Nguồn gốc phong tục cúng Ovoo của người Mông Cổ

Ở Mông Cổ có một phong tục là cúng lễ Ovoo. Vậy Ovoo là gì? Ovoo trong tiếng Mông Cổ, có nghĩa là “gò đất”. “Thanh hội điển” gọi Ovoo là “ngao bao”, viết: “Đó là nơi ranh giới của người dân du mục Mông Cổ, không sông không hồ, xếp đá làm mốc, gọi là ngao bao”. Ovoo thường được xếp bằng đá tảng và đá cuội, cũng có nơi đắp bằng đất, hay dựng bằng cành liễu.

Hầu hết các Ovoo được xây dựng trên đỉnh núi hoặc trên đồi, những gò đất này thường có hình tròn, cao khoảng vài mét, bên trên cắm cành liễu hoặc cành du, ngoài ra trên đỉnh thường cắm ba cột Mani, treo cờ bộ tộc, trước mặt Ovoo có thể đặt đỉnh ba chân và phía trước có một bàn thờ bằng đá.

Ovoo được chia thành bốn loại chính: Một là dùng để đánh dấu ranh giới giữa các kỳ (huyện), tỉnh; Hai là loại được dựng lên để trấn yểm tà ma, thờ cúng Thần linh và cầu mong bình an, hạnh phúc cho người dân trong kỳ; Ba là loại được sử dụng để chôn cất các vị quan chức cấp xã, kỳ trưởng, anh hùng, danh nhân, tu sĩ Phật giáo và Lạt Ma; Cuối cùng là loại được sử dụng làm mốc chỉ đường.

Trong tâm trí người dân thảo nguyên, Ovoo luôn giữ vị trí thiêng liêng, tượng trưng cho sự hiện diện của Thần linh. Mỗi khi đi xa, nếu đi qua nơi có Ovoo, người ta đều phải xuống ngựa, cúi lạy, cầu nguyện cho một chuyến đi bình an. Họ cũng sẽ đặt thêm một vài viên đá hoặc một ít đất lên Ovoo, sau đó mới lên ngựa đi tiếp. Những người chăn cừu đi qua đây cũng sẽ luôn đặt thêm một viên đá lên Ovoo để cầu mong cho người và gia súc đều được khỏe mạnh.

Phong tục cúng tế Ovoo có lịch sử lâu đời. Theo ghi chép trong “Hán thư – Hung Nô truyện”: “Tháng Giêng, các trưởng lão hội tụ cúng tế tại đình. Tháng năm, hội lớn tại Long Thành, cúng tế tổ tiên, trời đất, quỷ thần…”. Phong tục cúng lễ Ovoo của người Mông Cổ bắt nguồn từ truyền thống cổ xưa này. Vào khoảng thời nhà Thanh, phong tục cúng tế Ovoo mới được cố định vào giữa tháng 5 âm lịch hàng năm, thường kéo dài 3-4 ngày. Mục dân ở gần xa đều đến tham gia, và còn mời nhiều Lạt Ma tụng kinh, vô cùng náo nhiệt như lễ hội. Tương truyền ăn đồ cúng lễ sẽ được may mắn.

Có rất nhiều truyền thuyết đẹp được lưu truyền ở Mông Cổ về Ovoo. Một trong đó là câu chuyện về Ovoo Hồng Cách Nhĩ trên thảo nguyên Hi Lạp Mục Nhân ở nội Mông Cổ.

Tương truyền, người mẹ của một mục dân Mông Cổ mắc trọng bệnh không thể chữa trị. Người mục dân này liền đi bộ đến núi Ngũ Đài để thắp hương cầu nguyện cho mẹ. Anh đi một bước lạy một bước, trải qua muôn vàn khó khăn cuối cùng cũng đến được Ngũ Đài Sơn. Thắp hương cầu nguyện xong, anh ngã quỵ xuống. Trên núi Ngũ Đài có một Ovoo linh thiêng, các vị Thần cảm động trước lòng thành kính của anh nên đã đặt thức ăn do tín đồ cúng dường đến trước mặt anh.

Khi người mục dân tỉnh dậy, anh tin rằng Thần đã hiển linh, mẹ anh nhất định sẽ được cứu. Anh ngồi dậy, gói ghém đồ cúng, nhanh bước về nhà. Trong đêm tối đen như mực, anh bị lạc đường. Đúng lúc này, một ngọn đèn sáng rực xuất hiện trước mặt để chỉ đường cho anh. Ngọn đèn này là do Thần trong Ovoo hóa thành. Dưới sự chỉ dẫn của ngọn đèn, người mục dân đã nhanh chóng trở về thảo nguyên Hi Lạp Mục Nhân. Sau khi anh tìm được đường, trên đỉnh núi Hồng Cách Nhĩ, ngọn đèn sáng bỗng nhiên dừng lại và không di chuyển nữa. Khi người mục dân trở về nhà, anh thấy mẹ mình đã hoàn toàn bình phục.

Sau này, người mục dân dìu mẹ lên đỉnh núi Hồng Cách Nhĩ, lấy đá xếp thành một Ovoo, đặt tên là Ovoo Hồng Cách Nhĩ. Anh hy vọng Thần linh từ Ovoo trên núi Ngũ Đài cũng sẽ mãi trông coi thảo nguyên Hi Lạp Mục Nhân, đó là ngày 18 tháng 5 âm lịch. Từ đó về sau, vào ngày này hàng năm, mục dân và con cháu của anh đều đến cúng tế Ovoo Hồng Cách Nhĩ.

Theo “Truyền thuyết dân gian: Nguồn gốc của Ngao bao“
Đăng trên ChanhKien.org

Xem thêm:

• Tu viện Labrang và truyền thuyết về Cứu thế chủ

Mời xem video: