Sự cố sụp đổ lưới điện Cuba, hàng chục triệu người bị ảnh hưởng

Lưới điện quốc gia của Cuba đã sụp đổ hoàn toàn vào thứ Hai (16/3), gây ra tình trạng mất điện trên diện rộng trên toàn quốc, ảnh hưởng đến khoảng 10 triệu người.

Liên minh Điện lực Quốc gia Cuba (UNE) cho biết hệ thống điện toàn quốc đã xảy ra tình trạng ngắt kết nối hoàn toàn. Các cơ quan chức năng đang điều tra nguyên nhân sự cố và triển khai những biện pháp khẩn cấp để khôi phục nguồn điện.

Theo tổng hợp từ Reuters và CBS News, đây là vụ mất điện quy mô lớn mới nhất trong chuỗi sự cố tương tự xảy ra ở Cuba trong vài tháng gần đây. Trong thời gian qua, các đợt mất điện thường kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày. Chỉ hơn 1 tuần trước, khu vực phía tây Cuba cũng đã xảy ra mất điện diện rộng khiến hàng triệu người bị ảnh hưởng.

Gần như cùng thời điểm trong năm 2025, khu vực phía tây Cuba cũng từng xảy ra sự cố tương tự. Các vụ sụp đổ lưới điện thường xuyên đã trở thành biểu hiện điển hình của cuộc khủng hoảng năng lượng tại quốc gia này.

Tình trạng mất điện còn làm dấy lên sự bất mãn trong xã hội. Những video lan truyền gần đây trên mạng xã hội cho thấy cư dân ở Havana và nhiều thành phố khác gõ nồi niêu xoong chảo để phản đối. Hình thức biểu tình truyền thống này được gọi là “cacerolazo”, phản ánh sự bất bình của người dân trước tình trạng mất điện kéo dài, thiếu lương thực và điều kiện sống ngày càng xấu đi.

Trên thực tế, vào các năm 2021, 2022 và 2024, Cuba cũng từng bùng phát các cuộc biểu tình chống chính phủ do mất điện và khó khăn kinh tế.

Thiếu năng lượng được cho là nguyên nhân chính dẫn đến sự sụp đổ của hệ thống điện lần này. Tuần trước, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel cho biết, đã hơn 3 tháng Cuba không nhận được chuyến vận chuyển dầu nào.

Hiện hệ thống điện của Cuba chỉ có thể dựa vào năng lượng mặt trời, khí đốt tự nhiên và các nhà máy nhiệt điện để duy trì hoạt động, nhưng các nguồn này vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu. Do thiếu điện và năng lượng, thậm chí chính phủ buộc phải hoãn hàng chục nghìn ca phẫu thuật cho bệnh nhân.

Trong thời gian dài, Cuba phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu từ các quốc gia đồng minh như Mexico, Nga và Venezuela. Tuy nhiên, tình hình đã có thay đổi lớn vào tháng Một năm nay khi Mỹ bắt giữ cựu tổng thống Venezuela Nicolás Maduro.

Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cắt nguồn dầu từ Venezuela sang Cuba, đồng thời cảnh báo sẽ áp thuế đối với bất kỳ quốc gia nào bán dầu cho Cuba. Động thái này càng làm gia tăng áp lực lên hệ thống điện vốn đã cũ kỹ của Cuba.

Mặc dù Cuba có thể tự sản xuất khoảng 40% lượng dầu để phục vụ phát điện, nhưng do cơ sở hạ tầng lưới điện ngày càng xuống cấp, nguồn năng lượng này vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu toàn quốc.

Xét về nguồn cung năng lượng, Cuba hiện gần như ở trong tình trạng cạn kiệt nhiên liệu. Theo dữ liệu theo dõi tàu của LSEG, trong năm nay Cuba chỉ tiếp nhận 2 tàu chở nhiên liệu quy mô nhỏ.

