Chuyện Trạng nguyên Tây Hạ lên ngôi Vua

Trong lịch sử các triều đại có chế độ khoa cử ở Đông Á, có một trường hợp đặc biệt: một người từng đỗ đầu kỳ thi cao nhất của triều đình, sau đó trở thành Vua. Đó là Lý Tuân Húc của nước Tây Hạ, sau này trở thành Tây Hạ Thần Tông.

Người Đảng Hạng và Tây Hạ

Xưa kia các bộ tộc sinh sống tại vùng Cao nguyên Thanh Hải (khu vực Tứ Xuyên và Cam Túc ngày nay) có nhiều nhóm thuộc cộng đồng người Khương, trong đó có bộ tộc Đảng Hạng.

Đến thời nhà Đường, trước sự phát triển của Thổ Phồn và những biến động trong khu vực, người Đảng Hạng dần di chuyển về phía bắc và định cư tại vùng Hạ Châu.

Đến thời nhà Tống, người Đảng Hạng xây dựng thế lực riêng tại vùng Tây Bắc, cuối cùng vào năm 1038, Lý Nguyên Hạo lập nên quốc gia Đại Hạ, sử gọi là Tây Hạ.

Người Đảng Hạng vốn có truyền thống quân sự mạnh mẽ, nhưng khi xây dựng quốc gia, các vị vua Tây Hạ cũng rất chú trọng phát triển văn hóa, xây dựng hệ thống giáo dục, khuyến khích Nho học và tổ chức các kỳ thi tuyển chọn nhân tài.

Vị vua thứ tư của Tây Hạ là Tây Hạ Sùng Tông (Lý Càn Thuận). Trong số các hoàng tộc Tây Hạ thời đó có Lý Ngạn Tông, được phong tước Tề Quốc Trung Vũ Vương. Ông có người con trai là Lý Tuân Húc.

Từ Hoàng tộc trở thành Trạng nguyên

Lý Tuân Húc sinh năm 1163 trong gia đình hoàng tộc Tây Hạ. Từ nhỏ ông được giáo dục đầy đủ cả văn lẫn võ. Trong khi nhiều quý tộc Tây Hạ chú trọng võ nghệ và quân sự, Lý Tuân Húc lại đặc biệt yêu thích học tập, nghiên cứu kinh điển Nho gia và thư pháp, đặc biệt am hiểu chữ viết cổ.

Sách “Tây Hạ thư sự” của Ngô Quảng Thành thời nhà Thanh ghi rằng Lý Tuân Húc là người nghiêm cẩn, sáng suốt, từ nhỏ đã dốc lòng học tập, lớn lên thông hiểu nhiều sách vở, đặc biệt giỏi chữ Lệ và chữ Triện. Việc ông sử dụng những thể chữ cổ như Tiểu Triện và Cổ Lệ thể hiện sự am hiểu sâu sắc về văn hóa và sự rèn luyện lâu dài trong học tập.

Năm 1203, triều đình Tây Hạ tổ chức khoa thi tuyển chọn nhân tài. Lý Tuân Húc tham dự và đạt kết quả cao nhất trong kỳ thi đình, trở thành Trạng nguyên của Tây Hạ. Các quan giám khảo đánh giá rất cao bài thi của Lý Tuân Húc.

Từ một hoàng tộc yêu thích văn chương, Lý Tuân Húc trở thành người đứng đầu khoa cử Tây Hạ, mở đầu cho một trang đặc biệt trong lịch sử.

Nắm giữ quyền lực và đối đầu với nguy cơ Mông Cổ

Sau khi đỗ Trạng nguyên, Lý Tuân Húc được triều đình trọng dụng. Ông được phong làm Đại đô đốc phủ chủ, giữ vai trò quan trọng trong quân sự, đồng thời kế thừa tước vị Tề vương của gia đình.

Thời điểm đó, Tây Hạ đứng trước mối đe dọa ngày càng lớn từ Mông Cổ. Năm 1205, quân Mông Cổ bắt đầu tiến hành các cuộc tấn công vào vùng biên giới Tây Hạ.

Trong tình cảnh đó, năm 1206, em họ của Tây Hạ Hoàn Tông là Lý An Toàn lại cướp ngôi Vua Tây Hạ, lấy hiệu là Tây Hạ Tương Tông.

Trong thời gian trị vì của Tương Tông, Tây Hạ nhiều lần phải đối phó với sức ép từ Mông Cổ. Trong khi triều đình Tương Tông chủ trương cầu hòa, Lý Tuân Húc cho rằng Tây Hạ cần củng cố quân đội và tăng cường khả năng phòng thủ. Vì theo ông, việc cầu hòa chỉ khiến Mông Cổ càng lấn tới.

Năm 1209, Thành Cát Tư Hãn trực tiếp đưa quân tiến đánh Tây Hạ. Quân Mông Cổ tiến đến kinh đô Trung Hưng phủ. Lý Tuân Húc cùng quân Tây Hạ tham gia phòng thủ kinh thành. Sau nhiều tháng giao tranh, quân Mông Cổ sử dụng biện pháp dẫn nước gây ngập khu vực phòng thủ, tạo sức ép lớn lên thành trì. Cuối cùng Tây Hạ phải chấp nhận hòa giải và thần phục Mông Cổ.

Những cuộc chiến liên tiếp cùng sức ép từ bên ngoài khiến Tây Hạ ngày càng suy yếu. Tuy nhiên Tương Tông không hồi phục sức dân, mà năm 1210, Vua tiếp tục mang quân Tây Hạ tấn công nhà Kim trả thù việc bội ước, khiến tình hình đất nước càng thêm khó khăn.

Cuộc chiến vô nghĩa với nhà Kim khiến dân chúng mệt mỏi, Tây Hạ trở nên kiệt quệ.

Lên ngôi Vua

Nhận thấy tình hình Tây Hạ ngày càng nguy cấp, năm 1211, Lý Tuân Húc tiến hành chính biến, phế truất Tây Hạ Tương Tông và lên ngôi Vua, lấy hiệu là Tây Hạ Thần Tông. Từ một người từng đứng đầu khoa thi, Lý Tuân Húc trở thành Vua Tây Hạ. Ông là trường hợp đặc biệt trong lịch sử các triều đại Đông Á.

Khi Tây Hạ Thần Tông lên ngôi, quốc gia đã trải qua nhiều năm chiến tranh với Mông Cổ và nhà Kim. Nền kinh tế, quân sự của Tây Hạ suy giảm nghiêm trọng. Để duy trì sự tồn tại của đất nước, Tây Hạ buộc phải điều chỉnh quan hệ với các thế lực xung quanh, trong đó có việc liên minh với Mông Cổ trong các cuộc xung đột với nhà Kim. Tuy nhiên, những cuộc chiến kéo dài khiến Tây Hạ không thể phục hồi sức mạnh như trước.

Năm 1223, Tây Hạ Thần Tông truyền ngôi cho con trai là Lý Đức Vượng (Tây Hạ Hiến Tông). Ông qua đời năm 1226, chỉ một thời gian ngắn trước khi Tây Hạ bị Mông Cổ tiêu diệt vào năm 1227.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Con đường khoa bảng thời xưa
• Nguồn gốc tên gọi Tam khôi; Trạng nguyên, Bảng nhãn, Thám hoa

Mời xem video: