Ngõ – Hẻm – Kiệt

(Ảnh: AngelaLee0503, Shutterstock)

Năm 1981 tôi ra Hà Nội. Đi dạo loanh quanh khu phố cổ, nhìn tên đường thấy ghi, phố Hàng Bạc, Hàng Ngang, Hàng Đào,… Tên những con phố này không lạ với tôi, vì hồi nhỏ tôi đã học “Hà Nội 36 phố phường” của Thạch Lam.

Những con phố hẹp, và ngắn nữa. Một con đường dài, có khi có tới vài ba tên, mỗi đoạn ngắn chừng 200 mét lại có một tên phố. Đôi khi đi đã đúng đường rồi, chỉ cần đi thêm một hai trăm mét nữa là tới, mà lại tưởng mình đi sai.

Khu phố cổ ở Hà Nội còn có những con ngõ nữa. Ngõ là hẻm nhỏ ở phố, cũng có tên, gắn bảng như Ngõ Huyện, ngõ Phất Lộc,… Rất thú vị vì biết thêm nhiều điều mới. Nhiều lần ra Hà Nội, thấy vẫn tên phố tên ngõ như thế.

Ở Sài Gòn (và có lẽ các tỉnh phía Nam), phố là danh từ chung, không gắn với tên, không có tên con phố… như “Phố vẫn hoang vu từ lúc em đi”. Chỉ có đường mới kèm tên riêng. Đường lớn ở trung tâm, gọi là đại lộ. Đường nhỏ, mà dài ở ngoại ô, còn đắp đất, gọi là hương lộ. Đường nối liền giữa các tỉnh gọi là tỉnh lộ.

Ở Hà Nội, tôi thấy vài con phố lớn và dài nữa như phố Phủ Doãn, phố Huế… Ở ngoài đó cũng có nhiều tên đường. Tôi không biết như thế nào gọi là đường, như thế nào gọi là phố. Ai biết chỉ dùm.

Trong Nam, không gọi là ngõ, mà gọi là hẻm. Hẻm không có tên như ngõ ở Hà Nội. Tôi ra Huế, mới biết Huế gọi “hẻm” là “kiệt”. Huế còn ghi địa chỉ độc chiêu, không hiểu rõ là đi tìm địa chỉ lòi con mắt.

Thí dụ, ở Sài Gòn nhà ở số 300 đường Trần Hưng Đạo, quẹo vào hẻm, tới nhà số 20, quẹo hẻm cái nữa, tới nhà số 10 – Thì địa chỉ nhà sẽ là : 300/20/10 Trần Hưng Đạo.

Ở Huế ghi ngược lại, kiệt 10/20/300 Trần Hưng Đạo. Không biết ở Huế bây giờ còn giữ cách ghi địa chỉ thế này không.

Đi mỗi nơi, biết thêm được nhiều ở địa phương đó. Tôi rất thích tên ngõ, tên phố, tên kiệt. Và mong địa phương vẫn giữ những tên gọi như thế.

Mới đây ở Sài Gòn, tôi thấy bảng khá to ghi “Bãi đỗ xe”. Sao không là “Bãi đậu xe”?

Vào bệnh viện, thấy ghi “buồng” 15 A, B, C… Sao không gọi là “Phòng”?. Hay chỉ phòng làm việc của các quan lớn, quan nhỏ mới được gọi là phòng?

Ra phi trường, thấy ghi “Tân Sơn Nhất”. Sao không phải là “Tân Sơn Nhứt”?

Còn nhiều thứ “xâm lấn” văn hóa như thế nữa ở đất Sài Gòn, để gọi là “chuẩn hóa”. Có cần phải như thế không?

(Ảnh: AngelaLee0503, Shutterstock)

Vũ Thế Thành
Đăng lại từ Facebook Vũ Thế Thành

Mời bạn đọc tìm mua các tác phẩm của tác giả Vũ Thế Thành: