Nấu ăn tại nhà giúp ngừa chứng sa sút trí tuệ ở người cao tuổi

Một nghiên cứu quan sát quy mô lớn đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc nấu ăn tại nhà và nguy cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi. Theo kết quả được công bố trên Tập san dịch tễ học & sức khỏe cộng đồng, việc tự chuẩn bị bữa ăn ít nhất một lần mỗi tuần có thể đi kèm với nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn so với những người hiếm khi hoặc không nấu ăn.

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 10,978 người từ 65 tuổi trở lên, thuộc một chương trình theo dõi lão khoa tại Nhật Bản trong vòng 6 năm. Trong thời gian này, khoảng 11% người tham gia được ghi nhận mắc sa sút trí tuệ. Các nhà nghiên cứu đã thu thập thông tin về tần suất nấu ăn, mức độ thành thạo kỹ năng nấu nướng, cũng như các yếu tố liên quan như thu nhập, trình độ học vấn và lối sống.

Kết quả cho thấy những người nấu ăn ít nhất một lần mỗi tuần có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 23% ở nam giới và 27% ở nữ giới, so với nhóm nấu ăn dưới một lần mỗi tuần. Đáng chú ý, ở những người có kỹ năng nấu nướng hạn chế, việc tham gia nấu ăn từ nguyên liệu thô ít nhất một lần mỗi tuần có liên quan đến mức giảm nguy cơ lên tới khoảng 67%.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận rằng những người có kỹ năng nấu nướng tốt sẵn có đã có nguy cơ thấp hơn, và việc tăng tần suất nấu ăn không làm giảm thêm đáng kể nguy cơ này. Điều này cho thấy kỹ năng và mức độ tham gia chủ động vào quá trình chuẩn bị bữa ăn có thể đóng vai trò quan trọng.

Các nhà nghiên cứu cho rằng nấu ăn là một hoạt động kết hợp nhiều yếu tố có lợi cho não bộ. Trước hết, đây là một dạng vận động thể chất nhẹ, bao gồm các thao tác như cắt, gọt, di chuyển và phối hợp tay mắt. Đồng thời, quá trình nấu ăn cũng đòi hỏi sự tham gia của các chức năng nhận thức như lập kế hoạch, ghi nhớ công thức, ước lượng thời gian và điều chỉnh thao tác. Những yếu tố này có thể góp phần duy trì và củng cố cái gọi là “dự trữ nhận thức” — khả năng của não bộ trong việc chống lại các tổn thương liên quan đến tuổi tác.

Mối liên hệ giữa nấu ăn và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ vẫn được duy trì sau khi đã điều chỉnh các yếu tố gây nhiễu như mức thu nhập, số năm học, tình trạng sức khỏe và việc tham gia các hoạt động khác như làm vườn, thủ công hay hoạt động tình nguyện. Điều này gợi ý rằng nấu ăn có thể là một yếu tố độc lập có liên quan đến sức khỏe nhận thức.

Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng đây là nghiên cứu quan sát, do đó không thể khẳng định mối quan hệ nhân quả. Có khả năng những người còn giữ được chức năng nhận thức tốt sẽ có xu hướng nấu ăn nhiều hơn, thay vì việc nấu ăn trực tiếp làm giảm nguy cơ bệnh. Ngoài ra, dữ liệu có thể chưa ghi nhận đầy đủ các trường hợp sa sút trí tuệ nhẹ, và việc phân loại kỹ năng nấu nướng có thể chưa phản ánh chính xác hoàn toàn năng lực thực tế.

Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh văn hóa Nhật Bản, nơi thói quen ăn uống và cách chế biến thực phẩm có thể khác biệt so với các quốc gia khác. Do đó, mức độ áp dụng rộng rãi của kết quả cần được xem xét thêm.

Khánh Nam t/h