4 ông tổ nghề giày da Việt Nam

Dù nghề thuộc da đã có từ hàng ngàn năm trước, nhưng thời nhà Mạc, có bốn người bạn khi đến Kinh thành nhà Minh đã học được nghề giày da rồi truyền cho dân chúng nước ta, khiến nghề này thêm tinh xảo. Bốn ông sau đó được thờ phụng như tổ nghề giày da ở Việt Nam.

Học nghề ở Kinh thành nhà Minh

Thời nhà Mạc, tiến sĩ Nguyễn Thời Trung là người thuộc tổng Phan Xá, phủ Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương (nay là huyện Tứ Lộc, tỉnh Hải Dương) phụng mệnh đi sứ sang nhà Minh cống nạp theo lệ. Nguyễn Thời Trung đi sứ đã đưa cả những người bạn đi cùng là Phạm Thuần Chánh, Phạm Đức Chính và Nguyễn Sỹ Bân.

Trong thời gian ở Kinh thành bắc Kinh, ngoài thời gian làm việc, Thời Trung cùng các bạn dạo chơi ngắm phố phường. Họ dừng lại ở một tiệm chuyên đóng giày dép cho vua quan, thấy giày được đóng rất đẹp. Từ đó, Thời Trung và các bạn quyết học bằng được nghề này.

Gia đình làm giày da này họ Lũ. Vì lo lắng người Hoa giữ bí mật nghề, nên Thời Trung cùng 3 người bạn phải thường xuyên đến cùng làm và nói chuyện. Học hỏi được điều gì, buổi tối khi về ở công quán các ông họp ghi chép lại.

Nghề giày da phát triển trong nước

Sau khi về nước, Thời Trung cùng các bạn liền đóng giày rồi dâng lên Vua. Vua thấy giày đẹp thì rất ưng ý, các ông liền xin truyền bá nghề lại cho dân làng.

Bốn ông truyền nghề lại cho dân ở làng quê mình là Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc lâm và Nghĩa Hy đều thuộc tổng Phan Xá, phủ Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương.

Dù nghề da giày ở làng đã phát triển, nhưng lúc này nhu cầu hàng da lại tập trung ở chốn thành thị, vì thế thợ giày trong làng phải xa quê ra thành thị đến Kẻ Chợ hành nghề. Nhu cầu của khách tập trung vào mùa đông, vì thế người thợ đến Kẻ Chợ làm mùa đông, sau đó lại về làng.

Những thợ nào không chỉ biết nghề mà còn giỏi kinh doanh thì tập trung lại thành một phường và mở cửa hiệu làm giày, gọi là phường Hài Tượng – nghĩa là thợ giày.

Qua thời gian, phường Hài Tượng ngày càng phát triển và mở rộng sang cả ngõ Hàng Hành, hình thành ra một phố mới là phố Hàng Da, góp phần hình thành nên 36 phố phường Hà Nội.

Những người thợ cũng đến hành nghề cả ở phố phường Hải Phòng.

Năm 1804, Thành Đông được thành lập ở Hải Dương. Vì nơi đây khá gần quê nhà nên những người thợ ở làng Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc lâm và Nghĩa Hy đến đây hành nghề, lập nên phố Hàng Giày sầm uất với các cửa hiệu mọc san sát. Các cửa hàng nơi đây cũng chia sẻ về nguyên vật liệu đóng giày với các cửa hiệu ở Hà Nội và Hải Phòng.

Những người thợ trong làng ra phố hành nghề đều có liên hệ với quê nhà. Thời thuộc Pháp, Công sứ Groleau có bản báo cáo về tình hình Hải Dương năm 1899 gửi Thống sứ Bắc kỳ, trong đó có đoạn sau: “… Họ đi kinh doanh khắp nơi song không hề cắt đứt liên hệ với làng xóm quê hương. Hằng năm họ trở về làng ăn giỗ tổ hay dự đình đám”.

Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc lâm và Nghĩa Hy là nơi xuất sinh nhiều thợ giỏi, Triều đình Huế cũng hay triệu các thợ đến Kinh thành làm đồ da cho các quan lại ở đây. Những thợ giỏi còn được Triều đình ban cho Cửu phẩm.

Nhờ có nghề da mà những người thợ ở Phong Lâm, Văn Lâm, Trúc lâm và Nghĩa Hy dù đến nơi đâu cũng trở nên giàu có. Tại làng Trúc Lâm và Văn Lâm đều có đền thờ bốn vị tổ nghề . Những người thợ ở làng Phong Lâm đến Hà Nội góp tiền mua đất xây dựng đền thờ tổ nghề ở số 16 ngõ Hài Tượng. Các thợ ở làng Trúc Lâm đến Hà Nội cũng dựng đền thờ tổ ở 90 ngõ Hàng Hành .

Đến thời vua Khải Định, nhận thấy bốn vị tổ có công lao hình thành nên nghề giày da, Vua đã sắc phong cho bốn ông là “Dực bảo trung hưng tôn thần”, sắc phong này hiện nay vẫn được giữ nguyên vẹn.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Mạng lưới chợ ở Thăng Long – Hà Nội

Mời xem video: