Robot hình người lần đầu tiên thực hiện thành công ca phẫu thuật

Tiết Chỉ Mặc
•
Thứ Năm, 23/07/2026

Lần đầu tiên trên thế giới, các bác sĩ đã sử dụng thành công robot hình người được điều khiển từ xa để hoàn thành hai ca phẫu thuật khác nhau. Đây là thử nghiệm tiền lâm sàng nhằm chứng minh tính khả thi của khái niệm, trong đó thực hiện phẫu thuật cắt túi mật trên một loài động vật có vú lớn không phải linh trưởng. Một ca phẫu thuật được thực hiện bởi một robot hình người phối hợp với một trợ lý con người, trong khi ca còn lại hoàn toàn do 2 robot phối hợp thực hiện.

Những robot trợ lý này được thiết kế để có khả năng tùy biến cao hơn, rẻ hơn và chiếm ít không gian hơn so với các robot phẫu thuật chuyên dụng. (Nguồn: Đại học California, San Diego)

Hiện nay, phẫu thuật có sự hỗ trợ của robot đã khá phổ biến tại nhiều cơ sở y tế và cứu sống vô số bệnh nhân. Tuy nhiên, các hệ thống hiện có vẫn tồn tại không ít hạn chế. Nhiều hệ thống phẫu thuật với nhiều cánh tay robot có kích thước cồng kềnh, nặng hơn 1.800 pound (khoảng 816 kg), cần đội ngũ chuyên môn lắp đặt, đồng thời phòng phẫu thuật thường phải được cải tạo chuyên biệt mới có thể sử dụng. Ngoài ra, những thiết bị này thường chỉ được thiết kế cho một loại phẫu thuật nhất định.

Ngược lại, robot phẫu thuật hình người, đúng như tên gọi, có hình dáng gần giống con người. Mẫu robot phẫu thuật này có biệt danh là “Surgie” (trợ lý phẫu thuật nhỏ), cao khoảng 5 feet (khoảng 1,52 m), chỉ nặng 60 pound (khoảng 27 kg), nhỏ gọn hơn, linh hoạt hơn, dễ tùy biến hơn và có chi phí thấp hơn. Khi công nghệ liên quan tiếp tục tiến bộ và được đào tạo thích hợp, các nhóm gồm nhiều robot “Surgie” trong tương lai có thể được triển khai đến những khu vực thiếu thốn nghiêm trọng nguồn lực y tế, hỗ trợ cung cấp các dịch vụ phẫu thuật quan trọng.

Kỹ sư Michael Yip của Đại học California, San Diego (UC San Diego) cho biết trong một tuyên bố: “Robot hình người được điều khiển từ xa và vận hành tự động thực sự có tiềm năng cải thiện đáng kể cơ hội được thực hiện các ca phẫu thuật quan trọng của bệnh nhân, giúp những người trước đây không thể tiếp cận điều trị cũng có thể được phẫu thuật. Điều này không chỉ góp phần giảm bớt cuộc khủng hoảng y tế ở Hoa Kỳ mà còn có thể cải thiện tình trạng thiếu hụt nguồn lực y tế trên toàn cầu”.

Gần đây, ông Yip và nhóm nghiên cứu đã công bố kết quả nghiên cứu trên tạp chí quốc tế Nature, trình bày chi tiết về thử nghiệm tiền lâm sàng mang tính đột phá này. Nhóm nghiên cứu cho biết, mặc dù họ phải thiết kế bộ chuyển đổi chuyên dụng cho từng robot để robot có thể cầm các dụng cụ phẫu thuật, người điều khiển nhận thấy cảm giác điều khiển robot từ xa tự nhiên và trơn tru hơn ngoài dự kiến.

Bác sĩ phẫu thuật Nikita Thareja của Đại học California, San Diego cho biết: “Chúng tôi ngạc nhiên khi phát hiện rằng Surgie phối hợp rất trơn tru với không gian phẫu thuật và quy trình làm việc của chúng tôi”.

Một bác sĩ phẫu thuật khác của Đại học California, San Diego, đồng thời là đồng tác giả nghiên cứu, Shanglei Liu, bổ sung: “Chi phí của nó thấp hơn rất nhiều so với robot phẫu thuật truyền thống và ít chiếm không gian trong phòng phẫu thuật, vì vậy rất dễ triển khai trong nhiều môi trường khác nhau, dù là ở vùng hẻo lánh, chiến trường, hay thậm chí ngoài không gian, đều có tiềm năng ứng dụng”.

Tuy nhiên, quá trình lần đầu tiên sử dụng robot hình người điều khiển từ xa để phẫu thuật cũng gặp một số vấn đề ban đầu. Chẳng hạn, robot “Surgie” cần được hiệu chuẩn lại nhiều lần, khiến tổng thời gian phẫu thuật dài hơn nhiều so với khi sử dụng các hệ thống phẫu thuật robot hiện có. Ngoài ra, độ trễ tín hiệu giữa bộ điều khiển và robot cũng vẫn cần được cải thiện.

Dù vậy, các nhà nghiên cứu rất tin tưởng vào triển vọng phát triển của công nghệ này. Họ lấy sự tiến hóa của phẫu thuật nội soi bằng robot làm ví dụ và chỉ ra rằng công nghệ này cũng từng trải qua quá trình phát triển tương tự. Ca phẫu thuật nội soi bằng robot đầu tiên kéo dài tới 6 giờ, trong khi ngày nay, các ca phẫu thuật tương tự được thực hiện với sự hỗ trợ của robot thường chỉ mất khoảng 30 phút.

Ngoài ra, công dụng của “Surgie” không chỉ giới hạn ở việc trực tiếp thực hiện phẫu thuật trên bàn mổ. Nhóm nghiên cứu hình dung rằng trong tương lai, robot hình người còn có thể đảm nhiệm vai trò trợ lý phẫu thuật trong phòng mổ, chẳng hạn như hỗ trợ đưa dụng cụ phẫu thuật hoặc dọn dẹp sau khi ca mổ kết thúc.

Ông Yip cho biết: “Một trong những mục tiêu của chúng tôi là phát triển các trợ lý phẫu thuật có khả năng tự chủ. Các đội ngũ phẫu thuật ở nhiều khu vực phải đối mặt với tình trạng thiếu nhân lực kéo dài, khiến nhiều bệnh nhân không thể được điều trị kịp thời. Chúng tôi hy vọng có thể xây dựng phòng phẫu thuật của tương lai, nơi robot hình người phối hợp cùng nhân viên y tế và trở thành một đội ngũ y tế được tích hợp ở mức độ cao”.