Tấn công tàu buôn ở Vịnh Ba Tư tăng mạnh, dòng dầu thô ít bị ảnh hưởng

Ít nhất 30 tàu, chủ yếu tàu chở dầu, bị tấn công ở Vịnh Ba Tư trong tháng 10, gấp đôi tháng 9. Dù vậy, lượng dầu thô xuất khẩu qua eo biển Hormuz chỉ giảm khoảng 2% so với tháng 9.

Trong tháng 10, số vụ tàu buôn bị tấn công ở Vịnh Ba Tư lên mức cao kỷ lục. Tính đến thứ Ba (27/10), ít nhất 30 tàu, phần lớn là tàu chở dầu, đã bị tấn công, khiến ít nhất 16 thuyền viên bị thương. Số tàu bị tấn công gấp đôi tháng 9. Tuy nhiên, ngành vận tải biển vẫn trụ vững đến mức đáng ngạc nhiên.

Số liệu của công ty phân tích dữ liệu hàng hóa Kpler, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) và một số cơ quan khác cho thấy lượng dầu thô xuất khẩu qua eo biển Hormuz không lặp lại cảnh lao dốc gần 90% như hồi tháng 3. Lượng xuất khẩu bình quân trong tháng 10 vẫn ở mức cao, khoảng 11,1 triệu thùng mỗi ngày, chỉ giảm nhẹ khoảng 2% so với tháng 9.

Giữa lúc rủi ro tăng cao, dòng dầu thô vẫn giữ được chủ yếu là nhờ các hãng vận tải điều chỉnh cách vận hành, chấp nhận trả cước rất cao, cùng sự hộ tống liên tục của hải quân và không quân Mỹ.

Mô hình “trung chuyển” thời chiến: Giữ năng lực vận tải với chi phí cao

Để đối phó với các đợt tấn công dày đặc của Iran, các hãng tàu đã lập một “hệ thống trung chuyển” (shuttle system) đặc biệt thời chiến, nhằm bảo đảm dầu thô từ Vịnh Ba Tư tiếp tục được xuất đi, CNBC đưa tin.

Tàu chở dầu nhận hàng tại các cảng trong Vịnh Ba Tư, tắt thiết bị phát đáp rồi đi qua eo biển Hormuz. Sau đó, dầu được chuyển sang những tàu đang chờ sẵn ở Vịnh Oman để chở tiếp đến các nhà máy lọc dầu châu Á. Cách làm này giúp giảm chi phí bảo hiểm cho các tàu chờ bên ngoài eo biển.

Mô hình trung chuyển tiêu tốn rất nhiều nguồn lực: khoảng 20% đội tàu chở dầu siêu lớn của thế giới phải dồn vào hoạt động này. Giá thuê một tàu chở dầu siêu lớn chạy tuyến Vịnh Oman – châu Á tăng vọt từ 249.000 USD/ngày hồi đầu tháng 9 lên hơn 931.000 USD/ngày trong tuần đầu tháng 10. Tính ra, chi phí vận chuyển mỗi thùng dầu tăng từ 6,50 USD lên khoảng 21 USD, bào mòn mạnh lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu châu Á.

Để giành lại thị phần ở châu Á, các nước sản xuất dầu trong Vịnh Ba Tư đang bắt đầu tự gánh chi phí và rủi ro vận chuyển qua eo biển, và ngày càng thường xuyên cho tàu chở dầu của chính mình liều đi qua.

Quân đội Mỹ hộ tống ở tuyến đầu: Hải quân, không quân hoạt động dưới gánh nặng lớn

Ngành vận tải biển giữ được lưu lượng phần lớn là nhờ “chiếc ô an ninh” mà quân đội Mỹ dựng lên. Phóng viên The Wall Street Journal đã lên tàu sân bay USS George Washington để đưa tin tại chỗ. Tờ báo cho biết binh sĩ Mỹ đang làm nhiệm vụ ngày đêm để duy trì lệnh phong tỏa trên biển đối với Iran và bảo vệ tàu thuyền qua lại.

Trong 6 tháng qua, quân đội Mỹ đã giúp hơn 3.000 tàu buôn đi qua eo biển, đưa tổng lượng dầu xuất khẩu từ mùa hè đến nay lên 1,5 tỷ thùng. Quân đội Mỹ cho biết đã làm suy yếu đáng kể khả năng theo dõi tàu thuyền của Iran, giúp 95% tàu đi qua an toàn.

Hai tàu sân bay, trong đó có USS George Washington, cùng một tàu tấn công đổ bộ và hơn 10 tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường hoạt động suốt ngày đêm trong khu vực. Các máy bay F-35C, F/A-18, máy bay tác chiến điện tử và hệ thống radar cảnh báo sớm phối hợp chặt chẽ để đánh chặn máy bay không người lái và tên lửa hành trình cận âm do Iran phóng.

Dẫu vậy, chiến dịch hộ tống cường độ cao cũng tạo ra gánh nặng rất lớn. Tàu chiến và binh sĩ Mỹ đã triển khai liên tục nhiều tháng mà không cập cảng, lập kỷ lục thời hiện đại. Hải quân Mỹ đang tìm cách lập một trung tâm sửa chữa tại căn cứ Diego Garcia ở Ấn Độ Dương để giảm áp lực hậu cần. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ ước tính chiến dịch quân sự này tiêu tốn từ 2 tỷ đến 3 tỷ USD mỗi tháng.

Những biến số địa chính trị và thị trường phía trước

Dù lượng dầu hiện vẫn giữ được, diễn biến sắp tới còn nhiều điều chưa chắc chắn.

Số liệu cho thấy lưu lượng bình quân mỗi ngày trong tuần cuối tháng 10 đã giảm xuống 7,3 triệu thùng, thấp hơn mức trước chiến tranh trên 40%. Rủi ro có thể gây biến động bất cứ lúc nào. Hôm thứ Sáu (30/10), thị trường vẫn đánh giá xác suất có tàu bị tấn công hoặc bị bắt giữ vào ngày hôm sau cao tới 50%.

Hải quân Mỹ và Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung đã cảnh báo các tàu không liên quan tránh xa khu vực này. Dẫn lời những người am hiểu vấn đề, The Wall Street Journal cho biết Mỹ đã báo một số nước Ả Rập vùng Vịnh chuẩn bị cho một chiến dịch quân sự ngắn nhưng dữ dội sau cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đang cân nhắc một đợt tấn công mới để buộc Iran đầu hàng. Nhà Trắng nhấn mạnh lệnh phong tỏa trên biển sẽ tiếp tục có hiệu lực đầy đủ.