40% ca ung thư trên toàn cầu có thể phòng ngừa

Nhân ngày Ung thư thế giới (4/2), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) công bố một phân tích toàn cầu mới cho thấy khoảng bốn trong mười ca ung thư trên thế giới có thể được phòng ngừa nếu các yếu tố nguy cơ có thể tránh được kiểm soát hiệu quả.

Phân tích xem xét 30 nguyên nhân có thể phòng ngừa ung thư, bao gồm hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia, chỉ số khối cơ thể cao, ít vận động, ô nhiễm không khí, bức xạ tia cực tím, và lần đầu tiên đưa vào đánh giá chín loại nhiễm trùng được xác định là nguyên nhân gây ung thư.

Theo ước tính của nghiên cứu, 37% số ca ung thư mới trong năm 2022, tương đương khoảng 7,1 triệu ca, có liên quan trực tiếp đến các nguyên nhân có thể phòng ngừa. Phân tích được xây dựng dựa trên dữ liệu từ 185 quốc gia và 36 loại ung thư, cho thấy tiềm năng lớn của các biện pháp phòng ngừa trong việc làm giảm gánh nặng ung thư toàn cầu.

Thuốc lá được xác định là nguyên nhân có thể phòng ngừa hàng đầu, chịu trách nhiệm cho khoảng 15% tổng số ca ung thư mới trên toàn cầu. Tiếp theo là các bệnh nhiễm trùng (10%) và tiêu thụ rượu bia (3%). Ba loại ung thư gồm ung thư phổi, ung thư dạ dày và ung thư cổ tử cung chiếm gần một nửa tổng số ca ung thư có thể phòng ngừa ở cả nam và nữ trên toàn thế giới.

Trong đó, ung thư phổi chủ yếu liên quan đến hút thuốc và ô nhiễm không khí; ung thư dạ dày phần lớn do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori; còn ung thư cổ tử cung gần như hoàn toàn do vi rút papilloma ở người (HPV).

Ông André Ilbawi, Trưởng nhóm Kiểm soát Ung thư của WHO và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết đây là phân tích toàn cầu đầu tiên lượng hóa một cách toàn diện mức độ rủi ro ung thư đến từ các nguyên nhân có thể phòng ngừa. Theo ông, việc phân tích các mô hình ung thư giữa các quốc gia và nhóm dân số khác nhau giúp cung cấp cho chính phủ và cá nhân những thông tin cụ thể hơn, từ đó có thể ngăn chặn nhiều ca ung thư ngay từ trước khi bệnh khởi phát.

Nghiên cứu cũng chỉ ra sự khác biệt rõ rệt về gánh nặng ung thư có thể phòng ngừa giữa nam và nữ. Trong năm 2022, khoảng 45% số ca ung thư mới ở nam giới được ước tính là có thể phòng ngừa, so với 30% ở nữ giới. Ở nam giới, hút thuốc là yếu tố chiếm tỷ trọng lớn nhất, liên quan đến khoảng 23% số ca ung thư mới, tiếp theo là nhiễm trùng (9%) và rượu bia (4%). Trong khi đó, ở nữ giới trên toàn cầu, nhiễm trùng chiếm tỷ lệ cao nhất (11%), tiếp theo là hút thuốc (6%) và chỉ số khối cơ thể cao (3%).

Gánh nặng ung thư có thể phòng ngừa cũng khác nhau đáng kể giữa các khu vực địa lý. Ở nữ giới, tỷ lệ này dao động từ 24% tại Bắc Phi và Tây Á đến 38% tại khu vực châu Phi cận Sahara. Đối với nam giới, Đông Á ghi nhận tỷ lệ cao nhất với 57%, trong khi Mỹ Latinh và Caribe có tỷ lệ thấp nhất, ở mức 28%.

Theo các tác giả, những khác biệt này phản ánh mức độ phơi nhiễm không đồng đều với các yếu tố nguy cơ hành vi, môi trường, nghề nghiệp và nhiễm trùng, cũng như sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế – xã hội, chính sách phòng ngừa quốc gia và năng lực của hệ thống y tế.

Bà Isabelle Soerjomataram, Phó Trưởng đơn vị Giám sát Ung thư của IARC và là tác giả chính cao cấp của nghiên cứu, nhận định đây là một đánh giá toàn diện về ung thư có thể phòng ngừa trên phạm vi toàn cầu, lần đầu tiên kết hợp các nguyên nhân nhiễm trùng gây ung thư cùng với các nguy cơ hành vi, môi trường và nghề nghiệp. Theo bà, việc giải quyết các nguyên nhân có thể phòng ngừa này đại diện cho một trong những cơ hội mạnh mẽ nhất để làm giảm gánh nặng ung thư trên toàn thế giới.

WHO và IARC nhấn mạnh rằng các chiến lược phòng ngừa cần được thiết kế phù hợp với từng bối cảnh quốc gia và khu vực, bao gồm kiểm soát thuốc lá hiệu quả, quản lý tiêu thụ rượu bia, tiêm chủng phòng các nhiễm trùng gây ung thư như HPV và viêm gan B, cải thiện chất lượng không khí, bảo đảm an toàn tại nơi làm việc, và xây dựng môi trường ăn uống cũng như hoạt động thể chất lành mạnh hơn.

Thanh Long t/h