Tắm nước nóng có thể làm giảm huyết áp?

Một tổng quan khoa học mới đây xem xét các bằng chứng hiện có về tác động của việc ngâm mình trong nước nóng đối với huyết áp. Kết quả cho thấy phương pháp này có tiềm năng hỗ trợ giảm huyết áp ở một số nhóm người nhất định.

Tăng huyết áp được xác định khi huyết áp từ 130/80 mmHg trở lên. Tình trạng này phổ biến ở người trưởng thành và gia tăng theo tuổi. Các phân tích dịch tễ cho thấy việc giảm 10 mmHg huyết áp tâm thu có thể làm giảm đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ. Khi tỷ lệ tăng huyết áp gia tăng và hoạt động thể chất suy giảm, các liệu pháp bổ trợ đang trở nên cấp thiết.

Tắm nước nóng và tác dụng đối với huyết áp

Ngâm nước nóng là một dạng trị liệu nhiệt thụ động, thường thực hiện ở mức 39–40°C. Nhiệt độ này cao hơn mức trung tính (33–37°C) và đủ để làm tăng nhiệt độ cơ thể trung tâm. Phản ứng sinh lý xuất hiện trong quá trình ngâm có nhiều điểm tương đồng với phản ứng khi tập thể dục, bao gồm tăng nhịp tim và tăng lưu lượng máu.

Một số nghiên cứu quan sát tại Nhật Bản ghi nhận việc tắm thường xuyên có liên quan đến tỷ lệ tăng huyết áp và bệnh tim mạch thấp hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu này không chứng minh quan hệ nhân quả.

Khi cơ thể tiếp xúc với nước nóng, mạch máu giãn ra và lưu lượng máu đến da tăng lên. Sức cản mạch giảm làm huyết áp hạ tạm thời. Lực dòng chảy tác động lên thành mạch (shear stress) có thể kích thích nội mô sản xuất nitric oxide — chất có vai trò giãn mạch.

Một số nghiên cứu ngắn hạn cho thấy ngâm ở 40°C cải thiện chức năng giãn mạch tốt hơn so với nhiệt độ trung tính. Tuy nhiên, ở người mắc bệnh lý mạch máu như tiểu đường type 2 hoặc bệnh động mạch ngoại biên, huyết áp có thể giảm mà không ghi nhận cải thiện rõ rệt về chức năng nội mô.

Trong quá trình ngâm, cung lượng tim tăng do máu dồn ra da để tản nhiệt. Áp lực thủy tĩnh của nước hỗ trợ hồi lưu tĩnh mạch, giúp duy trì thể tích nhát bóp dù có hiện tượng đổ mồ hôi và giảm thể tích huyết tương.

Tiếp xúc lặp lại với nhiệt có thể kích thích các yếu tố tăng trưởng mạch máu và tăng sản xuất nitric oxide. Một số nghiên cứu ghi nhận nồng độ VEGF tăng sau nhiều tuần thực hành, kèm theo giảm huyết áp lúc nghỉ. Ngoài ra, liệu pháp này còn liên quan đến tăng thể tích huyết tương, cải thiện thích nghi cơ xương và điều chỉnh hệ thần kinh tự chủ theo hướng tăng hoạt động phó giao cảm.

Lợi ích ngoài huyết áp

Ngoài tác động lên huyết áp, ngâm nước nóng còn liên quan đến cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm chỉ dấu căng thẳng và thay đổi thuận lợi trong hệ thần kinh tự chủ. Những yếu tố này có thể gián tiếp hỗ trợ kiểm soát tim mạch.

Lưu ý

Phần lớn nghiên cứu về ngâm nước nóng có quy mô nhỏ và thời gian theo dõi ngắn. Nhiều nghiên cứu không sử dụng đo huyết áp lưu động 24 giờ — phương pháp tiêu chuẩn để đánh giá thay đổi bền vững. Một số thử nghiệm cho thấy giảm huyết áp tương tự cả ở nhiệt độ trung tính, gợi ý vai trò của yếu tố thư giãn hoặc áp lực thủy tĩnh chứ không chỉ riêng nhiệt độ.

Nhìn chung, người cao tuổi và người đã điều trị tăng huyết áp dường như đáp ứng rõ hơn. Ở người trẻ khỏe mạnh hoặc chưa điều trị, kết quả chưa nhất quán.

Nhiệt độ quá cao (42–43°C) có thể gây nguy cơ, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc khi chuyển đột ngột từ môi trường lạnh sang nước nóng. Mức 39–40°C trong khoảng 30 phút thường được xem là lựa chọn thực tế và an toàn hơn trong các nghiên cứu.

Thanh Long t/h