Ngộ độc thực phẩm do ăn cỗ Tết hâm lại nhiều lần

Dịp Tết Nguyên đán, nhiều gia đình chuẩn bị lượng lớn thực phẩm để sử dụng trong nhiều ngày. Tuy nhiên, thói quen bảo quản và hâm nóng không đúng cách có thể làm gia tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

• Ngộ độc thực phẩm: Sơ cứu và chữa trị tại nhà với nguyên liệu có sẵn trong bếp

Theo Bộ Y tế, từ ngày 14-21/2/2026 (tức 27 tháng Chạp đến mùng 5 Tết), các hệ thống y tế và cơ sở khám, cấp cứu đã tiếp nhận khoảng 607 ca rối loạn tiêu hóa và ngộ độc thức ăn, trong đó có 369 người phải nhập viện điều trị do nghi ngộ độc thực phẩm. 

Vì sao cỗ Tết để lâu và hâm lại dễ nhiễm khuẩn?

Trong những ngày Tết, các món ăn như thịt gà, thịt đông, giò chả, bánh chưng, canh măng, nem rán thường được nấu sẵn với số lượng lớn. Thực phẩm sau khi chế biến nếu không được bảo quản ở nhiệt độ an toàn (dưới 5°C hoặc trên 60°C) sẽ rơi vào “vùng nhiệt độ nguy hiểm”, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển nhanh chóng.

Một số nguyên nhân chính khiến thức ăn nhiễm khuẩn:

• Để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu: Sau bữa ăn, thực phẩm không được làm nguội nhanh và cất trữ trong tủ lạnh. Thời gian thích hợp để thực phẩm chín ở nhiệt độ phòng là không quá 2 giờ.

• Hâm nóng không đủ nhiệt độ: Hâm nóng sơ sài, không đạt trên 75°C toàn bộ món ăn (cả ngoài và trong đĩa thức ăn). Thông thường, với khẩu phần nhỏ (1–2 phần ăn), khi nấu lại, cần khoảng 3–5 phút đảo đều liên tục trên lửa vừa. Với khẩu phần lớn hơn, có thể cần đến 5-10 phút.

• Hâm đi hâm lại nhiều lần: Việc hâm đi hâm lại nhiều lần làm thực phẩm liên tục rơi vào vùng nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn. Một số vi khuẩn có thể sinh độc tố bền nhiệt, không bị phá hủy hoàn toàn khi đun lại.

• Bảo quản lẫn lộn thực phẩm sống và chín: Lây nhiễm vi khuẩn chéo từ thức ăn sống sang chín trong tủ lạnh hoặc quá trình chế biến cũng làm tăng nguy cơ ô nhiễm.

Trong những năm gần đây, nhiều gia đình lựa chọn dọn cỗ Tết bằng một nồi lẩu thập cẩm thay cho mâm cỗ truyền thống nhiều món. Việc này giúp giảm số lượng món nấu sẵn và việc hâm thức ăn lại nhiều lại. Tuy nhiên, thói quen tận dụng nước lẩu còn dư hoặc không đun sôi kỹ lại trước khi sử dụng sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Đặc biệt, các món lẩu hải sản dễ hư hỏng nếu không được giữ lạnh liên tục.

Các loại vi khuẩn thường gặp

Một số tác nhân gây ngộ độc thực phẩm phổ biến trong thức ăn để lâu gồm:

• Bacillus cereus: Thường xuất hiện trong cơm, thực phẩm chứa tinh bột hoặc món ăn để ở nhiệt độ phòng. Vi khuẩn này có thể sinh độc tố gây nôn và tiêu chảy.
• Staphylococcus aureus (Tụ cầu vàng): Có thể lây từ tay người chế biến sang thực phẩm. Độc tố của vi khuẩn này bền nhiệt, đun sôi lại không loại bỏ hoàn toàn.
  
• Clostridium perfringens: Phát triển mạnh trong các món thịt hầm, nước dùng nấu số lượng lớn và để nguội chậm.
  
• Salmonella (Thương hàn): Thường liên quan đến thực phẩm có nguồn gốc động vật như thịt, trứng, gia cầm chưa được nấu chín kỹ hoặc bảo quản không đảm bảo.

Các vi khuẩn này có thể không làm thay đổi rõ rệt mùi vị món ăn, khiến người sử dụng khó nhận biết bằng cảm quan thông thường.

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm

Triệu chứng thường xuất hiện sau vài giờ đến một ngày kể từ khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn, bao gồm:

• Buồn nôn, nôn
  
• Đau bụng, co thắt bụng
  
• Tiêu chảy nhiều lần
  
• Sốt
  
• Mệt mỏi, mất nước

Ở trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh nền, tình trạng mất nước có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Các dấu hiệu như khát nhiều, môi khô, tiểu ít, lơ mơ cần được theo dõi sát và đưa đến cơ sở y tế khi cần thiết.

Cách phòng tránh

Để hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết, cần lưu ý:

1. Nấu vừa đủ ăn, hạn chế tích trữ quá nhiều thực phẩm chín.

2. Bảo quản đúng cách:
   • Để thức ăn nguội nhanh, cho vào hộp kín và bảo quản trong tủ lạnh dưới 5°C.
     
   • Không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ.

3. Hâm nóng đúng cách:
   • Hâm đến khi sôi đều, đảm bảo toàn bộ món ăn đạt nhiệt độ cao.
     
   • Không hâm đi hâm lại quá nhiều lần.

4. Tách riêng thực phẩm sống và chín trong quá trình bảo quản và chế biến.

5. Giữ vệ sinh tay và dụng cụ nấu nướng.

Việc tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm là yếu tố quan trọng để giảm thiểu nguy cơ ngộ độc trong những ngày lễ, khi thói quen ăn uống và sinh hoạt có nhiều thay đổi.