Nước Nga năm 2026: Chiến tranh tiêu hao và sức ép kinh tế

Thứ Sáu, 31/07/2026

Bước sang năm 2026, cuộc xung đột tại Ukraine tiếp tục định hình lại học thuyết quân sự hiện đại. Nga đang duy trì thế chủ động tấn công, nhưng tiến độ đạt được tương đối chậm và phải đánh đổi bằng chi phí nhân lực lớn do tác động của công nghệ không người lái (UAV). Song song đó, nền kinh tế chiến tranh của Nga bắt đầu đối mặt với những sức ép thực sự từ thâm hụt ngân sách và các lệnh trừng phạt dài hạn. Diễn biến giá dầu thế giới liên quan đến xung đột Iran-Israel-Mỹ từng mang lại lợi thế tạm thời cho Nga đầu năm, nhưng lợi thế này đã phần lớn biến mất vào giữa năm khi chênh lệch giá dầu Urals-Brent nới rộng.

*Bức tranh chiến sự và kinh tế Nga năm 2026 – chiến tranh tiêu hao và sự thích ứng trên chiến trường mới*

“Sự minh bạch chiến trường” và sự thay đổi chiến thuật cơ giới

Mô hình tác chiến truyền thống dựa trên sự tập trung lực lượng thiết giáp và bộ binh quy mô lớn (cấp tiểu đoàn/lữ đoàn) đã không còn khả thi trong môi trường hiện tại. Sự bùng nổ của UAV trinh sát và UAV cảm tử (FPV) từ phía Ukraine đã tạo ra “sự minh bạch chiến trường” (battlefield transparency) ở mức độ rất cao theo đánh giá của nhiều tổ chức phân tích quân sự phương Tây (ví dụ Institute for the Study of War). Bất kỳ sự tập trung quân nào cũng có thể bị phát hiện trong vài phút và trở thành mục tiêu của pháo binh chính xác.

Hệ quả là, quân đội Nga đã buộc phải thay đổi chiến thuật sang việc sử dụng các nhóm xung kích bộ binh quy mô rất nhỏ (cấp tiểu đội hoặc nhỏ hơn). Để giảm thiểu thiệt hại trước FPV drone, trong nhiều đợt xung kích, Nga gia tăng sử dụng mô tô địa hình và xe đa dụng (ATV/golf cart) bên cạnh xe tăng và xe bọc thép truyền thống nhằm rút ngắn thời gian phơi lộ trước UAV. Các phương tiện này đánh đổi lớp giáp bảo vệ lấy sự cơ động, tốc độ và khả năng tàng hình cục bộ, giúp binh sĩ nhanh chóng tiếp cận chiến hào đối phương trước khi bị drone khóa mục tiêu. Tuy nhiên, chiến thuật này khiến tốc độ tiến quân chậm lại đáng kể.

Chi phí nhân lực trong cuộc chiến tiêu hao

Mặc dù không có số liệu độc lập chính xác hoàn toàn về thương vong, các nhà quan sát quân sự quốc tế nhìn chung đồng thuận rằng chi phí nhân lực để kiểm soát mỗi km vuông lãnh thổ của Nga đang ở mức rất cao. Thay vì các chiến dịch thọc sâu chớp nhoáng, chiến trường chuyển sang dạng “chiến tranh chiến hào” kết hợp hỏa lực cường độ cao.

Sự thống trị của drone cũng làm thay đổi cấu trúc thương vong. Theo nhận định của một số chuyên gia y tế quân sự và tổ chức phân tích xung đột, tỷ lệ thương vong truyền thống (thường là 1 tử vong : 3-4 bị thương) đang có xu hướng xấu đi. Nguyên nhân chính không chỉ do uy lực của vũ khí, mà do drone của đối phương liên tục tấn công các tuyến hậu cần, khiến công tác sơ tán y tế (Medevac) bị đình trệ. Binh sĩ bị thương mất nhiều thời gian hơn để được cấp cứu, dẫn đến tỷ lệ tử vong trên chiến trường gia tăng so với các cuộc chiến tranh quy ước trước đây.

Sức ép lên nền kinh tế chiến tranh

Dù đã chứng minh khả năng phục hồi ấn tượng trong giai đoạn 2022-2024, kinh tế Nga bước vào năm 2026 với những thách thức cấu trúc rõ rệt, dù có xen kẽ một số yếu tố hỗ trợ ngắn hạn — vốn đã mờ nhạt dần vào giữa năm.

Năng lượng và cơ sở hạ tầng. Các chiến dịch tấn công bằng UAV tầm xa của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu từng khiến công suất lọc dầu của Nga sụt giảm trong năm 2025, theo một số ước tính của giới phân tích năng lượng phương Tây có thời điểm giảm tới khoảng 25% công suất. Dù Nga đã khắc phục phần lớn, sự gián đoạn này từng buộc Moscow phải ban hành các lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu tạm thời và gây ra tình trạng khan hiếm xăng dầu cục bộ tại một số khu vực trong nước.

Tăng trưởng GDP. Theo số liệu sơ bộ của Bộ Phát triển Kinh tế Nga, GDP quý I/2026 giảm 0,3% so với cùng kỳ năm trước — lần suy giảm theo quý đầu tiên kể từ năm 2023 (Moscow Times, OSW, The Bell). Ngay sau đó, chính phủ Nga đã hạ dự báo tăng trưởng cả năm từ 1,3% xuống còn 0,4% (Phó Thủ tướng Alexander Novak, tháng 5/2026), dù một số định chế như IMF sau đó đã điều chỉnh dự báo lên lại (khoảng 1-1,4%) nhờ kỳ vọng vào giá dầu tăng đầu năm — kỳ vọng này về sau chỉ hiện thực hóa một phần (xem mục dưới).

Doanh thu dầu khí — diễn biến hai chiều trong năm. Doanh thu từ dầu khí — nguồn thu ngân sách chủ lực — đã giảm 38,3% so với cùng kỳ trong 4 tháng đầu năm 2026, còn khoảng 30,95 tỷ USD (Bộ Tài chính Nga, đầu tháng 5/2026), do lệnh trừng phạt, áp trần giá, và giá dầu bình quân tính thuế giảm từ khoảng 63 xuống 50 USD/thùng so với cùng kỳ.

Từ cuối tháng 2 đến tháng 5/2026, xung đột Mỹ-Israel-Iran leo thang khiến giá dầu quốc tế tăng vọt (Brent có lúc vượt 115 USD/thùng), kéo giá Urals của Nga lên theo — đỉnh điểm đạt khoảng 116 USD/thùng tại cảng Primorsk đầu tháng 4 (cao nhất kể từ 2013) — giúp Nga lần đầu sau gần một năm bổ sung được vào quỹ dự trữ và tạm hoãn cắt giảm chi tiêu ngân sách thứ cấp.

Tuy nhiên, lợi thế này không kéo dài. Sang tháng 6-7/2026, dù Brent một lần nữa vượt mốc 100 USD/thùng vào khoảng 23-24/7 (lần đầu kể từ 26/5) do các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào tàu chở dầu trên Biển Đỏ, giá Urals lại diễn biến ngược chiều: mức chiết khấu Urals so với Brent nới rộng mạnh (theo Argus Media, có thời điểm lên tới khoảng 27 USD/thùng), khiến Urals rơi về khoảng 41-42 USD/thùng đầu tháng 7/2026 — gần như quay lại mức trước khi xung đột Iran nổ ra. Đây chính là mức giá Bộ Tài chính Nga dùng để tính thuế, nên tác động trực tiếp đến ngân sách: trong 5 tháng đầu năm 2026, thâm hụt ngân sách liên bang đã đạt 6.000 tỷ ruble (khoảng 77 tỷ USD, tương đương 2,6% GDP) — cao hơn khoảng 60% so với kế hoạch cả năm. Bản thân giá Brent quốc tế cũng đã hạ nhiệt trở lại, còn khoảng 90 USD/thùng vào ngày 30/7/2026.

Nói cách khác, diễn biến chính xác không phải “doanh thu dầu khí phục hồi mạnh giữa năm”, mà là: Nga hưởng lợi ngắn hạn trong quý I-II rồi đánh mất phần lớn lợi thế đó khi bước sang quý III, do khoảng cách giá Urals-Brent nới rộng nhanh hơn tốc độ tăng của giá dầu thế giới.

Quỹ Phúc lợi Quốc gia (NWF). Sự sụt giảm doanh thu buộc chính phủ Nga phải đẩy mạnh rút tiền từ NWF. Theo Bộ Tài chính Nga, phần tài sản thanh khoản cao trong quỹ (ngoại tệ và vàng) đã giảm còn khoảng 1,7% GDP đầu tháng 4/2026, và tiếp tục giảm xuống khoảng 1,5% GDP đầu tháng 7/2026 (tương đương 46,4 tỷ USD, TASS ngày 3/7/2026) — so với mức trên dưới 10% GDP trước chiến tranh. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy “bộ đệm tài chính” dễ sử dụng nhất của Nga đang mỏng dần, dù tổng tài sản của quỹ (gồm cả đầu tư dài hạn kém thanh khoản) vẫn ở mức khoảng 5,6% GDP.

Quản lý thông tin nội địa

Để duy trì sự ổn định xã hội trong bối cảnh xung đột kéo dài và áp lực kinh tế, chính quyền Nga tiếp tục siết chặt kiểm soát không gian mạng. Việc hạn chế truy cập vào các nền tảng mạng xã hội quốc tế, bóp băng thông, và cấm các dịch vụ VPN được thực thi triệt để nhằm xây dựng một “mạng lưới internet có chủ quyền”. Tuy nhiên, điều này cũng làm tăng rào cản tiếp cận thông tin công nghệ và khoa học toàn cầu đối với giới tri thức và doanh nghiệp Nga.

Kết luận

Dữ liệu tính đến cuối tháng 7/2026 cho thấy cuộc chiến đang ở trạng thái tiêu hao khắc nghiệt. Nga vẫn duy trì được năng lực tấn công và khả năng sản xuất quốc phòng, không có dấu hiệu sụp đổ tức thời như một số dự báo lạc quan từ phương Tây trước đây. Tuy nhiên, việc giành lợi thế trên chiến trường đang đòi hỏi mức giá ngày càng đắt đỏ về nhân lực và bào mòn nhanh chóng các quỹ dự trữ tài chính dễ sử dụng nhất. Về kinh tế, cú hích từ giá dầu tăng do xung đột Iran-Israel-Mỹ chỉ mang tính tạm thời và đã phần lớn tan biến vào giữa năm khi chênh lệch giá Urals-Brent nới rộng trở lại — không thay đổi xu hướng dài hạn: chi tiêu quốc phòng cao, lạm phát dai dẳng, thâm hụt ngân sách vượt kế hoạch, và khu vực phi tài nguyên, theo đánh giá của OSW, đã rơi vào suy thoái lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Tốc độ tiến quân chậm chạp hiện tại cho thấy đây sẽ tiếp tục là một cuộc thử thách sức bền vĩ mô, nơi bên nào duy trì được hậu cần và nguồn lực lâu hơn sẽ nắm giữ lợi thế chiến lược cuối cùng.

Kim Long

Nguồn tham khảo chính