Tokyo tăng cường lá chắn trên biển: Tàu không người lái sẽ giám sát tàu Trung Quốc

Trước các hoạt động trên biển ngày càng quyết liệt của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), cùng với tình trạng thiếu hụt nhân lực trong lực lượng bảo vệ bờ biển, Chính phủ Nhật Bản đang lên kế hoạch phát triển tàu mặt nước không người lái (USV). Các USV sẽ phối hợp với máy bay không người lái, tàu tuần tra có người lái và các tàu tự hành hoạt động dài ngày ngoài khơi, tạo thành hệ thống giám sát tổng thể của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản (Japan Coast Guard – JCG).

Theo Yomiuri Shimbun đưa tin hôm Chủ nhật (19/7), Chính phủ Nhật Bản sẽ bắt đầu chương trình nghiên cứu và phát triển USV cùng các doanh nghiệp đóng tàu và công ty trong nước từ năm tài khóa 2027, đồng thời đưa khoản chi này vào dự toán ngân sách năm tài khóa 2027. Bên cạnh đó, Tokyo cũng có kế hoạch đưa chương trình USV vào ba văn kiện an ninh quan trọng, trong đó có “Chiến lược An ninh Quốc gia” dự kiến được sửa đổi vào cuối năm nay.

Theo bài báo, các công nghệ được phát triển bao gồm khả năng điều khiển từ xa hoặc vận hành tự động của tàu không người lái; hệ thống camera và radar để nhận diện, giám sát các tàu thuyền xung quanh; cũng như các thiết bị có khả năng ngăn chặn những tàu thực hiện hoạt động bất hợp pháp trên biển.

Hiện Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản (JCG) đang sở hữu 5 máy bay không người lái để giám sát vùng biển xung quanh Nhật Bản. Tuy nhiên, UAV có hạn chế về thời gian hoạt động nên khó duy trì giám sát lâu dài ở các vùng biển xa. Trong khi đó, tàu mặt nước không người lái có thể hoạt động liên tục trên biển trong thời gian dài mà không cần thủy thủ đoàn, cho phép theo dõi các hoạt động của ĐCSTQ trên biển bất cứ lúc nào.

Tàu không người lái mang lại nhiều lợi ích

Chính phủ Nhật Bản dự định triển khai USV tại những khu vực có mật độ giao thông hàng hải thấp, giúp các tàu tuần tra có người lái tập trung đối phó với tàu hải cảnh Trung Quốc và thực hiện nhiệm vụ cứu hộ trên biển. Tokyo cho rằng phạm vi hoạt động trên biển của ĐCSTQ đang mở rộng từ khu vực quần đảo Senkaku/Điếu Ngư sang vùng biển xung quanh Đài Loan. Chính phủ Nhật Bản cũng dự kiến vào tháng 12 năm nay sẽ tiến hành sửa đổi chính sách tăng cường năng lực của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển lần đầu tiên sau bốn năm.

Một mục tiêu quan trọng khác của chương trình phát triển USV là giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân sự của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản. Biên chế được phê duyệt của lực lượng này là 14.788 người, nhưng đến cuối năm 2024 vẫn thiếu 665 người so với định mức, đánh dấu lần đầu tiên số lượng thiếu hụt vượt mốc 600 người. Ngoài ra, việc phải làm việc dài ngày trên các tàu tuần tra cũng khiến số lượng nhân viên nghỉ việc trước thời hạn gia tăng.

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (International Maritime Organization – IMO) đã xây dựng khung an toàn sơ bộ cho tàu tự hành và đang tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn quốc tế bắt buộc, dự kiến có hiệu lực vào năm 2032. Chính phủ Nhật Bản cũng dự định bắt đầu thử nghiệm USV trên biển trong cùng năm này.

Hàn Quốc cũng tăng tốc phát triển

Trong khi đó, Hàn Quốc cũng đang phát triển các hệ thống không người lái để thực hiện nhiệm vụ giám sát và cứu hộ trên biển. Cơ quan Quản lý Chương trình Mua sắm Quốc phòng Hàn Quốc (Defense Acquisition Program Administration – DAPA) và Hải quân Hàn Quốc đã bắt đầu nghiên cứu tàu mặt nước không người lái từ năm 2015 nhằm phục vụ giám sát cảng biển, vùng ven bờ, ứng phó tình huống khẩn cấp trên biển và phát hiện các tàu đánh bắt cá trái phép.

Năm 2022, Cảnh sát biển Hàn Quốc, Bộ Đại dương và Thủy sản, Hải quân cùng Viện Thúc đẩy Khoa học và Công nghệ Hàng hải Hàn Quốc (KIMSTP) đã đạt thỏa thuận tiến hành nghiên cứu chung về thử nghiệm trước khi triển khai các hệ thống không người lái và máy bay không người lái trên biển. Cảnh sát biển Hàn Quốc cũng đã thành lập một đơn vị chuyên trách để lập kế hoạch đưa các hệ thống không người lái vào hoạt động.

Chương trình phát triển tàu mặt nước không người lái của Nhật Bản được kỳ vọng sẽ giải quyết đồng thời nhiều thách thức, từ tăng cường giám sát tàu thuyền của ĐCSTQ, hỗ trợ các hoạt động cứu hộ trên biển cho đến khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực. Trong bối cảnh Hàn Quốc đang mở rộng chiến dịch chống đánh bắt cá trái phép ở Hoàng Hải và tăng cường năng lực tìm kiếm cứu nạn ở các vùng biển xa, mô hình của Nhật Bản có thể trở thành kinh nghiệm đáng tham khảo cho Seoul.