4 hội y khoa ra hướng dẫn mới về nguyên nhân tử vong hàng đầu ở phụ nữ

Vào ngày 26/10 vừa qua, Hiệp hội Tim mạch Mỹ và 3 hội y khoa khác đã công bố hướng dẫn mới về phòng ngừa bệnh tim mạch, nguyên nhân tử vong hàng đầu ở phụ nữ.

• Nhận biết sớm và phòng ngừa bệnh tim mạch theo Trung y

Bệnh tim mạch, gồm bệnh tim và đột quỵ, làm hơn 400.000 phụ nữ tại Mỹ tử vong mỗi năm. Con số này cao hơn tổng số ca tử vong do ung thư vú, ung thư phổi và bệnh phổi mạn tính cộng lại. Ở Việt Nam, theo ước tính từ Dự án Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (GBD 2023), tỷ suất tử vong do bệnh tim mạch ở phụ nữ  là 143,83 ca trên 100.000 dân.

Bản hướng dẫn mới khuyến nghị bắt đầu đánh giá sức khỏe tim mạch cho trẻ em gái từ khoảng 8 tuổi. Mỗi lần đánh giá cần tính đến những thay đổi mà nữ giới trải qua ở từng giai đoạn cuộc đời.

Nội dung đánh giá gồm các yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp; các bệnh tim cụ thể như bệnh van tim (van tim đóng mở không bình thường); thói quen sinh hoạt như giấc ngủ, vận động thể chất; và các yếu tố sức khỏe khác như đường huyết, các vấn đề về kinh nguyệt.

– Với trẻ em gái khoảng 8–15 tuổi: Việc đánh giá có thể gồm xét nghiệm mỡ máu; đo chỉ số khối cơ thể (BMI, tính từ cân nặng và chiều cao) và huyết áp mỗi năm một lần; và xem lại chỉ số đường huyết. Các em cũng cần được trang bị để tự hiểu rõ nguy cơ tim mạch của mình khi lớn lên.

– Ở độ tuổi khoảng 15–44 hay với phụ nữ có chu kỳ rụng trứng và nội tiết tố đều đặn: Việc tầm soát nên gồm các tiêu chí sức khỏe tim do Hiệp hội Tim mạch Mỹ xây dựng. Trong đó có giấc ngủ lành mạnh, mức mỡ máu lành mạnh và tránh xa nicotine (từ thuốc lá).

– Phụ nữ từ 30 đến 79 tuổi: Nên được đánh giá bằng phương trình nguy cơ 10 năm (công thức ước tính khả năng một người mắc bệnh tim mạch trong 10 năm tới). Riêng nhóm 30–59 tuổi cần được ước tính cả nguy cơ 10 năm lẫn 30 năm.

• Trái tim của bạn có thể già hơn bạn cả chục tuổi – Đây là cách để kiểm tra

Một tài liệu hướng dẫn viết rằng ước tính nguy cơ 30 năm và bách phân vị nguy cơ (cho biết nguy cơ của một người cao hay thấp so với những người khác) “đặc biệt hữu ích với những phụ nữ có thể có nguy cơ ngắn hạn thấp nhưng nguy cơ dài hạn cao”.

“Với những phụ nữ này, nếu không đánh giá nguy cơ 30 năm, người ta sẽ lầm tưởng rằng phụ nữ không có nguy cơ [tim mạch]”.

Phụ nữ từ khoảng 45 tuổi trở lên cũng cần được đánh giá theo những tiêu chí trên. Việc đánh giá nên tính đến giai đoạn chuyển sang mãn kinh, khi nguy cơ tim mạch có thể tăng nhanh “do những thay đổi về chuyển hóa và mạch máu”. Các thay đổi này bắt nguồn từ quá trình lão hóa buồng trứng và sự thay đổi nội tiết tố đi kèm, trong đó có lượng estradiol (dạng chính của nội tiết tố nữ estrogen ở phụ nữ trước mãn kinh) giảm dần, cộng thêm lão hóa theo tuổi.

“Phụ nữ chiếm hơn một nửa dân số, và sức khỏe tim mạch của họ phải là một phần trong việc chăm sóc hằng ngày ở mọi chuyên khoa”, bác sĩ Mariell Jessup, giám đốc khoa học và y khoa của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, nói trong một tuyên bố. “Các ấn phẩm [hướng dẫn mới] này mang lại cho bác sĩ và hệ thống y tế một nền tảng chung để nhận ra nguy cơ trong suốt cuộc đời người phụ nữ.”

Cả 4 tổ chức cho rằng cần có cách tiếp cận mới theo từng giai đoạn cuộc đời, vì tiến bộ trong việc ngăn ngừa tử vong do bệnh tim mạch ở phụ nữ đã chững lại suốt 20 năm qua. Ngoài Hiệp hội Tim mạch Mỹ, 3 tổ chức còn lại là Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ, Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ và Hội Y học Bà mẹ – Thai nhi.

“Phụ nữ được chăm sóc sức khỏe qua nhiều chuyên khoa khác nhau, nhưng việc chăm sóc ấy thường rời rạc, thiếu kết nối”, bác sĩ Sadiya S. Khan nhận định trong một tuyên bố. Bà tham gia soạn hướng dẫn và là giáo sư Magerstadt về dịch tễ học tim mạch tại Trường Y Feinberg thuộc Đại học Northwestern ở Chicago.

Bà cho biết các báo cáo này giúp “kết nối các mảnh ghép” cho bác sĩ, cho bệnh nhân và giữa các lĩnh vực sức khỏe, để việc chăm sóc mang tính toàn diện và bắt đầu từ tuổi vị thành niên.

“Sức khỏe tim mạch của phụ nữ chịu ảnh hưởng riêng từ những chuyển đổi sinh học mà nam giới không trải qua, gồm kinh nguyệt, mang thai, tiền mãn kinh và mãn kinh”.