Tưởng Đại Công Tử: Chuông cảnh báo từ 10 năm trước, ĐCSTQ vẫn sống nhờ “tiêm máu gà”

5 dấu hiệu báo trước sự sụp đổ như đống củi khô dễ bắt lửa, đốm lửa có thể bùng lên bất cứ lúc nào và khiến Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đổ sập sau một đêm. Ai còn nhớ ông David Shambaugh, một chuyên gia Mỹ nổi tiếng về Trung Quốc?

Năm 2015, ông đăng bài “Trung Quốc sắp sụp đổ” trên The Wall Street Journal, cho rằng sự cai trị của ĐCSTQ có thể đã bước vào giai đoạn suy thoái kéo dài, và nêu ra 5 dấu hiệu. Khi đó, có người không đồng tình, có người chỉ trích ông rêu rao Trung Quốc suy tàn.

Đã 10 năm trôi qua. Dĩ nhiên, chúng ta không thể tuyên bố mọi dự đoán của ông đều đã thành sự thật. Nhưng những đổi thay trong kinh tế và xã hội Trung Quốc ít nhất cũng đáng để chúng ta xem xét lại lời cảnh báo của ông.

Suy cho cùng, một thể chế luôn miệng nói mình tràn đầy tự tin thì cớ sao còn phải tốn nhiều công sức đến thế, hết lần này đến lần khác chứng minh với người khác rằng mình tự tin?

5 dấu hiệu: 5 “căn bệnh mãn tính đã ngấm vào xương tủy” của thể chế

1. Người giàu vừa yêu nước, vừa chuẩn bị đường lui

Đưa tài sản ra nước ngoài, cho con cái xuất ngoại, lên kế hoạch di cư, bản thân những việc đó không có nghĩa là không yêu nước. Nhưng nếu ngày càng nhiều người giàu bắt đầu nghiêm túc tính chuyện phân tán rủi ro, thì đáng để đặt câu hỏi: họ thật sự tin vào tương lai, hay không muốn bỏ hết trứng vào một giỏ?

Điều này giống như một nhà hàng mà ông chủ ngày nào cũng quảng cáo quán mình đồ ăn an toàn, tương lai xán lạn, trong khi bà chủ đã lặng lẽ chuyển hết xoong nồi, chén bát trong nhà sang quán bên cạnh.

Tất nhiên, điều đó không chứng minh ngày mai nhà hàng sẽ đóng cửa, nhưng ít nhất cũng đáng để ngó vào bếp xem rốt cuộc đang xảy ra chuyện gì.

2. Càng nhấn mạnh sự tự tin, càng sợ người khác lên tiếng

Kiểm duyệt ngôn luận càng chặt, không gian phê bình càng hẹp thì điều đó cho thấy người cầm quyền tự tin hơn, hay họ càng lo phải nghe những điều mình không muốn nghe?

Một thầy giáo thật sự tự tin sẽ không bịt miệng học trò chỉ vì em ấy phát hiện thầy giải sai một bài toán, rồi bắt cả lớp đọc to bài “Thầy giáo luôn luôn đúng”.

Xóa tiếng nói của người phê bình không có nghĩa là xóa được những vấn đề họ đã chỉ ra trong thực tế.

Nếu một bệnh nhân không cho bác sĩ công bố kết quả xét nghiệm, chỉ cho báo “cơ thể khỏe mạnh”, thì nghe quả thật rất phấn khởi. Đáng tiếc, bệnh sẽ không tự khỏi chỉ vì tờ kết quả xét nghiệm bị giấu đi.

3. Trên sân khấu lo tỏ lòng trung thành, dưới sân khấu lo tính toán rủi ro

Khi khoảng cách giữa lời bày tỏ công khai và suy nghĩ riêng ngày càng lớn, khẩu hiệu chính trị có thể chỉ còn là thủ tục chiếu lệ.

Trên sân khấu, ai cũng hô vang “anh minh”, còn dưới sân khấu, ai cũng nhìn chiều gió. Văn kiện lo vẽ nên chiến thắng, còn thực tế lo trả hóa đơn.

Nếu ai cũng biết nên nói gì, nhưng không ai dám nói ra điều mình thật sự nhìn thấy, thì lãnh đạo có thể chỉ toàn nghe tin tốt, nhưng chưa chắc đã nhận được thông tin thật.

