Ông Trump khen Thủ tướng Anh là “doanh nhân bẩm sinh”, đề cập vụ án Lê Trí Anh

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 22/9 lần đầu gặp Thủ tướng Anh Andy Burnham, người nhậm chức hồi tháng 7 sau khi kế nhiệm Keir Starmer. Hai nhà lãnh đạo gặp nhau khoảng 40 phút bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, trong bối cảnh ông Trump chuẩn bị gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Ông Trump đánh giá quan hệ Mỹ-Anh đang “tiến triển rất tốt”, đồng thời gọi ông Burnham là “một doanh nhân bẩm sinh”. Tổng thống Mỹ cho biết hai người đã nhiều lần điện đàm trước cuộc gặp trực tiếp. Thủ tướng Anh cũng mô tả cuộc gặp là “rất đáng khích lệ” và cho rằng sự kết nối được hình thành qua các cuộc điện đàm trước đó tiếp tục được thể hiện trong cuộc gặp.

Hai bên thảo luận nhiều vấn đề song phương như thương mại, tái công nghiệp hóa và nhập cư, đồng thời trao đổi về các vấn đề quốc tế gồm Iran, Ukraine, quần đảo Falkland, eo biển Hormuz và vụ án doanh nhân Hong Kong Lê Trí Anh (Jimmy Lai).

Bất đồng về quần đảo Chagos

Một trong những điểm bất đồng đáng chú ý là thỏa thuận liên quan quần đảo Chagos.

Thỏa thuận Chagos là kế hoạch Anh trao chủ quyền quần đảo Chagos cho Mauritius nhằm giải quyết tranh chấp chủ quyền có từ thời thuộc địa. Theo các điều khoản được đề xuất, nếu thỏa thuận được hoàn tất, Mauritius sẽ nhận chủ quyền đối với quần đảo, trong khi Anh vẫn duy trì quyền kiểm soát căn cứ quân sự Anh-Mỹ trên đảo Diego Garcia trong ít nhất 99 năm. Diego Garcia có vị trí chiến lược quan trọng đối với các hoạt động của Mỹ tại Trung Đông, Đông Phi và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Kế hoạch này cũng liên quan đến người Chagos bản địa, những người đã bị Anh di dời khỏi quần đảo vào cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970. Việc trao chủ quyền được xem là nhằm giải quyết tranh chấp giữa Anh và Mauritius, đồng thời bảo đảm Anh vẫn duy trì sự hiện diện quân sự tại Diego Garcia. Tuy nhiên, thỏa thuận chưa được hoàn tất và việc phê chuẩn hiện đang bị đình trệ sau khi chính quyền ông Trump rút lại sự ủng hộ. Ông Trump phản đối kế hoạch, gọi đây là “một thỏa thuận tồi tệ” và trước đó từng gọi việc Anh trao chủ quyền Chagos là “một hành động hoàn toàn yếu đuối”.

Ông Trump cho rằng Thủ tướng Burnham có thể xem xét lại thỏa thuận. Về phía Anh, ông Burnham cho biết London sẽ làm việc với Mauritius và Mỹ để tìm giải pháp vừa bảo đảm hoạt động của căn cứ, vừa bảo vệ an ninh quốc gia Anh.

Ông Trump được đề nghị nêu vụ Lê Trí Anh với ông Tập

Theo tuyên bố của Văn phòng Thủ tướng Anh, 2 nhà lãnh đạo cũng thảo luận vụ án Lê Trí Anh, công dân Anh đang bị giam giữ tại Hong Kong. Ông Burnham nhấn mạnh mong muốn ông Lê được trả tự do ngay lập tức.

Bloomberg dẫn một quan chức Mỹ cho biết ông Burnham đã hỏi liệu Tổng thống Trump có thể nêu vụ việc với ông Tập Cận Bình trong cuộc gặp ngày 24/9 hay không. Phía Nhà Trắng cho biết Mỹ vốn đã có kế hoạch đề cập vấn đề này và từng nêu trường hợp của ông Lê trong các cuộc trao đổi trước đây với nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Một quan chức Anh cho biết ông Burnham cũng đã đề cập vụ Lê Trí Anh trong cuộc điện đàm với ông Tập ngày 8/9. Trước đó, ông Trump từng nêu vấn đề này với ông Tập và cho biết nhà lãnh đạo Trung Quốc từng mô tả đây là “một vụ án khó giải quyết”.

Iran, Falkland và Ukraine

Về Iran, ông Burnham cảnh báo xung đột Mỹ-Iran có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và chi phí sinh hoạt tại Anh. Ông Trump tái khẳng định Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời cho biết đàm phán với Tehran vẫn đang diễn ra và ông kỳ vọng hai bên cuối cùng có thể đạt thỏa thuận.

Liên quan quần đảo Falkland, ông Burnham khẳng định Anh sẽ “kiên định lập trường” nếu quyền tự quyết của cư dân trên đảo hoặc vị thế lãnh thổ thuộc Anh bị đe dọa. Hai bên cũng thảo luận về Ukraine và tầm quan trọng của việc đạt được một nền hòa bình lâu dài.

AI trở thành lĩnh vực hợp tác mới

Trí tuệ nhân tạo cũng là một trọng tâm trong cuộc gặp. Ông Burnham cho rằng AI mang lại tiềm năng lớn nhưng cũng có thể tác động mạnh đến việc làm và đời sống, đồng thời kêu gọi xây dựng “một bộ nguyên tắc và tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất” về tính minh bạch, an toàn và quyền tiếp cận các mô hình AI.

Trong khi đó, ông Trump phản đối những nỗ lực xây dựng cơ chế mang tính toàn cầu để kiểm soát AI. Ông tuyên bố Mỹ “muốn khuyến khích nó, chứ không hạn chế nó”, đồng thời cho rằng AI có thể tạo ra một cuộc chuyển đổi lớn hơn cả Cách mạng Công nghiệp.

Hai nước cũng công bố kế hoạch mở rộng hợp tác về AI và các hệ thống tự hành, nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ đáng tin cậy và có khả năng tương tác trong lĩnh vực an ninh quốc gia và bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng. Anh kỳ vọng tận dụng lĩnh vực này để thúc đẩy đổi mới, tăng trưởng kinh tế và quá trình tái công nghiệp hóa.