Thám hoa Nguyễn Công Vọng: Vị quan nhân từ, hết lòng tận tâm

Họ Nguyễn làng Vĩnh Kiều là một trong “Tứ gia vọng tộc” ở Kinh Bắc. Trong 300 năm, dòng họ này có 100 người đỗ tiến sĩ, cử nhân và tú tài, trong đó nổi bật có Thám hoa Nguyễn Công Vọng được đánh giá là vị quan nhân từ hết lòng phụ sự Triều đình.

Người hay chữ, giỏi hùng biện

Nguyễn Công Vọng sinh năm 1644 ở làng Vĩnh Kiều, phủ Đông Ngàn, trấn Kinh Bắc (nay là thôn Vĩnh Kiều, xã Đồng Nguyên, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Từ nhỏ Nguyễn Công Vọng đã có tiếng là đứa trẻ thông minh, năm 19 tuổi đỗ thi Hương. Khoa thi năm 1673, ông đỗ đầu kỳ thi Hội tức Hội nguyên, vào đến thi Đình thì đỗ Thám hoa. Ông làm quan đến Đông các Đại học sĩ, Hộ bộ Thượng thư, tước Bá.

Nguyễn Công Vọng là người hay chữ, am tường các điển tích cổ, thông đạt chính thể, ứng đối nhanh, giỏi làm sớ điều trần nên chúa Trịnh Tạc yêu quý, cho làm “Thị văn nội các” chuyên soạn biểu, luật và các loại giấy tờ.

Nguyễn Công Vọng còn có tài hùng biện và ngoại giao nên được Triều đình tin tưởng 2 lần cử đi sứ. Ông phối hợp cùng các quan nhà Thanh đánh dẹp giặc Tam Khuê của tàn dư họ Mạc, xuất sắc hoàn thành sứ mệnh được giao trong các chuyến đi sứ này.

Nhận thấy việc bang giao với nhà Thanh không ai làm tốt như Nguyễn Công Vọng, năm 1682, chúa Trịnh Căn cử ông đi sứ nhiều năm liền.

Chúa Trịnh Căn cũng trọng dụng ông, thường cho mời vào Phủ chúa cùng bàn việc cơ mật. Do có nhiều công lao nên ông được ban thưởng 2 ấp là Tam Đảo và Hồi Quan.

Nguyễn Công Vọng còn được cử làm thầy dạy chữ cho con cháu Hoàng thân quốc thích và con các quan đại thần. Ông cũng giúp Triều đình tuyển chọn nhân tài, tổ chức khoa thi.

Yêu thương dân chúng, hết mình với công việc

Nguyễn Công Vọng rất yêu thương dân chúng, nhiều lần tấu lên Vua cho thả cung nữ để họ có thể về nhà yên bề gia thất. Ông cũng tâu lên Vua viết chiếu “Quân thần nghĩa” để mở lượng ân đức cho muôn dân.

Là người được Chúa tin tưởng và tín nhiệm nên hàng ngày Nguyễn Công Vọng đều có mặt ở cung đường lo toan việc nước. Ông tận tụy làm việc đến mức lâm bệnh vẫn cố hoàn thành công việc. Vua sai người chăm lo bệnh tình của ông ngay tại cung. Tuy nhiên bệnh chuyển nặng khiến Nguyễn Công Vọng không qua khỏi, mất năm 1690 khi 47 tuổi.

Vua Lê đã ban “đặc chỉ” phong chức Binh bộ Thượng thư và truy tặng ông câu đối:

Nam Bắc lưỡng triều giai đa hữu.
Vãng hậu công văn nhất nhật công.

Câu đối này ý chỉ ông đi sứ lập nhiều công lớn, khi trở về lại làm việc lại quên cả ngày đêm.

Ông để lại bộ sách “Hoa thông biên”, gồm những bài thơ viết khi đi sứ ở phương Bắc với bút danh là Tố Mai.

Nguyễn Công Vọng liêm chính nhân từ, suốt đời tận tụy vì việc nước, được sử sách ca ngợi là danh thần một đời. Sách “Kinh Bắc phong thổ ký diễn” thời Lê nhận xét rằng: “Nguyễn Ðức Vọng (tức Nguyễn Công Vọng) là người nghị luận có nhiều, phát hiện giỏi, tính thẳng, bàn bạc không kiêng nể, thật là danh thần thời ấy”.

Sách Đại Nam nhất thống chí, phần Nhân vật Bắc Ninh tỉnh chí thời Hậu Lê ghi: “Nguyễn Công Vọng người xã Vĩnh Kiều, huyện Đông Ngàn, đỗ Hội nguyên đồng tiến sỹ đời Dương Hoà làm đến Đô ngự sử, tặng Thượng thư bộ Hộ, bàn luận sáng suốt, gặp việc phát ngôn không kiêng nể, là danh thần một thời!”.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Lê Đỉnh: Vị quan nhà Nguyễn mong muốn canh tân đất nước
• Vị quan nhà Nguyễn được ban kim bài “vị đức, vị dân”

Mời xem video: