Đột quỵ và ngừng tim: Cách phân biệt và cấp cứu kịp thời trong phút chốc

Vào chiều ngày 31/07, ông Hoàng Nam Tiến – Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học FPT – đã đột ngột qua đời do ngừng tim (đột tử), nguyên nhân được xác định là nhồi máu cơ tim cấp. Tình trạng này khiến nhiều người lầm tưởng ông bị đột quỵ não, vì cả hai đều có biểu hiện chung là người bệnh bất tỉnh đột ngột. Tuy nhiên, ngừng tim và đột quỵ não là hai cấp cứu khác nhau, có nguyên nhân và cách xử trí hoàn toàn khác biệt. Vậy làm sao để phân biệt hai tình trạng này trong những phút đầu tiên?

• Ngừng tim: Nguyên nhân và cách phòng ngừa
• Đột quỵ gia tăng ở người trẻ – Đâu là nguyên nhân hàng đầu?

Đột tử (Sudden Death Syndrome – SDS) là gì?

Đột tử không phải là chẩn đoán bệnh lý, mà là thuật ngữ chỉ những trường hợp tử vong xảy ra đột ngột, không do chấn thương hay tai nạn, thường liên quan đến nguyên nhân tự nhiên, đặc biệt là tim mạch. Người bệnh có thể tử vong trong vòng 1 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng (nếu có người chứng kiến) hoặc trong vòng 24 giờ kể từ lúc còn khỏe mạnh (nếu không ai chứng kiến).

Phần lớn các ca đột tử là do ngừng tim (Sudden Cardiac Death – SCD), thường xảy ra vì nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, hoặc các bệnh lý tim bẩm sinh như hội chứng Brugada, QT kéo dài,…

Đáng chú ý, đột tử do ngừng tim có thể xảy ra mà không hề có dấu hiệu báo trước. Một số người có thể cảm thấy đau ngực, chóng mặt hoặc khó thở trước đó, nhưng nhiều trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng. Vì vậy, việc tầm soát các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là rối loạn điện tim, đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa.

Đột quỵ là gì?

Đột quỵ là tình trạng xảy ra khi mạch máu cung cấp máu cho não bị tắc nghẽn hoặc vỡ. Trong đó, khoảng 87% là đột quỵ do thiếu máu cục bộ, còn khoảng 13% là đột quỵ xuất huyết (hemorrhagic stroke).

Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột như: méo miệng, yếu liệt một bên cơ thể, nói khó, mất cân bằng, mất thị lực, và có thể khiến bệnh nhân tử vong hoặc để lại di chứng nặng nếu không được cấp cứu kịp thời. Vì vậy, đột quỵ có thể gây đột tử trong những trường hợp nghiêm trọng, nhưng không phải mọi trường hợp đột quỵ đều dẫn đến tử vong.

Cách đơn giản để phân biệt ngừng tim và đột quỵ

Theo các bác sĩ tại Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, chỉ với một thao tác đơn giản như đặt tay dưới gốc hàm để kiểm tra mạch cổ (động mạch cảnh), mọi người có thể nhanh chóng phân biệt được tình trạng “đột quỵ” hay “ngừng tim” – đây chính là chìa khóa, cơ hội cứu sống người gặp nạn trong giai đoạn nguy cấp.

Khi gặp người bị ngất hoặc bất tỉnh, bước đầu tiên cần làm là kiểm tra dấu hiệu tuần hoàn bằng cách đặt tay dưới gốc hàm, cảm nhận nhịp đập của mạch cổ: