Nghiên cứu: Lão hóa không đồng nghĩa với suy giảm

Suy giảm do lão hóa có thể chỉ là một quan niệm sai lầm.

Quan niệm thông thường rất đơn giản: tuổi càng cao, cơ thể càng suy yếu. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới thực hiện trên hơn 11.000 người Mỹ cho thấy với gần một nửa số người tham gia, điều này không hoàn toàn đúng.

Nghiên cứu được công bố trên Tập san chuyên ngành Lão khoa Geriatrics đã phân tích dữ liệu từ những người Mỹ lớn tuổi tham gia Chương trình Nghiên cứu Sức khỏe và Hưu trí – mang tính đại diện quốc gia. Thoạt nhìn, dữ liệu dường như củng cố những nhận định quen thuộc. Trung bình, điểm số nhận thức giảm dần và tốc độ đi bộ chậm lại theo thời gian. Tuy nhiên, các giá trị trung bình chỉ phản ánh một phần của bức tranh tổng thể.

Khi các nhà nghiên cứu phân tích diễn tiến ở từng cá nhân, một mô hình hoàn toàn khác đã xuất hiện.

“Trái với định kiến phổ biến cho rằng tuổi già là giai đoạn suy giảm tất yếu và đồng loạt, chúng tôi nhận thấy 45% người cao tuổi trong nghiên cứu có sự cải thiện nhất định về chức năng nhận thức và/hoặc thể chất trong vòng 12 năm tiếp theo”, bà Becca R. Levy, Giáo sư Khoa học Xã hội và Hành vi tại Trường Y tế Công cộng Yale đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ với tờ The Epoch Times.

Có 32% người tham gia ghi nhận sự cải thiện về chức năng nhận thức, trong khi 28% cải thiện tốc độ đi bộ – một chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe thể chất, thường được xem là một “dấu hiệu sinh tồn” của quá trình lão hóa.

Khi tính cả những người duy trì ổn định chức năng nhận thức cùng với những người có sự cải thiện, hơn một nửa số người tham gia – khoảng 51% – đã đi ngược lại định kiến cho rằng suy giảm nhận thức là điều không thể tránh khỏi theo tuổi tác. Đáng chú ý, sự cải thiện này không chỉ xuất hiện ở những người có sức khỏe kém từ đầu; ngay cả những người có chức năng nhận thức và thể chất bình thường tại thời điểm ban đầu cũng đôi khi ghi nhận tiến triển tích cực theo thời gian.

Điều gì tạo nên sự khác biệt ở nhóm cải thiện?

Điểm khác biệt của những người có sự cải thiện không nằm ở lối sống vượt trội hay yếu tố di truyền đặc biệt, mà ở cách họ nhìn nhận quá trình lão hóa.

Những người có quan điểm tích cực hơn về tuổi tác có khả năng cải thiện cả chức năng nhận thức lẫn tốc độ đi bộ cao hơn đáng kể – ngay cả sau khi các nhà nghiên cứu đã hiệu chỉnh các yếu tố nhân khẩu học và tình trạng sức khỏe, cũng như ở nhóm có chức năng bình thường ngay từ thời điểm ban đầu của nghiên cứu.

Trong nghiên cứu, các quan niệm này được đánh giá thông qua những thang khảo sát đã được kiểm chứng nhằm xác định mức độ đồng thuận của người tham gia với các nhận định về lão hóa – chẳng hạn như liệu tuổi tác đi kèm với sự tiếp tục phát triển hay là sự suy giảm không thể tránh khỏi.

Các bác sĩ lâm sàng cho biết những phát hiện này phù hợp với những gì họ quan sát được trong thực tế điều trị.

“Khi một người tin rằng mình đang lão hóa theo hướng tích cực, điều đó thường chuyển hóa thành hành động – họ duy trì vận động, tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội và sẵn sàng áp dụng những thói quen có lợi cho sức khỏe não bộ cũng như thể chất”, bác sĩ Thomas Holland, nhà nghiên cứu lâm sàng tại Viện Lão hóa Khỏe mạnh Rush, người không tham gia vào nghiên cứu, chia sẻ với The Epoch Times.

Theo ông, những hành vi này giúp củng cố các quá trình sinh lý như tuần hoàn máu, sức mạnh cơ bắp và các kết nối thần kinh, từ đó tăng khả năng chống chịu trước các tác nhân gây căng thẳng như bệnh tật hoặc chấn thương, đồng thời làm giảm tình trạng stress mãn tính và stress oxy hóa – những yếu tố có liên quan mật thiết đến quá trình lão hóa.

Điều ngược lại cũng đúng. Những người xem lão hóa là quá trình suy giảm liên tục có xu hướng giảm bớt hoạt động quá sớm – ngay cả khi cơ thể họ vẫn còn khả năng thích nghi và hoạt động tốt hơn.

“Khi một người cho rằng bản thân bị giới hạn bởi tuổi tác, họ có thể tự thu hẹp hoạt động một cách không cần thiết – trong khi điều phù hợp hơn lẽ ra phải là điều chỉnh thay vì né tránh”, bác sĩ Holland nói.

Tư duy cũng có thể tác động trực tiếp lên cơ thể thông qua việc làm giảm stress mãn tính và tình trạng viêm – hai cơ chế đã được chứng minh là thúc đẩy suy giảm cả về nhận thức lẫn thể chất.

Một sự chuyển biến rộng lớn hơn

Những phát hiện này tiếp tục củng cố “thuyết hiện thân định kiến”, theo đó con người hấp thụ các định kiến về tuổi tác trong suốt cuộc đời – từ truyền thông, văn hóa và các tương tác hằng ngày – rồi dần nội tại hóa chúng, qua đó định hình kỳ vọng, hành vi và kết quả sức khỏe của chính mình.

Các nghiên cứu trước đây cũng cho thấy xu hướng tương tự. Trong một nghiên cứu mang tính bước ngoặt do Giáo sư Levy dẫn đầu, những người lớn tuổi có nhận thức tích cực hơn về quá trình lão hóa sống lâu hơn trung bình 7 năm rưỡi so với những người có quan điểm tiêu cực hơn – một lợi thế vượt qua cả những yếu tố dự báo sức khỏe như huyết áp thấp hay cân nặng khỏe mạnh.

Tiến sĩ Aanand Naik, Giáo sư đồng thời là Giám đốc Viện Lão hóa thuộc Trung tâm Khoa học Sức khỏe Đại học Texas tại Houston, người không tham gia nghiên cứu, cho biết với The Epoch Times rằng lão hóa không tác động đồng đều lên mọi khía cạnh sức khỏe. Sức khỏe tinh thần và xã hội thường được cải thiện theo tuổi tác và một số người vẫn duy trì tốt chức năng nhận thức cũng như thể chất ngay cả khi đã ngoài 80 tuổi. Theo ông, những quan niệm tích cực về tuổi già mang lại lợi ích cho cả tinh thần lẫn cơ thể.

“Có rất nhiều khía cạnh của trí tuệ mà những phép đánh giá bề ngoài như tốc độ đi bộ hay các bài kiểm tra nhận thức không thể phản ánh đầy đủ”, bác sĩ Allen Power, chuyên gia lão khoa và Chủ tịch Schlegel về Đổi mới trong Lão hóa và Sa sút trí tuệ tại Viện Nghiên cứu Lão hóa Schlegel – Đại học Waterloo, người không tham gia nghiên cứu, chia sẻ với The Epoch Times.

“Người cao tuổi tích lũy trải nghiệm cả đời thành một góc nhìn sâu sắc hơn về nhiều vấn đề so với người trẻ tuổi”, ông nói. “Nhìn chung, họ hạnh phúc hơn người trẻ tuổi – và ngay cả khi không vui, họ cũng phục hồi cảm xúc nhanh hơn. Họ cũng có cách nhìn đa chiều hơn về cảm xúc và trải nghiệm, đồng thời hiểu rõ hơn những trạng thái cảm xúc phức tạp như sự xót xa”.

Các tác động này có thể vận hành thông qua nhiều cơ chế khác nhau.

“Thực tế cho thấy các quan niệm tích cực về tuổi tác có thể phát huy tác dụng đồng thời ở cả 3 cấp độ – tâm lý, xã hội và sinh học – từ đó tạo nên nền tảng vững chắc giúp duy trì chức năng nhận thức và thể chất khi tuổi tác tăng lên”, Tiến sĩ Naik cho biết. Ông cũng lưu ý rằng những quan niệm như vậy thường xuất hiện ở các “vùng xanh” – những khu vực trên thế giới có tỷ lệ người sống trên 100 tuổi đặc biệt cao, bất kể khác biệt về văn hóa hay địa lý.

Theo bác sĩ Holland, mối quan hệ giữa niềm tin về tuổi tác và tuổi thọ là “sự kết hợp giữa những gì con người thực hiện và cách cơ thể phản ứng với các hành vi đó”, trong đó các niềm tin dần được khắc sâu theo thời gian thông qua những hành vi lặp đi lặp lại và các phản ứng sinh lý củng cố lẫn nhau.

Cách một người nhìn nhận về lão hóa có thể định hình sức khỏe ở cấp độ căn bản nhất.

“Những quan niệm tích cực về tuổi tác có thể làm giảm các dấu hiệu viêm và stress, đồng thời tăng khả năng phục hồi và chống chịu ở cấp độ tế bào”, Tiến sĩ Naik nói.

Stress mãn tính và tình trạng viêm mức độ thấp kéo dài – thường được gọi là “viêm do lão hóa” – đã được chứng minh có liên quan đến nhiều bệnh lý liên quan tuổi tác như suy giảm nhận thức và bệnh tim mạch.

Vì sao điều này quan trọng đối với sức khỏe và chăm sóc y tế?

Ý nghĩa của những phát hiện này không chỉ dừng lại ở cấp độ cá nhân.

Những kỳ vọng về lão hóa – được hình thành bởi chính cá nhân, gia đình và thậm chí cả các bác sĩ lâm sàng – có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các kết quả thực tế.

Theo bác sĩ Holland, các giả định về tuổi tác – đặc biệt đối với những người trông già hơn hoặc yếu hơn – có thể làm giảm kỳ vọng về khả năng hồi phục, từ đó tác động đến các quyết định liên quan đến phục hồi chức năng, chăm sóc dự phòng và điều trị.

Ông cho biết cách các bác sĩ định hình kỳ vọng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị. Kỳ vọng thấp có thể làm hạn chế chất lượng chăm sóc, trong khi những kỳ vọng tích cực ở mức phù hợp và được cá thể hóa có thể cải thiện mức độ hợp tác của bệnh nhân cũng như hiệu quả điều trị.

“Theo nghĩa đó, quan niệm về lão hóa không chỉ là vấn đề mang tính triết lý – mà còn trực tiếp định hình quỹ đạo sức khỏe trong đời thực”, ông nói.

“Lão hóa không có nghĩa là ngừng hoạt động mà thường có nghĩa là điều chỉnh cách thực hiện hoạt động sao cho phù hợp với khả năng hiện tại của cơ thể”.

Góc nhìn tích cực hơn về lão hóa

Vì những niềm tin về lão hóa được hình thành bởi môi trường xung quanh nên việc thay đổi quan niệm của xã hội về lão hóa có thể giúp định hình lại kỳ vọng về tuổi già.

Không giống như nhiều yếu tố sinh học khác, niềm tin là điều có thể thay đổi được. Các nghiên cứu trước đây của nhóm GIáo sư Levy cho thấy rằng quan niệm về lão hóa có thể thay đổi tùy theo những thông điệp mà con người tiếp nhận – vốn phần lớn được định hình bởi ảnh hưởng văn hóa theo thời gian.

“Những quan niệm về tuổi tác mà chúng ta tiếp thu từ văn hóa có thể rất khác nhau tùy thuộc vào những thông điệp chủ đạo về lão hóa mà chúng ta tiếp xúc trong môi trường sống,” bà cho biết, đồng thời lưu ý rằng một số nền văn hóa thúc đẩy cách nhìn tích cực hơn về tuổi già, trong khi những nền văn hóa khác lại củng cố các định kiến phân biệt tuổi tác.

“Ở cấp độ xã hội, chúng ta cần nỗ lực giảm thiểu sự kỳ thị gắn liền với lão hóa”, Tiến sĩ Naik nói.

Ông cho rằng tư tưởng phân biệt tuổi tác đã ăn sâu vào ngôn ngữ, văn hóa và truyền thông. Thay vì chỉ xem lão hóa là quá trình suy giảm, xã hội cần nhìn nhận giai đoạn cuối đời như một chặng đường riêng biệt và có ý nghĩa của cuộc sống.

Bạn có thể làm gì?

Mặc dù sự thay đổi ở cấp độ xã hội cần thời gian, mỗi cá nhân vẫn có thể bắt đầu bằng việc xem xét lại những quan niệm của chính mình về lão hóa. Các nghiên cứu cho thấy kỳ vọng có thể ảnh hưởng đến hành vi – và hành vi, đến lượt nó, lại tác động đến sức khỏe.

Vì vậy, nhiều giới hạn vốn thường được quy cho tuổi tác có thể thực chất phản ánh niềm tin hơn là bản thân yếu tố sinh học.

Những thay đổi nhỏ trong cách nhìn nhận có thể dẫn đến những thay đổi đáng kể trong hành vi, khả năng thích nghi và sức khỏe tổng thể.

Lão hóa thường được mô tả như một giai đoạn mất mát, nhưng nghiên cứu này cho thấy một thực tế đa chiều và nhiều hy vọng hơn. Đối với nhiều người, quá trình lão hóa không chỉ bao gồm sự ổn định và thích nghi mà đôi khi còn có cả sự cải thiện. Trong một số trường hợp, sự khác biệt ấy có thể bắt đầu từ một điều tưởng chừng đơn giản nhưng đầy sức mạnh: cách chúng ta suy nghĩ về việc già đi.

Tuổi già có thể mang lại khả năng chống chịu, phục hồi và phát triển – những khả năng trở nên rõ ràng hơn khi các kỳ vọng về lão hóa thay đổi.

Theo The Epoch Times