Ông Trump kêu gọi hộ tống tàu qua Hormuz, nói Iran là “hổ giấy”

Trong bối cảnh Iran phong tỏa tuyến hàng hải qua Eo biển Hormuz, Tổng thống Donald Trump hôm 16/3 đã kêu gọi các quốc gia tham gia chiến dịch hộ tống tàu do Mỹ dẫn đầu, đồng thời nhận định Iran hiện chỉ còn là “con hổ giấy”.

Theo tờ The Hill, ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng rằng Washington mong muốn nhiều quốc gia nhanh chóng tham gia ứng phó tình hình tại Eo biển Hormuz.

“Chúng tôi mạnh mẽ khuyến khích các quốc gia khác tham gia cùng chúng tôi, và phải tham gia nhanh chóng, với tinh thần tích cực,” ông nói.

Trump cho biết hiện đã có một số quốc gia bày tỏ riêng với Mỹ rằng họ sẵn sàng tham gia, nhưng ông không công khai danh tính vì một số nước lo ngại sẽ trở thành mục tiêu tấn công.

“Tôi muốn nêu tên họ, nhưng thành thật mà nói tôi không biết họ có muốn tôi làm vậy hay không, vì họ có thể không muốn trở thành mục tiêu bị nhắm đến,” ông nói. “Nhưng tôi cho rằng điều đó không quan trọng, vì chúng ta đang đối mặt với một ‘con hổ giấy’.”

Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh rằng chỉ 2 tuần trước Iran vẫn chưa phải là “con hổ giấy”, nhưng hiện nay tình hình đã thay đổi.

• Ông Trump: Tấn công Iran mỗi giờ, hơn 7.000 mục tiêu, quân đội Iran đã bị phá hủy

Hiện hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Eo biển này vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu, được coi là một trong những tuyến năng lượng quan trọng nhất thế giới. Theo dữ liệu từ trang theo dõi hormuzstraitmonitor.com, trong 24 giờ qua không có tàu nào đi qua eo biển, trong khi bình thường trung bình mỗi ngày có khoảng 60 tàu qua lại.

Để đối phó với tình hình, chính quyền Trump đang thúc đẩy thành lập một liên minh đa quốc gia, trong đó Mỹ và các đối tác sẽ cùng tham gia tuần tra bảo đảm an ninh tại eo biển.

Tuần trước, ông Trump cho biết đã mời “khoảng 7” quốc gia cùng tham gia tuần tra tại eo biển Hormuz.

Ông nói một số quốc gia tỏ ra “rất tích cực”, trong khi một số khác “không mấy nhiệt tình”, nhưng ông từ chối nêu cụ thể đó là những nước nào. Ông cũng cho biết có “một hoặc hai quốc gia” có thể sẽ không tham gia, dù Mỹ trong khoảng 40 năm qua đã chi hàng chục tỷ USD để bảo vệ các nước này.

Khi nói về các đồng minh châu Âu, ông Trump tiết lộ đã thảo luận vấn đề này với Tổng thống Emmanuel Macron của Pháp và chấm phản hồi của ông Macron ở mức 8 trên thang điểm 10.

“Nhưng đó là nước Pháp, chúng ta không thể mong đợi sự hoàn hảo,” ông Trump nói. “Tôi nghĩ ông ấy sẽ giúp đỡ, và tôi sẽ thông báo thêm cho các bạn.”

Ngoài ra, ông Trump cũng cho rằng Vương quốc Anh cuối cùng sẽ tham gia liên minh, dù Thủ tướng Keir Starmer được cho là một trong những lãnh đạo phản đối mạnh mẽ nhất việc gia nhập liên minh này. Theo ông Trump, Anh nên tích cực tham gia.

Tổng thống Mỹ cũng nhắc đến sự phụ thuộc lớn của các nước châu Á vào nguồn dầu đi qua eo biển Hormuz. Ông cho biết khoảng 90% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và khoảng 95% của Nhật Bản phải đi qua tuyến hàng hải này.

“Điều này luôn khiến tôi không hài lòng,” ông Trump nói. “Trong nhiều năm qua chính chúng ta đã bảo vệ tuyến đường này, trong khi họ lại phụ thuộc rất lớn vào nguồn dầu ở đây.”

Ông cũng cho biết Mỹ có nguồn dầu trong nước dồi dào và có thể dựa phần nào vào nguồn năng lượng nội địa, nhưng thừa nhận trong hệ thống thị trường năng lượng toàn cầu, Mỹ vẫn không thể hoàn toàn tách khỏi thị trường quốc tế.

EU đề xuất “mô hình Biển Đen” để khôi phục vận tải

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, EU cũng đưa ra một đề xuất khác.

Theo Reuters, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh của EU Kaja Kallas hôm 16/3 cho biết đã thảo luận với Tổng thư ký EU Antonio Guterres, về khả năng áp dụng mô hình tương tự “thỏa thuận xuất khẩu ngũ cốc Biển Đen” trong chiến tranh Ukraine để thiết lập cơ chế bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.

Theo thỏa thuận này, Ukraine từng được phép xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen trong thời chiến mà tàu thương mại không bị Nga tấn công. Bà Kallas hy vọng cơ chế tương tự có thể giúp khôi phục vận chuyển dầu và khí đốt qua Hormuz vốn đang bị gián đoạn vì chiến tranh.

Tuy nhiên, phía Liên Hợp Quốc tỏ ra thận trọng. Người phát ngôn Stephane Dujarric cho biết đúng là đã có thảo luận về khả năng Liên Hợp Quốc dẫn dắt sáng kiến này, nhưng rủi ro hiện vẫn “rất cao” và tổ chức sẽ tiếp tục xem xét một cách thận trọng.

Theo các báo cáo, khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bước sang tuần thứ ba, Iran trên thực tế đã đóng cửa Eo biển Hormuz. Lực lượng Iran đã tấn công tàu thuyền tại tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, khiến khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn — được xem là một trong những sự gián đoạn vận tải biển lớn nhất trong nhiều năm qua.

Bà Kallas cảnh báo việc đóng cửa Eo biển Hormuz là “rất nguy hiểm” đối với nguồn cung năng lượng của châu Á, đồng thời có thể ảnh hưởng đến sản xuất phân bón và gây tác động dây chuyền đến nguồn cung lương thực toàn cầu.

Bà cũng cho biết các ngoại trưởng EU sẽ thảo luận khả năng mở rộng phạm vi ủy quyền của nhiệm vụ hải quân Chiến dịch Aspides của EU. Hiện nhiệm vụ này chủ yếu nhằm bảo vệ vận tải hàng hải tại Biển Đỏ trước các cuộc tấn công của lực lượng Houthis ở Yemen.

Khi được hỏi về việc Ngoại trưởng Germany Johann Wadephul tỏ ra nghi ngờ liệu nhiệm vụ này có thể áp dụng cho Eo biển Hormuz hay không, bà Kallas trả lời: “Dĩ nhiên, chúng tôi cũng cần nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia thành viên”.