Bầu cử giữa kỳ Mỹ: 7 cuộc đua thống đốc đáng chú ý

Cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới sẽ bầu thống đốc tại 36 bang của Mỹ. Trong số đó, 7 cuộc đua được đánh giá là đặc biệt đáng chú ý do mức độ cạnh tranh và những vấn đề chính sách nổi bật.

Việc thống đốc thuộc đảng nào và điều hành theo đường lối nào có tác động trực tiếp đến định hướng chính sách của bang.

Thống đốc là người đứng đầu cơ quan hành pháp của bang, chịu trách nhiệm thi hành luật của bang, quản lý các cơ quan chính quyền và thúc đẩy chính sách. Bầu cử thống đốc cũng thường được xem là một thước đo của chính trường Mỹ. Qua các cuộc đua này, hai đảng có thể thấy cử tri hài lòng đến đâu với tổng thống đương nhiệm và đảng cầm quyền, kiểm tra khả năng vận động cử tri của mình và sớm nắm được khuynh hướng chính trị ở những bang dao động then chốt.

Hiện Đảng Dân chủ nắm chức thống đốc ở 24 bang, còn Đảng Cộng hòa nắm chức vụ này ở 26 bang. Đảng Dân chủ đang dốc sức giành thêm ghế thống đốc. Dưới đây là 7 cuộc đua thống đốc đáng chú ý.

Arizona

Thống đốc đương nhiệm Katie Hobbs của Đảng Dân chủ đang tái tranh cử. Đối thủ của bà là dân biểu liên bang Andy Biggs của Đảng Cộng hòa.

Những năm gần đây, Arizona liên tục đối mặt với khủng hoảng nước, và tài nguyên nước đã trở thành một vấn đề quan trọng trong chiến dịch tranh cử. Một mặt, nguồn nước sông Colorado ngày càng chịu áp lực. Lượng nước cung cấp cho Arizona trong tương lai có thể bị cắt giảm mạnh, khiến một số thị trấn phụ thuộc vào dòng sông này phải gấp rút tìm nguồn thay thế. Mặt khác, một số vùng nông nghiệp khai thác nước ngầm quá mức trong thời gian dài, khiến mực nước ngầm hạ sâu, thậm chí gây sụt lún và nứt đất.

Chính sách nước của bà Hobbs xoay quanh việc bảo vệ nguồn nước hiện có và hạn chế khai thác nước ngầm quá mức. Trong nhiệm kỳ, bà thúc đẩy cải cách quản lý nước ngầm, hạn chế các doanh nghiệp nông nghiệp lớn bơm nước quá mức và siết giám sát tài nguyên nước ngầm. Bà kỳ vọng các biện pháp tiết kiệm nước và quản lý bền vững sẽ giúp giảm tác động của tình trạng hạn hán kéo dài.

Ông Biggs thì chủ trương khai thác nguồn nước mới và nâng cấp hạ tầng thủy lợi, trong đó có nghiên cứu khử mặn nước biển, khai thác nước ngầm và tìm cách có thêm nước từ sông Colorado. Ông cho rằng hạn chế khai thác nước ngầm quá chặt có thể gây hại cho nông nghiệp và kinh tế địa phương.

Tóm lại, bà Hobbs chú trọng “kiểm soát việc dùng nước, bảo vệ nguồn nước”, còn ông Biggs chú trọng “tăng nguồn cung, mở rộng nguồn nước”. Hai người đại diện cho hai hướng xử lý khác nhau trước khủng hoảng nước ở Arizona.

Các vấn đề chính khác là chi phí sinh hoạt và nhập cư. Về an ninh biên giới, bà Hobbs đang tìm cách tạo hình ảnh cứng rắn hơn nhiều chính trị gia Đảng Dân chủ cấp quốc gia.

Quyền phá thai cũng là một vấn đề quan trọng của cuộc đua. Bà Hobbs ủng hộ quyền phá thai, còn ông Biggs từ lâu phản đối phá thai. Năm 2024, cử tri Arizona đã thông qua một tu chính án hiến pháp nhằm bảo đảm quyền phá thai.

Ohio

Ứng viên Đảng Cộng hòa là doanh nhân Vivek Ramaswamy. Ứng viên Đảng Dân chủ là bác sĩ Amy Acton, cựu giám đốc Sở Y tế bang.

Ông Ramaswamy chủ trương bãi bỏ hoàn toàn thuế thu nhập cá nhân của bang và tạm ngừng thu thuế nhiên liệu trên toàn bang trong 90 ngày để kiềm chế lạm phát. Ông hứa xây dựng “chính quyền bảo thủ nhất” trong lịch sử bang.

