Nga và Ukraine hôm thứ Sáu (23/10) trao đổi 270 người mỗi bên, đợt đầu tiên sau 2 tháng. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết phần lớn người Ukraine được thả là binh sĩ từng bảo vệ Mariupol.

Trao đổi tù nhân Ukraine (Ảnh: KyivCityUa/shutterstock)

“270 người của chúng ta đã về nhà,” ông Zelensky viết trên Telegram.

Những người trở về gồm vệ binh quốc gia, trong đó có các chiến binh Azov, cùng lính biên phòng, lực lượng phòng vệ lãnh thổ, binh sĩ hải quân, lục quân, lực lượng đột kích đường không, thành viên Cơ quan Vận tải Đặc biệt Nhà nước và 9 thường dân. Phần lớn trong số họ đã bị giam từ năm 2022.

Ngoài những người từng bảo vệ Mariupol, đợt này còn có binh sĩ từ các hướng Donetsk, Luhansk, Kharkiv, Zaporizhzhia, Kherson, Kiev, Mykolaiv và Chernihiv. Ông Zelensky cho biết nhiều người đã bị Nga kết án trái pháp luật. “Chúng tôi nhớ đến từng người và tiếp tục tìm kiếm tất cả,” ông viết.

5 người sống sót sau vụ tấn công trại Olenivka

Trụ sở Điều phối về Đối xử với Tù binh Chiến tranh của Ukraine thông báo nhóm 270 người gồm 261 quân nhân và 9 thường dân. Hơn một nửa số quân nhân bị bắt trong năm 2022, trong đó có những người bảo vệ Mariupol.

Trong số đó, 5 người sống sót sau vụ tấn công khu lán trại số 200 của trại giam Olenivka, vụ việc mà phía Ukraine gọi là hành động khủng bố của Nga. Ngoài ra còn 9 người đang bệnh nặng.

Ukraine cáo buộc Nga phạm tội ác chiến tranh trong vụ tấn công trại Olenivka hồi tháng 7/2022, khiến hàng chục tù binh thiệt mạng. Phía Nga thì cho rằng chính Ukraine đã bắn vào trại, Reuters cho biết.

Trong số người được thả có 38 sĩ quan. Trụ sở Điều phối cho biết một phần đáng kể những người được thả đã bị Nga truy tố, kết án với những cáo buộc bịa đặt, có người lĩnh án chung thân. Tất cả sẽ được khám sức khỏe, điều trị, phục hồi chức năng và hỗ trợ tái hòa nhập.

Cơ quan này cảm ơn Mỹ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), trong đó có những người góp sức giải thoát ông Stephen Hubbard, giáo viên tiếng Anh 74 tuổi ở thành phố Izium. Phía Ukraine cho biết ông bị Nga kết án trái phép và tra tấn.

Hai cha con gặp lại nhau sau 4 năm

Thanh tra Nhân quyền Ukraine Dmytro Lubinets gọi đây là đợt trao đổi “lịch sử”. Trong bài đăng trên Facebook mà Kyiv Independent thuật lại, ông viết rằng chưa đợt nào kể từ năm 2022 Ukraine đưa về nhiều quân nhân bị kết án như lần này, gồm 86 người đã lĩnh án và một người đang bị truy tố.

Lần đầu tiên sau “một thời gian dài”, binh sĩ trung đoàn Azov được trở về. Hai người trong số tù binh được thả bị giam lần lượt từ năm 2018 và 2020, tức đã 8 năm và 6 năm. Người trẻ nhất 24 tuổi, người lớn tuổi nhất 63.

Ông Lubinets cũng cho biết 7 thường dân Ukraine được đưa về từ Nga, còn 7 thường dân khác sang Nga để đoàn tụ gia đình với sự hỗ trợ của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế (ICRC).

Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Ivan Vyhivskyi viết trên Telegram rằng 89 người trở về thuộc lực lượng của Bộ Nội vụ, gồm 72 vệ binh quốc gia, 16 lính biên phòng và một nhân viên cứu hộ.

Trong số đó có hai cha con cùng tên Volodymyr, đều là lính biên phòng, bị bắt tại nhà máy thép Azovstal ở Mariupol. Đây là lần đầu họ gặp lại nhau sau 4 năm.

“Hôm nay đầy những khoảnh khắc lay động lòng người: những cái ôm, những cuộc gọi cho người thân và niềm vui khi lại được cầm lá cờ Ukraine trên tay,” ông Vyhivskyi nói.

Moscow: Binh sĩ Nga đang ở Belarus

Bộ Quốc phòng Nga công bố cùng con số. “Ngày 23/10, 270 quân nhân Nga đã được đưa về từ vùng lãnh thổ do chế độ Kiev kiểm soát. Đổi lại, 270 tù binh của lực lượng vũ trang Ukraine đã được bàn giao,” bộ này cho biết, theo The Moscow Times. Tờ báo cũng dẫn truyền thông nhà nước Belarus cho biết cuộc trao đổi diễn ra tại cửa khẩu Novaya Guta ở Belarus, đúng nơi hai bên trao trả thi hài 277 binh sĩ tử trận một ngày trước đó.

Binh sĩ Nga đang được hỗ trợ tâm lý và y tế tại Belarus trước khi về nước, sau đó tiếp tục điều trị, phục hồi chức năng tại các cơ sở y tế của Bộ Quốc phòng Nga. Bộ này còn đăng video các binh sĩ được thả tươi cười bước lên xe buýt, vỗ tay và hô vang “Hurrah!”.

Theo hãng thông tấn nhà nước Nga TASS, bộ này cho biết UAE đã làm trung gian nhân đạo để đưa binh sĩ Nga trở về.

Ủy viên Nhân quyền Nga Yana Lantratova đi cùng các binh sĩ. Trên kênh Telegram, bà cho biết 12 gia đình cũng được đoàn tụ qua biên giới: 7 thường dân trở về Nga và 7 người khác sang Ukraine. Bà coi đây là nỗ lực chung với ông Lubinets và cảm ơn ICRC đã giúp làm trung gian.

“Có người không thể về với người thân trong thời gian dài vì vướng giấy tờ. Có người lại sống xa gia đình, không có chỗ dựa, cũng không có tiền để sinh sống,” bà Lantratova nói trong một tuyên bố.

Đợt trao đổi thứ 11 trong năm

Đợt trao đổi lần này diễn ra sau các cuộc đàm phán với phía Mỹ đầu tuần. Hàng ngàn tù binh đã được trao đổi kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện năm 2022. Đây là một trong số ít lĩnh vực mà Moscow và Kiev vẫn giữ liên lạc, dù lúc có lúc không, Reuters nhận định.

Đợt trao đổi lớn gần nhất diễn ra hôm 19/8, khi 103 người Ukraine được đưa về từ Nga. Cuối tháng đó, thêm 10 người được đưa về. Trụ sở Điều phối gọi đợt hôm thứ Sáu là giai đoạn thứ ba của đợt trao đổi kết hợp bắt đầu từ ngày 19/8, còn Kyiv Independent ghi nhận đây là đợt trao đổi tù binh thứ 11 trong năm 2026.

Hôm 14/10, ông Rodion Miroshnik, đại sứ đặc nhiệm của Bộ Ngoại giao Nga, cho biết từ tháng 5/2025, Nga đã trao cho Kiev 3.976 quân nhân Ukraine bị bắt, còn Kiev trả lại 3.886 quân nhân Nga.