Vì sao mâm cơm ngày Tết lại không thể thiếu bát hành muối?

Với nhiều người, ký ức về những cái Tết xưa thường bắt đầu từ mâm cơm của ông bà, nơi luôn có bát hành muối đặt khiêm nhường bên cạnh các món chính. Món ăn giản dị ấy không chỉ gợi nhớ đến không khí sum vầy ngày Tết, mà còn phản ánh cách người xưa khéo léo cân bằng bữa ăn và chăm sóc sức khỏe theo mùa.

• Dưa cà muối chua: Vì sao cần nén chặt, đậy kỹ?

Hành muối trong mâm cỗ Tết: Sự cân bằng từ gian bếp xưa

Không phải ngẫu nhiên mà ông bà ta nói: “Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ”.

Từ xa xưa, người Việt đã hình thành thói quen “ăn Tết theo mùa”. Mùa xuân, khí trời ấm dần, cơ thể chuyển từ trạng thái “ngủ” trong kỳ thu – đông sang sinh trưởng, chuyển hóa. Trong bối cảnh đó, mâm cơm Tết với nhiều món giàu đạm, béo và năng lượng cần có sự điều tiết hợp lý để tránh gây nặng nề cho cơ thể. Hành muối vì thế xuất hiện như một yếu tố cân bằng tự nhiên, góp phần điều hòa bữa ăn ngày Tết.

Lợi ích của hành muối: Từ ngũ hành đến y học hiện đại

Theo y học cổ truyền, hành thuộc nhóm thực phẩm có tính ấm, vị cay, quy vào kinh Can và Phế. Mùa xuân ứng với hành Mộc, tạng Can giữ vai trò điều tiết khí huyết và chuyển hóa. Việc sử dụng hành muối với lượng vừa phải giúp sơ can, hành khí, hỗ trợ hoạt động của gan – cơ quan chủ đạo của mùa xuân. Quá trình lên men tự nhiên còn làm giảm tính hăng gắt của hành sống, khiến món ăn trở nên dễ dung nạp hơn với người cao tuổi.

Dưới góc nhìn y học hiện đại, hành muối là thực phẩm lên men, cung cấp lợi khuẩn hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột. Những lợi khuẩn này cải thiện tiêu hóa, tăng hiệu quả chuyển hóa chất đạm và chất béo trong khẩu phần ngày Tết. Một số hợp chất sulfur tự nhiên trong hành còn hỗ trợ kiểm soát mỡ máu và kích thích hoạt động chuyển hóa. 

Để có lợi ích sức khỏe tốt nhất, nên muối hành đủ thời gian và chuẩn bị cẩn thận. Hành sau khi phơi se được ngâm nước ấm, muối với lượng muối vừa phải rồi để nơi thoáng mát từ 5–7 ngày, đến khi củ hành trong, bớt hăng và lên vị chua dịu tự nhiên mới dùng. Cách muối này giúp hành “chín” đều, dễ tiêu và ít gây khó chịu cho đường ruột. Ngược lại, hành muối xổi tuy nhanh và tiện nhưng thường còn cay nồng, lên men chưa ổn định, dễ gây đầy bụng, xót ruột hoặc cồn cào khi ăn nhiều, nhất là với người có hệ tiêu hóa yếu.

Hành muối cũng không phải món ăn dùng càng nhiều càng tốt. Người có bệnh dạ dày tiến triển, viêm loét nặng, huyết áp chưa ổn định hoặc đang ăn nhạt cần hạn chế. Với người khỏe mạnh, mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng 2 – 4 củ hành nhỏ, ăn kèm bữa chính và không nên ăn khi đói. 

Trong các loại hành, hành tía thường được muối nhiều hơn vì vị đậm, giàu chất chống oxy hóa, tốt cho tuần hoàn và sức đề kháng; hành trắng dịu hơn, phù hợp với người có hệ tiêu hóa yếu.

Giữ vị hành muối là giữ nếp dưỡng sinh ngày Tết

Hành thường được thu hoạch vào những ngày cuối năm. Nhiều gia đình tranh thủ muối dưa, muối cà, muối hành, cho vào vại sành và đặt ở góc bếp. Bát hành muối với vị chua nhẹ đặc trưng không chỉ góp phần cân bằng mâm cỗ Tết, mà còn hàm chứa sự chuẩn bị cẩn thận, kiên nhẫn và mong muốn một năm mới nhẹ nhõm, khỏe mạnh, đủ đầy từ những điều giản dị.