MI5: Tổ chức gắn với tình báo Trung Quốc tài trợ nghiên cứu AI tại Anh

MI5 của Anh hôm thứ Tư (30/9) cảnh báo rằng hơn 100 học giả tại nước này đã tham gia dự án nghiên cứu, kể cả về AI, do một tổ chức gắn với tình báo Trung Quốc tài trợ.

Trong bản “Cảnh báo gián điệp”, cơ quan tình báo nội địa Anh nêu tên Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Thông dụng Trung Quốc (CGTRI) và cho biết viện này có “quan hệ rất chặt chẽ” với Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc (MSS), cơ quan tình báo dân sự của Bắc Kinh.

“MI5 đã xác định mục đích chính của CGTRI là tài trợ cho các nghiên cứu học thuật trực tiếp giúp nâng cao năng lực kỹ thuật phục vụ gián điệp của MSS,” bản cảnh báo viết.

Theo MI5, các học giả tại Anh đã góp sức vào những dự án về AI, an ninh mạng, hệ thống liên lạc bí mật và kỹ thuật giấu tin (steganography) do CGTRI tài trợ. Kỹ thuật giấu tin là cách giấu thông điệp hay dữ liệu bí mật trong tệp tin hoặc đồ vật bình thường để người ngoài khó phát hiện. Bản cảnh báo nêu rõ việc này “hỗ trợ hoạt động gián điệp của MSS, vốn là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia Anh”.

Đây là cảnh báo công khai đầu tiên do chính MI5 công bố, theo Epoch Times.

Tiếp tục hợp tác có thể bị truy tố

Nhiều học giả và cơ sở nghiên cứu có thể đã làm việc với CGTRI “một cách thiện chí” mà không biết viện này gắn chặt với MSS, MI5 cho biết. Tuy nhiên, những ai vẫn hợp tác sau cảnh báo này có thể bị truy tố theo Luật An ninh Quốc gia năm 2023, đạo luật trao cho Anh thêm quyền đối phó với gián điệp nước ngoài và hoạt động thù địch của các nhà nước khác.

Cảnh báo nhấn mạnh đạo luật này đã lập ra tội danh mới là hỗ trợ cơ quan tình báo nước ngoài, áp dụng cả khi người đó lẽ ra phải biết mình đang làm gì, theo BBC. MI5 cũng khuyến nghị các cơ sở học thuật Anh “lập tức rà soát” mọi hợp tác đang có hoặc dự kiến với CGTRI, để MSS không tiếp tục hưởng lợi từ các trường đại học, viện nghiên cứu của Anh.

Bộ trưởng An ninh Anh Dan Jarvis cho biết ông đã gửi thư tới lãnh đạo mọi trường đại học trong nước, đề nghị họ giúp nhân viên chấm dứt mọi thỏa thuận với tổ chức này. Ông cảnh báo hợp tác với CGTRI có thể vi phạm Luật An ninh Quốc gia, theo AP.

“Cảnh báo này vạch trần những nỗ lực của tình báo Trung Quốc nhằm lén lút hưởng lợi từ chuyên môn và công trình nghiên cứu của các học giả Anh,” ông Jarvis nói, đồng thời cho biết những nỗ lực này làm suy yếu an ninh quốc gia của Anh và các đồng minh. Ông cho rằng quan hệ đối tác quốc tế rất cần thiết để các trường đại học, viện nghiên cứu Anh tiếp tục phát triển, “nhưng chúng tôi sẽ hành động quyết liệt để chống lại những mối đe dọa đang phải đối mặt”.

Ông Peter Mathieson, hiệu trưởng Đại học Edinburgh, là người phụ trách mảng an ninh quốc tế tại Universities UK, tổ chức đại diện cho 142 cơ sở giáo dục đại học. Ông nhận định cảnh báo của MI5 khiến mọi hợp tác với CGTRI từ nay trở thành bất hợp pháp, The Guardian đưa tin.

Ông giải thích MI5 muốn nói rằng những ai có liên hệ với viện này trước đây không phạm tội gì, vì trước đó chưa ai nói đây là hoạt động rủi ro cao. “Đây thực sự là một chỉ thị hướng tới tương lai,” ông nói.

Bà Libby Hackett, giám đốc điều hành Nhóm Russell, gồm 24 trường đại học Anh chuyên sâu về nghiên cứu, nói: “Chúng tôi biết thế mạnh nghiên cứu hàng đầu thế giới của mình có thể khiến nước Anh trở thành mục tiêu của các thế lực thù địch”. Bà cũng khẳng định các trường “rất coi trọng trách nhiệm về an ninh quốc gia”, theo AP.

Đại sứ quán Trung Quốc bác bỏ cáo buộc

Đại sứ quán Trung Quốc tại London gọi cáo buộc của MI5 là “tưởng tượng và hoàn toàn bịa đặt”.

Người phát ngôn sứ quán khẳng định trao đổi, hợp tác giữa các trường đại học Anh với Trung Quốc luôn dựa trên tinh thần tự nguyện, tuân thủ pháp luật và có lợi cho cả hai bên, BBC đưa tin. Sứ quán kêu gọi giới tình báo Anh “ngừng lan truyền thông tin sai lệch” và ngừng phá hoại giao lưu giáo dục, hợp tác nghiên cứu giữa hai nước.

Loạt cảnh báo về gián điệp Trung Quốc

Cảnh báo lần này là động thái mới nhất trong loạt cáo buộc của Anh về hoạt động gián điệp bị cho là của Trung Quốc. Epoch Times nhận định điều này cho thấy Chính phủ Anh đang giằng co giữa mối lo về an ninh quốc gia và nỗ lực xây dựng quan hệ với Bắc Kinh.

Những năm gần đây, cả Chính phủ Bảo thủ (cầm quyền tới năm 2024) lẫn Chính phủ Công đảng hiện nay đều tìm cách cải thiện quan hệ với Bắc Kinh để tăng cường thương mại. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Anh.

Song song với các động thái ngoại giao đó, Chính phủ Anh nhiều lần cảnh báo về hoạt động gián điệp của Trung Quốc và các nỗ lực phá hoại hệ thống dân chủ Anh. Tháng 10/2025, Giám đốc MI5 Ken McCallum cáo buộc gián điệp Trung Quốc là mối đe dọa hằng ngày đối với an ninh quốc gia. Theo ông, họ đăng quảng cáo tuyển dụng giả, dụ người Anh cung cấp những thông tin có thể nhạy cảm dưới dạng công việc chuyên môn.

Tháng 6 năm nay, các cơ quan an ninh thuộc liên minh tình báo Ngũ Nhãn gồm Mỹ, Anh, Canada, Úc và New Zealand cũng đưa ra cảnh báo. Theo đó, gián điệp Trung Quốc bị cho là ráo riết sử dụng các nền tảng việc làm trực tuyến như LinkedIn để tuyển mộ những người tiếp cận được thông tin nhạy cảm.