Điều nguy hiểm nhất không phải là có người công khai phản đối, mà là ai cũng nói “hoàn toàn tán thành”, nhưng không ai dám nhắc lãnh đạo rằng con đường ngài đang đi có thể đã sai.

Đến khi mọi người cuối cùng cũng nhận ra đã đi sai hướng, người ta lại mở thêm một đại hội để tuyên bố “giữ vững niềm tin”. Chẳng lẽ vực thẳm sẽ tự lùi lại 3 bước chỉ vì tiếng vỗ tay vang dội?

4. Dưới sức ép chống tham nhũng, liệu quan chức có ngày càng ngại làm việc?

Chống tham nhũng đương nhiên là cần thiết. Tuy nhiên, chống tham nhũng có thật sự cải thiện được việc quản trị hay không còn tùy vào cơ chế giám sát quyền lực, ranh giới trách nhiệm và nền pháp quyền đã hoàn thiện hay chưa.

Nếu quan chức sợ làm sai, nhưng lại không tin rằng luật lệ có thể bảo vệ mình một cách rõ ràng, thì có thể hình thành một triết lý làm việc: làm nhiều sai nhiều, làm ít sai ít, không làm thì không sai.

Thế là việc gì chỉ cần phê chuyển thì nhất quyết không tự quyết, việc gì đẩy đi được thì nhất quyết không xử lý, việc gì họp được thì nhất quyết không hành động.

Đó cũng giống như một đội bóng mà ai chuyền hỏng thì bị phạt, ai sút trượt thì phải kiểm điểm. Cuối cùng, các cầu thủ học được một tuyệt chiêu: luôn chuyền bóng cho người khác.

Kỷ luật trông có vẻ ngày càng nghiêm minh, nhưng thành tích thi đấu chưa chắc đã ngày càng tốt hơn.

Nếu cơ chế chỉ thưởng cho việc không mắc lỗi mà không thưởng cho việc giải quyết vấn đề, thì sau cùng cơ chế ấy có thể không đào tạo ra những cán bộ giỏi, mà là một đám “bậc thầy chuyền bóng” chỉ lo giữ mình.

5. Kinh tế tăng trưởng chậm lại, khẩu hiệu không thay được tiền lương

Trước đây, kinh tế tăng trưởng nhanh đã mang lại cho nhiều người việc làm, thu nhập và cơ hội phát triển, ở một mức độ nào đó cũng khiến người dân chấp nhận cách quản trị hiện hành nhiều hơn.

Thế nhưng, thị trường bất động sản điều chỉnh, nợ của chính quyền địa phương, áp lực việc làm và dân số già hóa đều có thể khiến nền kinh tế đối mặt với những thách thức phức tạp hơn.

Khi kỳ vọng về thu nhập giảm, chi tiêu gia đình tăng, người dân tự khắc sẽ quan tâm hơn đến việc làm, nhà ở, y tế và dưỡng già.

Lúc này, nếu nhà quản lý vẫn hô vang “giữ vững niềm tin”, người dân hoàn toàn có thể lịch sự hỏi một câu:

“Niềm tin thì tốt thôi, nhưng xin hỏi có quy đổi ra tiền lương được không?”

Khoản vay mua nhà không thể trả bằng khẩu hiệu, học phí của con không thể đóng bằng niềm tin, cuộc sống hưu trí cũng không thể duy trì bằng băng rôn.

Kinh tế tăng trưởng chậm lại không có nghĩa là đất nước tất yếu sụp đổ, nhưng có nghĩa là những vấn đề trước đây được tăng trưởng che lấp thì từ nay có thể sẽ lộ rõ hơn.

Điều thật sự nguy hiểm: Vấn đề ngày càng nhiều, kênh sửa sai ngày càng ít

Sự suy thoái thể chế mà ông Shambaugh nói đến không có nghĩa là một buổi sáng nào đó tòa nhà tất yếu sẽ bất ngờ đổ sập. Một thể chế chính trị có thể tồn tại rất lâu, nhưng cũng có thể thay đổi nhanh chóng trong một cuộc khủng hoảng lớn. Không ai dự đoán chính xác được ngày cụ thể.

Nhưng có 3 loại rủi ro đáng cảnh giác.