Về tài chính, bà Acton đề xuất “kế hoạch giảm thuế cho các gia đình lao động” và nâng mức miễn thuế nhà đất cho nhà ở chính (Homestead Exemption) để giảm gánh nặng cho người cao tuổi. Các chính sách dân sinh chủ chốt của bà gồm hạ giá thuốc và miễn giảm nợ y tế.

Ohio từng được xem là bang dao động trong nhiều năm, nhưng từ năm 2016, bang này dần nghiêng về phía Đảng Cộng hòa. Năm đó, ông Donald Trump nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của cử tri thuộc tầng lớp lao động và giành chiến thắng tại bang này. Nhóm cử tri này cũng góp phần đưa Ohio dần trở thành bang mà Đảng Cộng hòa giữ ưu thế ổn định.

Tuy nhiên, vào chặng nước rút cuối tháng 10, đội vận động của ông Ramaswamy tung ra một quảng cáo gây tranh cãi, cáo buộc bà Acton xa cách mẹ mình. Quảng cáo này vấp phải phản ứng của dư luận. Hôm 23/10, Cook Political Report chuyển dự báo cho cuộc đua này sang mức “nghiêng về Đảng Dân chủ”. Dù vậy, cơ quan này cũng nhấn mạnh rằng Ohio vẫn là bang khó lật nhất đối với Đảng Dân chủ. Trong 9 cuộc bầu cử thống đốc gần nhất ở Ohio, Đảng Dân chủ chỉ thắng một lần.

Cuộc đua này còn được theo dõi sát vì kết quả sẽ cho thấy Đảng Dân chủ có biến được sự bất mãn của cử tri về kinh tế thành lá phiếu hay không.

Michigan

Cuộc bầu cử thống đốc Michigan là một trong những cuộc đua cạnh tranh quyết liệt nhất, giữa ứng viên Đảng Dân chủ Jocelyn Benson và dân biểu liên bang John James của Đảng Cộng hòa. Bà Benson hiện là quan chức đứng đầu công tác bầu cử của bang.

Hai người đang cạnh tranh để kế nhiệm Thống đốc Gretchen Whitmer của Đảng Dân chủ, người sắp mãn nhiệm và không thể tái tranh cử. Vì vậy, đây là một trong 19 cuộc bầu cử thống đốc kỳ này không có người đương nhiệm tham gia.

Michigan là một trong những bang dao động quan trọng nhất trong các kỳ bầu cử tổng thống Mỹ, và cũng là bang then chốt ở các cuộc đua khác mà cả hai đảng đều phải tranh giành. Từ thập niên 1960 đến nay, chưa đảng nào thắng 3 kỳ bầu cử thống đốc liên tiếp ở Michigan.

Georgia

Ứng viên Đảng Cộng hòa Rick Jackson, tỷ phú và giám đốc cấp cao trong ngành chăm sóc sức khỏe, đang cạnh tranh với cựu Thị trưởng Atlanta Keisha Lance Bottoms của Đảng Dân chủ để kế nhiệm Thống đốc Brian Kemp của Đảng Cộng hòa.

Nếu bà Bottoms thắng, bà sẽ là người phụ nữ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử Mỹ trở thành thống đốc qua bầu cử. Bà cũng sẽ là ứng viên Đảng Dân chủ đầu tiên đắc cử thống đốc Georgia sau hơn một phần tư thế kỷ.

Georgia nhiều khả năng sẽ là một bang chiến trường quan trọng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, nên cả hai đảng đều coi cuộc bầu cử thống đốc lần này là thước đo quan trọng để sớm nắm khuynh hướng chính trị của cử tri.

Ông Jackson đã bỏ hơn 100 triệu USD tiền túi cho chiến dịch tranh cử. Lập trường của ông nhìn chung phù hợp với chương trình nghị sự của ông Trump. Bà Bottoms thì tìm cách huy động liên minh cử tri đa dạng của Đảng Dân chủ, tức nhóm cử tri từng giúp ông Joe Biden thắng ở Georgia năm 2020.

Chỗ dựa chính của bà nằm ở vùng đô thị Atlanta. Dân số tăng nhanh ở khu vực này đã làm thay đổi bản đồ chính trị của Georgia.

Iowa

Thống đốc Kim Reynolds của Đảng Cộng hòa đã tuyên bố không tái tranh cử, nên Iowa sẽ có cuộc bầu cử thống đốc đầu tiên trong gần 20 năm không có người đương nhiệm tham gia.

Ứng viên Đảng Cộng hòa là doanh nhân Zach Lahn, còn ứng viên Đảng Dân chủ là Tổng Kiểm toán bang Rob Sand. Ông Sand là người duy nhất thuộc Đảng Dân chủ hiện nắm giữ một chức vụ dân cử cấp bang trên toàn Iowa. Trong các cuộc thăm dò về bầu cử thống đốc, ông liên tục dẫn trước ông Lahn ở mức tương đối.

