Như ngàn cơn gió nổi trôi…

Thỉnh thoảng tôi cũng viết nhăng cuội tùy bút, còn làm thơ thì tuyệt đối không. Không làm thơ được thì dịch thơ. Dịch thơ có cái sướng là, chỉ cần diễn nghĩa, khỏi cần vần điệu. Ý nghĩa thực sự của thơ lại nằm sâu dưới nhiều lớp chữ nghĩa, tưởng hiểu mà có khi không hiểu. Chính sự mông lung này lại là cái cớ để… biện minh – Đó là “ẩn ý” tác giả!

Bài thơ tôi liều mạng dịch thử có tựa là “Do not stand by my grave and weep” (Đừng khóc bên mộ tôi). Tôi không rõ tác giả bài thơ là ai. Có nguồn nói là của bà Mary Frye. Nguồn khác lại nói của ông Clare Harner. Cuối cùng tôi cũng chẳng biết là của ông hay của của bà, dù cả hai đều đều là người Mỹ.

Tôi yêu ý tưởng của bài thơ này: sự sống không kết thúc nơi nấm mồ, mà hóa thân vào thiên nhiên, là mây, là gió, là nắng, là giọt mưa… Bài thơ xuất hiện trước Thế chiến II, và sau này James E. Parker Jr đưa bài thơ này vào hồi ký “Last Man Out” của ông xuất bản năm 1996.

J. Parker là phi công Mỹ, người chỉ huy chiếc trực thăng cuối cùng rời khỏi Sài Gòn trong những giờ phút kết thúc của chiến tranh Việt Nam năm 1975. Trong hồi ký xuất bản khoảng 20 năm sau đó, Parker đã kể lại, những trải nghiệm trực tiếp trong chiến dịch di tản hỗn loạn mang tên Operation Frequent Wind – Ông cũng tiết lộ những sự kiện ít ai để ý như thiếu nhiên liệu, quá tải, áp lực thời gian. Nhưng ám ảnh nhất với tác giả, đó là người lên được trực thăng, người phải ở lại. Không sao đáp ứng được hết.

Nếu muốn hiểu chi tiết cuộc di tản, mà các bạn trẻ trong nước chế giễu là bọn “ba que đu càng”, kịch tính thế nào, thì nên tìm đọc “Last Man Out”. Chỉ có điều tác giả, J. Parker viết ra, không phải để chế giễu những người “đu càng”, mà với một gánh nặng tâm lý – ông rời đi khi vẫn còn nhiều người bị bỏ lại.

Hơn hai mươi năm sau, Parker đã nhìn lại cuộc chiến, không chỉ với góc nhìn của một phi công, mà ở tầm vĩ mô hơn khi nhiều tài liệu đã được giải mật. Tác giả mang theo tâm trạng ray rứt – Mặc cảm đã bỏ rơi đồng minh, và cụ thể là hình ảnh khi chiếc trực thăng cuối cùng rời đi mà quá nhiều người bị bỏ lại. Đâu là nghĩa vụ, là trách nhiệm, và đạo đức?

Mặc dù tôi không thấy dấu vết của chiến tranh, của đau buồn trong bài thơ “Do not stand by my grave and weep”, nhưng có lẽ vì tâm trạng mặc cảm này mà James E. Parker Jr đã đưa bài thơ vào hồi ký “Last Man Out” của ông – Chết không có nghĩa là kết thúc với nấm mồ. Chính vì vậy nó tạo cảm giác an ủi, nhất là trong bối cảnh mất mát của chiến tranh Việt Nam.

Bài thơ “Do not stand by my grave and weep” như sau:

I am not there. I do not sleep.
I am a thousand winds that blow
I am the diamond’s glint on snow
I am the sunlight on ripened grain
I am the gentle autumn’s rain
When you awake in the morning’s hush
I am the swift uplifting rush
Of quiet birds in circle flight
Do not stand by my grave and cry:
I am not there. I did not die.

Tạm dịch:

Xin đừng khóc bên mộ anh
Anh không nằm trong đó, không yên nghỉ nơi đó.
Anh như ngàn cơn gió nổi trôi,
như ánh ngọc lấp lánh trên tuyết,
như ánh nắng trên đồng lúa chín,
như những giọt mưa thu nhẹ nhàng rơi.
Rồi một sáng mai tĩnh lặng, em tỉnh giấc
Sẽ thấy anh là cánh chim vút bay
Lặng lẽ lượn quanh bầu trời
Đừng khóc bên mộ anh
Anh không ở đấy, anh chưa hề khuất bóng.

Bây giờ đang là những ngày cuối tháng Tư, tôi cũng muốn viết điều gì đó, nhưng không sao viết được. Tháng Tư năm ngoái, 50 năm cũng không sao viết nổi. Tuổi đời càng cao, ký ức càng chật kín thêm những chuyện năm xưa – Nói sao cho hết? Đành dịch bài thơ này để trang trải nỗi lòng – Sự sống không kết thúc nơi nấm mồ.

Sau cùng, tôi phải xin lỗi tác giả bài thơ, vì bản dịch có thể có nhiều phần không đúng với ý tác giả. Xin lượng thứ.

Vũ Thế Thành

Đăng lại từ Facebook Vũ Thế Thành có bổ sung ảnh minh họa

Xem thêm cùng tác giả: