Phân tích: Vụ sáp nhập SpaceX-Tesla chịu áp lực lớn nhất từ chính trị

Lý Tư Tề
•
Thứ Sáu, 23/10/2026

Trở ngại lớn nhất với vụ sáp nhập SpaceX-Tesla của tỷ phú Elon Musk có thể là chính trị, không phải cơ quan quản lý. Thương vụ sẽ khiến Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) chú ý và có thể châm ngòi cuộc đấu giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump với Đảng Dân chủ.

Nhà máy Tesla tọa tại Fremont, bang California, ngày 26/7/2025. (Ảnh: Zhou Rong / Epoch Times)

Trong cuộc họp trực tuyến công bố kết quả kinh doanh quý 3 của SpaceX hôm thứ Ba (20/10), ông Musk công khai cho biết ông thấy sáp nhập SpaceX với Tesla là “một ý tưởng hay” và có giá trị khá lớn. Ông cũng xác nhận hội đồng quản trị của mỗi công ty đã lập một ủy ban đặc biệt gồm các thành viên độc lập để đánh giá khả năng sáp nhập. Các ủy ban này được lập theo yêu cầu của cổ đông.

Tuy nhiên, ông Musk nhấn mạnh thương vụ chưa ngã ngũ. Vì đang làm giám đốc điều hành của cả hai công ty, ông có xung đột lợi ích nên không được tham gia thảo luận trong các ủy ban đặc biệt. Các điều khoản của thương vụ chưa được ấn định, và cuối cùng thương vụ vẫn phải được cổ đông ủng hộ.

Riêng ở Tesla, ngưỡng thông qua khá cao: cần được 50% tổng số cổ phần đồng ý, chứ không chỉ 50% số cổ phần tham gia bỏ phiếu. Tin này thu hút sự chú ý của nhiều báo tài chính, và cổ phiếu cả hai công ty đều tăng.

Rủi ro an ninh quốc gia và địa chính trị

Qua các hợp đồng với Bộ Quốc phòng Mỹ và vai trò của mạng vệ tinh Starlink trong nhiều cuộc xung đột, kể cả chiến tranh ở Ukraine, SpaceX đã gắn sâu vào hệ thống quân sự và an ninh quốc gia Mỹ. Công ty này là một trong những nhà thầu hàng không vũ trụ và quốc phòng quan trọng nhất của Chính phủ Mỹ.

Trong khi đó, Tesla là nhà sản xuất lớn của Mỹ gắn rất chặt với thị trường Trung Quốc. Hãng phụ thuộc vào nhà máy ở Thượng Hải, điều này đã cho ĐCSTQ cơ hội gây sức ép lên đế chế kinh doanh của ông Musk.

Reuters nhận định vụ sáp nhập nhiều khả năng sẽ khiến cả Washington lẫn Bắc Kinh đặt câu hỏi về rủi ro an ninh quốc gia. Những lo ngại này khó làm đổ vỡ thương vụ, nhưng công ty sau sáp nhập có thể bị cuốn vào cuộc giằng co chính trị kéo dài nhiều năm và chịu sức ép từ cả hai bờ Thái Bình Dương.

Mảng kinh doanh của Tesla ở Trung Quốc có thể trở thành con bài để Bắc Kinh gây ảnh hưởng lên ông Musk khi tranh chấp với Washington sau này, giới phân tích nhận định. Mặt khác, nếu Đảng Dân chủ giành lại đa số ở Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, thương vụ có thể đối mặt với các cuộc điều tra của Quốc hội và bị lợi dụng cho mục đích chính trị.

Thượng nghị sĩ Dân chủ lên tiếng nghi ngại

Một số chính trị gia Dân chủ đã bày tỏ lo ngại về tác động của thương vụ. Thượng nghị sĩ Cory Booker, đảng viên Dân chủ của bang New Jersey, cảnh báo rằng nếu ông Musk xúc tiến sáp nhập Tesla với SpaceX, thương vụ sẽ kéo theo rủi ro thực sự, và các cơ quan chống độc quyền khắp thế giới đều có thể vào cuộc xem xét.

Ông Booker là thành viên Ủy ban Tư pháp và Ủy ban Đối ngoại của Thượng viện. Ông nhấn mạnh: “Khi một người nắm trong tay hạ tầng mà các chính phủ và quân đội dựa vào, các quyết định kinh doanh của người đó cũng trở thành quyết định an ninh quốc gia”.

Ông Booker cũng cho biết mình đã sẵn sàng dùng quyền giám sát của Quốc hội đối với thương vụ này. Khi bầu cử giữa kỳ đến gần, vụ sáp nhập có thể trở thành tâm điểm cuộc đấu chính trị giữa hai đảng ở Mỹ.

Theo giới phân tích, ông Musk có thể trấn an dư luận bằng cách giới hạn mức độ gắn kết giữa hai công ty.

“Thỏa thuận sáp nhập sẽ kèm các cam kết nhằm giới hạn mức độ liên kết giữa SpaceX và Tesla”, ông Derek Scissors, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, nói.

Ông cho rằng chính quyền Trump sẽ không buộc công ty tuân thủ các giới hạn này, nhưng chính quyền kế tiếp nhiều khả năng sẽ bắt đầu xem xét gắt gao công ty sau sáp nhập. “Đó có thể là rủi ro lớn nhất của thương vụ: vụ sáp nhập có thể bị hủy vào năm 2029”, ông nói thêm.

Các cơ quan quản lý toàn cầu xem xét

Thương vụ còn phải qua vòng xem xét của các cơ quan quản lý khắp thế giới. Lý do chính là những vụ sáp nhập lớn có thể làm thay đổi thế cạnh tranh trên thị trường, thậm chí ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, sự phát triển của công nghệ then chốt và quyền lợi người tiêu dùng.

Các chuyên gia chống độc quyền cho rằng hai công ty chủ yếu hoạt động ở những thị trường khác nhau, nên khó gây lo ngại lớn về cạnh tranh ở Mỹ.

Ngoài nước Mỹ thì khác. Cơ quan quản lý nước ngoài nhiều khả năng sẽ xem xét kỹ liệu công ty sau sáp nhập có giành lợi thế cạnh tranh không công bằng nhờ gộp công nghệ ô tô, trí tuệ nhân tạo và hàng không vũ trụ hay không.

Tại những thị trường có ngành ô tô nội địa mạnh như Trung Quốc và Hàn Quốc, nhà chức trách có thể điều tra xem việc Tesla tiếp cận công nghệ của SpaceX có đem lại cho hãng lợi thế mà đối thủ không thể sao chép hay không, các chuyên gia này cho biết. Lợi thế đó có thể dựng nên rào cản cạnh tranh và làm suy yếu các nhà sản xuất trong nước.

Giáo sư luật Ioannis Kokkoris của Đại học Queen Mary London cho biết cơ quan quản lý có thể yêu cầu công ty cấp phép công nghệ then chốt cho đối thủ, coi đó là một trong những điều kiện để phê duyệt vụ sáp nhập.

Hiệu ứng cộng hưởng về kinh doanh và công nghệ

Xét về kinh doanh và công nghệ, giới kinh doanh nhìn chung cho rằng sáp nhập sẽ giúp SpaceX và Tesla gộp công nghệ và nguồn lực của hai bên trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, robot, xe tự lái và liên lạc vệ tinh.

Hai công ty đã cùng triển khai dự án sản xuất chip Terafab. Nếu hợp nhất sâu hơn, họ có thể phối hợp chặt hơn giữa khâu nghiên cứu chip, hạ tầng điện toán với ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Hai bên cũng có thể nâng hiệu quả vận hành nhờ dùng chung nguồn lực.

Ông Brian Mulberry, chiến lược gia trưởng về thị trường của công ty quản lý đầu tư Zacks Investment Management, nhận xét hai công ty đã dần tạo được hiệu ứng cộng hưởng, và nếu sáp nhập, hiệu quả có thể còn tăng hơn nữa.

Giám đốc đầu tư Yuri Khodjamirian của tổ chức đầu tư TEMA ETFs cũng cho rằng gom các mảng kinh doanh liên quan về chung một cơ cấu doanh nghiệp là hợp lý.