Thứ nhất, ngân sách địa phương liên tục chịu sức ép, có thể ảnh hưởng đến hoạt động của bộ máy cơ sở và dịch vụ công.

Thứ hai, một vụ bất công cụ thể, nếu không được xử lý công bằng, minh bạch, có thể dẫn đến bất mãn xã hội trên diện rộng hơn.

Thứ ba, nếu bộ máy quan liêu quen xin chỉ thị từng cấp, chỉ báo tin vui không báo tin buồn, thì một cuộc khủng hoảng bất ngờ có thể ngày càng lan rộng trong lúc các bên đùn đẩy cho nhau.

Điều này không có nghĩa là khủng hoảng chắc chắn sẽ xảy ra. Ý ở đây là khi mâu thuẫn xã hội liên tục tích tụ, còn thể chế lại thiếu cơ chế sửa sai hiệu quả, thì những sự cố bất ngờ sẽ dễ trở thành ngòi nổ khuếch đại rủi ro.

Một cọng rơm chưa chắc đã làm gãy lưng lạc đà, nhưng nếu trên lưng nó đã chất quá nhiều thứ thì không thể quay sang trách cọng rơm sao lại xuất hiện đúng vào lúc này.

Giờ không còn là chuyện không ai dám nói suy tàn, mà là chỉ được phép hát lời ca ngợi

10 năm trước, ông Shambaugh đưa ra lời cảnh báo. 10 năm sau, những nhận định ấy đã ứng nghiệm đến đâu thì vẫn cần kiểm chứng từng điểm một.

Chúng ta không cần tôn ông làm nhà tiên tri, cũng không cần khẳng định ĐCSTQ sắp sụp đổ. Dù vậy, có một điều đáng suy ngẫm: sức bền thật sự của một thể chế không nằm ở chỗ có thể bịt miệng bao nhiêu người, mà ở chỗ có để thông tin thật đến được cấp trên, để sai lầm được sửa chữa, để quyền lực bị giám sát hay không.

Nếu chỉ dùng tuyên truyền để giải thích khó khăn kinh tế, chỉ dùng đàn áp để xử lý bất mãn xã hội, chỉ dựa vào việc giữ uy quyền để che đậy sai lầm chính sách, thì vẻ yên ả bề ngoài chưa chắc đã là an toàn thật sự.

Còn đốm lửa trong truyền thuyết kia bao giờ xuất hiện, có xuất hiện hay không, thì không ai dự đoán chính xác được.

Nhưng chúng ta có thể khẳng định: một xã hội mà vấn đề ngày càng chồng chất, còn kênh giải quyết vấn đề ngày càng ít, thì xã hội đó càng phải trông vào vận may, chứ không phải vào thể chế, để tránh khủng hoảng.

Chẳng khác gì một tài xế phát hiện phanh không còn ăn lắm mà không sửa xe, cũng không giảm tốc, chỉ một mực lẩm nhẩm: “Mong là phía trước đừng có đèn đỏ”.

Nếu cuối cùng đến nơi bình an, dĩ nhiên anh ta có thể ăn mừng tay lái cừ khôi của mình. Còn nếu xảy ra tai nạn rồi mới trách đèn đỏ bật không đúng lúc, e rằng khó thuyết phục được ai.

Trò đùa mà lịch sử ưa thích nhất là: những người ngày nào cũng cam đoan với người khác rằng mình tuyệt đối không có vấn đề gì lại thường quên tự kiểm tra bản thân trước.

Điều đáng cảnh giác nhất xưa nay không phải là có người dự báo giông bão, mà là ĐCSTQ vì không thích dự báo thời tiết nên đã dỡ luôn đài khí tượng.

• Vương Hữu Quần: Thời khắc ĐCSTQ sụp đổ đang đến gần
• Kinh tế Trung Quốc đi xuống, chủ đề “Bây giờ là thời giữ mạng” lên top Weibo
• Blog: 4 biểu hiện và nguyên nhân ông Tập đang ở thế rất nguy hiểm

Tưởng Đại Công Tử / Vision Times

Xem thêm

Vương Hữu Quần: Thời khắc ĐCSTQ sụp đổ đang đến gần

Tác giả Vương Hữu Quần cho rằng sức ép từ Mỹ và nạn tham nhũng trong quân đội đang đẩy Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đến bờ sụp đổ.