Căng thẳng Trung Quốc–Philippines leo thang sau phát ngôn gây tranh cãi từ Đại sứ quán TQ

Căng thẳng ngoại giao Trung Quốc–Philippines tiếp tục leo thang khi Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila cảnh báo rằng quan hệ song phương xấu đi có thể khiến Philippines “mất hàng triệu việc làm”, trong khi phía Philippines phản bác mạnh mẽ và gọi đây là giọng điệu mang tính “uy hiếp”.

Bối cảnh là những va chạm lặp đi lặp lại giữa lực lượng Philippines và Trung Quốc tại các khu vực tranh chấp ở Biển Đông trong vài năm qua, khiến một số thượng nghị sĩ Philippines kêu gọi trục xuất đại sứ Trung Quốc hoặc triệu hồi về nước. Đáp lại, ngày 13/2, phát ngôn viên Đại sứ quán Trung Quốc Quý Lăng Bằng (Ji Lingpeng) cảnh báo rằng bất kỳ hành động nào “gây tổn hại nghiêm trọng” tới quan hệ song phương đều “sẽ dẫn tới mất hàng triệu việc làm” ở Philippines.

Trong thông cáo tối 16/2, Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) nói họ “kịch liệt phản đối giọng điệu” của phía Đại sứ quán Trung Quốc, cho rằng phát biểu này dường như ám chỉ việc dùng hợp tác kinh tế như một đòn bẩy hoặc công cụ trả đũa. DFA cảnh báo loại ngôn từ như vậy dễ bị xem là “cưỡng ép”, làm suy yếu nền tảng đối thoại xây dựng giữa hai nước, đồng thời kêu gọi các nhà ngoại giao Trung Quốc “giữ thái độ có trách nhiệm và chừng mực hơn” trong phát biểu công khai.

Đại sứ quán Trung Quốc sau đó kêu gọi DFA “kiềm chế” một số cá nhân thường xuyên chỉ trích Bắc Kinh, dù không nêu đích danh. Trong khi đó, bên phía Trung Quốc vẫn khẳng định muốn giải quyết bất đồng qua đối thoại nhưng sẽ “kiên quyết phản đối mọi hành vi bôi nhọ và kích động thù hằn” nhằm vào Trung Quốc.

Ngòi nổ mới của tranh cãi là bài đăng trên Facebook ngày 14/1 của phát ngôn viên Tuần duyên Philippines Jay Tarriela, trong đó phía sau ông là hình biếm họa Chủ tịch Tập Cận Bình cùng dòng chữ “Vì sao Trung Quốc (Đảng Cộng sản Trung Quốc) tiếp tục bắt nạt?”. Ngày 16/1, Đại sứ quán Trung Quốc ra tuyên bố gọi đây là hành vi “bôi nhọ và phỉ báng” và yêu cầu ông Tarriela “chịu trách nhiệm”, động thái này ngay lập tức bị Thượng viện Philippines phản ứng dữ dội.

Ngày 9/2, Thượng viện Philippines thông qua nghị quyết lên án sự can thiệp “không phù hợp” của Đại sứ quán Trung Quốc. Nghị quyết khẳng định ông Tarriela chỉ đang thực thi nhiệm vụ và “kịch liệt phản đối” các phát biểu bị xem là vô lễ nhằm vào một số nghị sĩ và quan chức chính phủ. Một số thượng nghị sĩ thậm chí kêu gọi trục xuất một số nhà ngoại giao Trung Quốc hoặc triệu hồi đại sứ.

Báo Philippine Daily Inquirer đưa tin hôm thứ Ba rằng Thượng nghị sĩ Philippines Francis Pancratius “Kiko” Pangilinan cho biết “khó có thể tin tưởng” Trung Quốc. Ông nói, “Trong hơn 20 năm và bốn nhiệm kỳ làm thượng nghị sĩ, đây là lần đầu tiên tôi cảm thấy sự thiếu tôn trọng như vậy từ Đại sứ quán Trung Quốc đối với các quan chức và thể chế chính phủ của chúng ta.”

Trước lời đe dọa “mất hàng triệu việc làm”, viện nghiên cứu Stratbase Institute tại Manila cho rằng cảnh báo của phía Trung Quốc là “thổi phồng và không có bằng chứng thực nghiệm”. Dẫn số liệu của Ngân hàng Trung ương Philippines, Stratbase cho biết vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc đổ vào Philippines trong 11 tháng đầu năm 2025 chỉ đạt 3,1 triệu USD, giảm hơn 50% so với cùng kỳ, chiếm vỏn vẹn 0,27% tổng FDI giai đoạn này; cả năm 2024, Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 0,55% tổng dòng vốn FDI ròng vào Philippines.

Về thương mại, Stratbase lưu ý rằng từ năm 2013, Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất của Philippines, nhưng Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất, cho thấy quan hệ thương mại song phương mang tính bất đối xứng: Philippines phụ thuộc lớn vào linh kiện, nguyên vật liệu và hàng tiêu dùng từ Trung Quốc, trong khi kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc thấp hơn nhiều so với sang Mỹ.

Trong thực tế, nhiều ngành sản xuất và bán lẻ tại Philippines dựa đáng kể vào linh kiện, nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc, còn nông sản như chuối, dứa… cũng phụ thuộc mạnh vào thị trường này; du lịch Trung Quốc từng là nguồn khách tăng trưởng nhanh, chiếm trên 20% lượng khách quốc tế và doanh thu khoảng 2 tỷ USD năm 2019. Nếu quan hệ xấu đi, chi phí chuỗi cung ứng có thể tăng đột ngột, xuất khẩu nông sản bị ảnh hưởng nặng, và dòng khách du lịch Trung Quốc sụt giảm.

Tuy vậy, Stratbase và nhiều nhà phân tích nhấn mạnh cấu trúc kinh tế Philippines tương đối đa dạng: Mỹ là nguồn FDI lớn nhất, Nhật Bản là nhà tài trợ ODA hàng đầu, Hàn Quốc và EU là các đối tác thương mại quan trọng, trong khi khách du lịch chủ lực còn có Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản. Vì thế, ngay cả khi căng thẳng với Trung Quốc leo thang, kinh tế Philippines khó có khả năng “sụp đổ” như những gì phía Trung Quốc ám chỉ, dù vẫn phải chịu những cú sốc cục bộ ở một số ngành nhất định.