biến nhẹ để giữ lại các enzyme tự nhiên.
Trung y (TCM) đưa ra những lý luận và phương pháp riêng trong điều trị chứng ngưng thở khi ngủ, theo chia sẻ của Điền Minh Dân, giám đốc Phòng khám Trung y Thời Thượng Nghi Dân ở Đài Loan, trong cuộc phỏng vấn với The Epoch Times. Các bác sĩ Trung y tập trung xác định nguyên nhân gốc rễ gây tắc nghẽn đường thở dựa trên thể trạng cá nhân của từng bệnh nhân, từ đó áp dụng phương pháp điều trị tích hợp.
Ba thể bệnh thường gặp liên quan đến ngưng thở khi ngủ trong Trung y bao gồm:
Thể này đặc trưng bởi cảm giác nặng nề, nhiều đờm và buồn ngủ ban ngày. Nguyên tắc điều trị là hóa đàm, trừ thấp.
Các bác sĩ Trung y thường sử dụng bài thuốc cổ truyền Nhị Trần thang để loại bỏ đàm thấp dư thừa, qua đó giúp giảm tắc nghẽn đường thở.
Thể này biểu hiện bằng mệt mỏi, hô hấp yếu và thiếu năng lượng. Điều trị nhằm tăng cường chính khí và chức năng hô hấp.
Trong Trung y, bài thuốc cổ Bổ Trung Ích Khí Thang thường được sử dụng để điều trị. Bài thuốc này giúp cải thiện tình trạng suy nhược nặng do mệt mỏi toàn thân và tăng cường sức bền của cơ hô hấp.
Thể này liên quan đến tình trạng dễ cáu kỉnh, khô miệng và rối loạn giấc ngủ. Nguyên tắc điều trị là thanh nhiệt và điều hòa nội môi.
Bài thuốc cổ Hoàng Liên Giải Độc Thang thường được áp dụng để điều trị. Bài thuốc này có tác dụng thanh nhiệt, giải độc và có thể giúp cải thiện khó ngủ cũng như cảm giác nóng bừng vào ban đêm.
Trung y cũng sử dụng châm cứu và bấm huyệt như một phần trong phác đồ điều trị, theo bác sĩ Điền.
Theo lý luận của Trung y, kinh mạch là hệ thống dẫn truyền năng lượng trong cơ thể, kết nối các tạng phủ với bề mặt cơ thể. Trên kinh mạch có các huyệt với chức năng đặc hiệu. Thông qua việc kích thích các huyệt tương ứng bằng châm cứu hoặc xoa bóp, có thể điều trị các bệnh lý liên quan đến cơ quan tương ứng.
Bác sĩ Điền khuyến nghị nên tự xoa bóp các huyệt sau đây vào mỗi sáng, mỗi huyệt khoảng 3 phút:
Theo bác sĩ Điền, xoa bóp 3 huyệt này có thể giúp thư giãn các cơ vùng đường thở trên.
Ngoài ra, xoa bóp huyệt Liêm Tuyền (Lian Quan, CV23) có thể giúp ngăn lưỡi tụt ra sau, từ đó cải thiện tình trạng tắc nghẽn đường thở và các triệu chứng của ngưng thở khi ngủ.
Việc phòng ngừa và kiểm soát ngưng thở khi ngủ không nên dựa vào một phương pháp đơn lẻ, mà cần kết hợp các điều chỉnh lối sống toàn diện và duy trì lâu dài.
Bác sĩ Điền khuyến nghị nên thực hiện đều đặn các bài tập cơ lưỡi nhằm tăng trương lực và độ linh hoạt của cơ. Một phương pháp đơn giản là đặt đầu lưỡi lên vòm miệng rồi trượt qua lại nhiều lần dọc theo vòm miệng. Động tác này giúp tăng sức cơ hướng lên của lưỡi, từ đó hỗ trợ duy trì vị trí lưỡi ổn định trong khi ngủ, ngăn lưỡi tụt ra sau gây tắc nghẽn đường thở.
Bác sĩ y học cổ truyền Nhật Bản Ritsugaku Ken chia sẻ với The Epoch Times rằng các biện pháp sau có thể giúp phòng ngừa ngưng thở khi ngủ và hỗ trợ sức khỏe tổng thể:
Ngưng thở khi ngủ là một rối loạn phổ biến nhưng thường bị bỏ qua với những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe.
Việc chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp – kết hợp với các chiến lược hỗ trợ lối sống – có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu như ngáy to, mệt mỏi ban ngày hoặc ngừng thở trong khi ngủ, việc đi khám bệnh kịp thời là bước khởi đầu quan trọng, bởi những gì xảy ra trong khi ngủ có thể ảnh hưởng lâu dài đến hầu như mọi hệ cơ quan trong cơ thể.
Theo The Epoch Times
Chỉ trong một ngày kiểm tra tại tuyến biên giới Việt Nam – Trung Quốc,…
Trong văn hóa Nho gia, “lễ” không chỉ là nghi thức mà còn là quy…
Tất cả chúng ta đều khao khát đi tìm hạnh phúc, nhưng nó dường như…
Hà Nội sẽ triển khai thí điểm vùng phát thải thấp từ ngày 1/7 tại…
Trong tháng Ba, giá bán căn hộ cũ ở thành phố hạng nhất giảm 7,4%,…
Kết quả giám định thương tích xác định cơ thể cháu N.Đ.B.K. có 21 vết…