Trong đó, tàu chở dầu thứ nhất đến cảng Havana từ Mexico vào tháng Một và đã dỡ nhiên liệu. Tàu thứ hai đến từ Jamaica, vào tháng Hai đã vận chuyển và dỡ khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) – loại khí dùng cho nấu ăn.

Trong khi đó, Venezuela – quốc gia lâu nay cung cấp năng lượng cho Cuba – từ đầu năm đến nay vẫn chưa gửi bất kỳ chuyến nhiên liệu nào. Tháng trước, công ty dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA) từng bơm xăng lên một tàu chở dầu vốn thường vận chuyển nhiên liệu sang Cuba, nhưng theo hồ sơ và dữ liệu theo dõi tàu, con tàu này vẫn đang ở vùng biển Venezuela và chưa rời cảng.

Dữ liệu giám sát vệ tinh cũng cho thấy, trong năm nay các cảng năng lượng chính của Cuba gần như không có hoạt động nhập khẩu nhiên liệu lớn. Hình ảnh vệ tinh do TankerTrackers.com phân tích cho thấy, cảng Matanzas và cảng Moa – nơi thường tiếp nhận dầu thô để lọc và nhiên liệu dầu dùng phát điện – đều không xuất hiện tàu chở năng lượng lớn.

Ngoài ra, cảng Havana và cảng Cienfuegos cũng đã hơn 1 tháng không có hoạt động nhập khẩu nhiên liệu, cho thấy nguồn cung năng lượng của Cuba đang đối mặt nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng.

Trước tình hình khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng, chính phủ Cuba đã bắt đầu tìm kiếm đột phá ngoại giao. Tuần trước, Chủ tịch Díaz-Canel xác nhận Cuba đã tiến hành đàm phán với Mỹ nhằm giảm bớt tình trạng khó khăn hiện nay.

Trong khi đó, gần đây Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố Cuba đang ở bên bờ sụp đổ và cho rằng phía Cuba đang rất muốn đạt được thỏa thuận với Mỹ.

Đầu năm nay, một quan chức Mỹ nói với CBS News rằng mục tiêu của chính quyền Trump không phải là khiến chính phủ Cuba sụp đổ, mà là thông qua đàm phán với Havana để thúc đẩy Cuba từng bước thoát khỏi hệ thống cộng sản độc tài hiện tại.

Gần đây, ông Díaz-Canel công khai xác nhận đang tiến hành đàm phán với Mỹ, đồng thời tuyên bố thả 51 tù nhân chính trị và mời Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đến Cuba điều tra. Các nhà phân tích cho rằng động thái này thực chất là sự đầu hàng bất đắc dĩ, và “liên minh chuyên chế chống Mỹ” do Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) hậu thuẫn đang tăng tốc tan rã.

Về việc Cuba chủ động tìm kiếm đàm phán với Mỹ lần này, Nhà bình luận Phương Vĩ cho rằng đây là một cột mốc quan trọng nữa trong tiến trình sụp đổ của cái mà ông gọi là “liên minh độc tài chống Mỹ” do Trung Quốc dẫn dắt.

“Venezuela, Iran, Cuba – những ‘anh em’ này lần lượt ngã xuống; đối với Trung Quốc, đó giống như cảm giác môi mất thì răng lạnh”. Ông nói rằng cú sốc tâm lý và sự suy giảm tinh thần đối với Trung Quốc từ điều này còn lớn hơn nhiều so với tổn thất ngoại giao đơn thuần.

“Sau Cuba thì ai sẽ là người tiếp theo?” đã trở thành chủ đề được dư luận quốc tế bàn luận sôi nổi. Phương Vĩ kết luận: “Chỉ cần Trung Quốc tiếp tục đe dọa Mỹ, Trump chắc chắn sẽ không dung thứ cho mối đe dọa đó tồn tại. Những ngày sắp tới của chính quyền Trung Quốc sẽ chỉ ngày càng khó khăn hơn”.