Tỷ lệ mắc ung thư ở Iowa cao thứ hai tại Mỹ, chỉ sau Kentucky. Vấn đề này đã trở thành một trong những chủ đề chính của chiến dịch tranh cử, được quan tâm ngang với chi phí sinh hoạt và các vấn đề dân sinh khác.

Dư luận lo ngại việc tiếp xúc với nitrat, thuốc trừ sâu và các chất ô nhiễm môi trường khác có thể là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ ung thư ở đây cao, khiến vấn đề này càng được người dân quan tâm.

Cuộc đua cũng xoay quanh giáo dục và trách nhiệm giải trình của chính quyền. Ông Sand ra tranh cử với hình ảnh một người giám sát độc lập. Ông chỉ trích cách Đảng Cộng hòa quản lý tài chính của chính quyền bang, cũng như chương trình phiếu học phí trường tư của bang. Theo chương trình này, chính quyền cấp tiền hỗ trợ giáo dục để phụ huynh có thể cho con học trường tư mà không phải tự trả toàn bộ học phí.

Ông Lahn chủ trương giảm thuế, ủng hộ quyền của phụ huynh được chọn trường cho con và có lập trường bảo thủ hơn về các vấn đề xã hội.

Nevada

Vấn đề cốt lõi của cuộc đua này là người dân có đủ sức trang trải chi phí sinh hoạt hay không. Thống đốc Joe Lombardo của Đảng Cộng hòa và đối thủ thuộc Đảng Dân chủ, Tổng Chưởng lý bang Aaron Ford, đang cạnh tranh sít sao.

Cư dân Nevada lo lắng về thuế quan, ngành du lịch chững lại và giá xăng cao. Những vấn đề này mở ra cơ hội cho ông Ford thách thức ông Lombardo, dù thống đốc đương nhiệm đã gây quỹ tranh cử nhiều gấp đôi đối thủ.

Các trung tâm dữ liệu cũng đã trở thành một vấn đề trọng tâm trong cuộc đua.

Ông Ford chủ trương ngừng cấp ưu đãi thuế mới cho các trung tâm dữ liệu và yêu cầu chủ đầu tư có biện pháp để người dân không phải gánh chi phí năng lượng cao hơn. Ông cũng kêu gọi ban hành quy định chặt chẽ để bảo vệ việc làm trước tác động của AI.

Nevada từng dùng ưu đãi thuế để thu hút ngành trung tâm dữ liệu. Ông Lombardo đã hạn chế một số ưu đãi, nhưng nhìn chung ông vẫn ủng hộ phát triển trung tâm dữ liệu và xem đây là động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Wisconsin

Hai ứng viên chính trong cuộc bầu cử thống đốc Wisconsin năm 2026 là ông David Crowley của Đảng Dân chủ và ông Tom Tiffany của Đảng Cộng hòa. Ông Crowley hiện là người đứng đầu cơ quan hành pháp của hạt Milwaukee, được Thống đốc Tony Evers của Đảng Dân chủ ủng hộ. Ông Tiffany được Tổng thống Trump ủng hộ và đã có 3 nhiệm kỳ làm dân biểu liên bang.

Cuộc đua tập trung vào chi phí sinh hoạt, thuế, giáo dục công, quyền phá thai, nhập cư và chính sách năng lượng. Ông Crowley chủ trương tăng đầu tư cho nhà ở, y tế, giữ trẻ và giáo dục công, đồng thời bảo vệ quyền phá thai. Ông Tiffany chủ trương giảm thuế, đóng băng thuế nhà đất, cắt giảm quy định của chính quyền và tăng cường thực thi luật nhập cư. Hai chương trình này phản ánh lập trường khác nhau của Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa về vai trò của chính quyền và cách phân bổ nguồn lực công.

Trong thời gian ở Quốc hội, ông Tiffany ủng hộ quyền sở hữu súng, chủ trương giảm thuế và nhiều chính sách bảo thủ khác. Ông cũng từng đồng bảo trợ một dự luật liên bang nhằm cấm phần lớn các trường hợp phá thai sau khoảng 6 tuần mang thai.

Ông Crowley ủng hộ quyền phá thai và đưa quyền tự quyết về sinh sản thành một vấn đề quan trọng của cuộc vận động. Hiện Wisconsin cấm phá thai sau tuần thứ 20 của thai kỳ. Người muốn phá thai phải chờ 24 giờ trước khi thực hiện thủ thuật. Trong thời gian này, họ phải trực tiếp đến phòng khám để nghe bác sĩ tư vấn và xác nhận đồng ý sau khi được giải thích. Người chưa thành niên muốn phá thai phải được cha mẹ đồng ý.