Trí tuệ cổ nhân: Không áp đặt cho người khác

Trong “Luận Ngữ” có chép một đoạn hỏi đáp giữa Khổng Tử và học trò Tử Cống như sau:

Tử Cống nói rằng: “Trò không muốn người ta áp đặt điều gì đó cho mình, và cũng không muốn áp đặt điều gì đó cho ai”.

Khổng Tử đáp: “Trò Tứ à, đây không phải là cảnh giới mà trò hiện nay có thể đạt được”. (Tử Cống tên là Tứ)

Việc người khác áp đặt điều gì cho mình và mình áp đặt điều gì cho người khác đều là những việc thường tình mà người bình thường đều rất khó tránh khỏi, trừ các bậc Thánh hiền. Ngay cả những người có tri thức, nếu muốn thoát khỏi những can nhiễu bên ngoài khiến người ta khó thanh tỉnh tự tại, khó ước thúc ngôn hành của bản thân, thì trong một thời gian ngắn cũng rất khó làm được. Chỉ có trường kỳ tu tâm dưỡng tính, quy chính ngôn hành cử chỉ, từ đó tư tưởng được thăng hoa thì mới thực sự đạt được cảnh giới như ý nguyện, siêu nhiên, thoát ra khỏi sự hỗn loạn, bụi bặm và phiền toái nơi trần gian.

Ngược lại, người có tâm tự tư càng lớn thì càng dễ cho mình là đúng, càng dễ biểu hiện ra sự áp đặt đối với người khác, hơn nữa tất nhiên càng khó dung nhẫn sự áp đặt của người khác lên mình. Họ chính là mâu thuẫn như thế. Nguyện vọng của Tử Cống là tốt, nhưng cảnh giới đó không phải cứ mong cầu là được, mà cần phải dốc sức tu dưỡng thì mới có thể đạt được.

Có một số người luôn cho rằng mình rất hoàn hảo, phóng túng bản thân theo những suy nghĩ phù phiếm, viển vông, vọng tưởng, mơ mộng mà không muốn thanh tỉnh ra. Tại sao người ta luôn không thể đối diện với hiện thực, đối diện với sự không hoàn hảo của bản thân, nhìn thẳng vào những lỗi lầm mà mình đã từng mắc phải? Chỉ dựa vào những suy nghĩ đẹp đẽ viển vông thì có thể khiến bản thân đạt được cảnh giới đó hay sao?

Thừa tướng nhà Tống là Hàn Kỳ từng làm thống lĩnh quân đội ở Định Vũ. Một buổi tối ông cần ngồi viết thư nên gọi một người lính canh đến bên cạnh cầm nến cho mình. Người lính canh bất cẩn nhìn đi chỗ khác, làm cho nến cháy vào tóc mai của Hàn Kỳ, ông lập tức dùng tay áo dập lửa rồi tiếp tục viết thư. Một lúc sau, ông quay đầu lại nhìn thì thấy đã đổi người lính canh khác cầm nến. Hàn Kỳ lo lắng người lính canh đó bị trừng phạt nên đã vội vàng nói: “Đừng đổi người khác, anh ta đã hiểu cách cầm nến như thế nào rồi”. Vì thế quan binh trong quân đội đều rất khâm phục ông.

Khi Hàn Kỳ trấn thủ phủ Đại Danh, có người dâng lên cho ông hai chiếc chén ngọc. Hàn Kỳ vô cùng yêu thích hai chiếc chén ngọc ấy, mỗi khi mở yến tiệc thiết đãi quan khách ông đều cho bày hai chiếc chén đó lên, dùng vải gấm lót bên dưới và đặt chén lên trên. Một hôm, hai chiếc chén ngọc chẳng may bị một người lính canh bất cẩn đụng phải khiến cho rơi vỡ tan tành. Quan khách ai nấy đều kinh ngạc sững sờ, người lính canh ấy vội vàng quỳ xuống đất đợi trừng phạt. Hàn Kỳ khuôn mặt không biến sắc, cười nói với quan khách rằng: “Phàm là đồ vật bị hỏng hay không hỏng cũng đều là vận số”. Rồi ông quay sang nói với người lính canh kia rằng: “Ngươi do bất cẩn mà phạm lỗi chứ không phải cố ý, vậy có gì là sai?” Quan khách đều thán phục trước tấm lòng khoan dung độ lượng của Hàn Kỳ.

Con người không phải bậc Thánh hiền, ai cũng từng có lỗi lầm. Nếu mình gây tổn thương cho người khác, thì theo lý công bằng mà nói, mình nhất định phải bồi thường sự đau khổ đó cho người ta. Bởi vậy trong tôn giáo giảng về lẽ nhân quả và luân hồi. Nhưng rất nhiều người lại không thể đối diện, không thể chấp nhận được việc này, mà lại cứ một mực chán ghét và trốn chạy khi đối diện với khó nạn, cho rằng ông Trời bất công với mình. Người có thể thản nhiên không trốn tránh khi bị người khác áp đặt điều gì đó, khi bị số phận áp đặt điều gì đó, hơn nữa tự nhìn lại mình trong vấn đề gặp phải, thì sẽ có thể có được tu dưỡng hơn người.

Theo “Tinh giải luận ngữ: Vô gia chư nhân“
Đăng trên ChanhKien.org

Xem thêm:

• Trí tuệ cổ nhân: Quyền thế như núi băng dưới nắng

Mời xem video: