Gần 1,2 tỷ người trên toàn cầu sống chung với rối loạn tâm thần
- Khánh Ngọc
- •
Theo một nghiên cứu bình duyệt công bố ngày 23/5 trên The Lancet (Tập san Y khoa quốc tế), ước tính có khoảng 1,17 tỷ người trên toàn thế giới mắc các rối loạn tâm thần vào năm 2023, tăng 95,5% so với năm 1990.
Nghiên cứu đánh giá mức độ hiện mắc của 12 nhóm rối loạn tâm thần tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ trong giai đoạn 1990 – 2023. Các nhóm rối loạn được xem xét bao gồm rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, rối loạn tăng động giảm chú ý, rối loạn trầm cảm nặng và các rối loạn lo âu. Tất cả các nhóm rối loạn đều ghi nhận số ca gia tăng trong giai đoạn nghiên cứu.
Các nhà nghiên cứu ước tính rằng trong năm 2023, rối loạn tâm thần đã khiến khoảng 171 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất đi do bệnh tật, khuyết tật hoặc tử vong sớm. DALY được sử dụng để đo lường mức độ bệnh tật ảnh hưởng đến thời gian và chất lượng sống của một cộng đồng. Một DALY tương đương với một năm sống khỏe mạnh bị mất đi do bệnh tật, khuyết tật hoặc tử vong. Như vậy, nghiên cứu ước tính rằng chỉ riêng trong năm 2023 đã có khoảng 171 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất đi do các rối loạn tâm thần.
Rối loạn tâm thần chiếm 6,1% tổng số DAILY do mọi nguyên nhân trên toàn cầu trong năm 2023 (bao gồm bệnh tật, khuyết tật và tử vong), trở thành nguyên nhân đứng thứ năm gây mất số năm sống khỏe mạnh, tăng từ vị trí thứ 12 vào năm 1990. Các nguyên nhân chính trong nhóm này gồm rối loạn lo âu, rối loạn trầm cảm nặng và tâm thần phân liệt.
“Rối loạn tâm thần tạo ra gánh nặng sức khỏe đáng kể ở tất cả các quốc gia và vùng lãnh thổ trong năm 2023, bất kể nguồn lực y tế sẵn có. Trong một số trường hợp, gánh nặng này đã gia tăng theo thời gian và phân bố không đồng đều giữa các nhóm dân cư”, nghiên cứu cho biết.
“Cần tăng cường các hệ thống giám sát, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Đồng thời, cần có các chính sách phối hợp và toàn diện hơn nhằm giảm gánh nặng thông qua điều trị sớm và phòng ngừa, phù hợp với sự khác biệt về giới tính và độ tuổi giữa các khu vực”.
Trong một tuyên bố ngày 21/5, Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME), đơn vị dẫn đầu nghiên cứu cho biết các khu vực thu nhập cao như Tây Âu và Châu Úc ghi nhận một số mức gánh nặng rối loạn tâm thần cao nhất toàn cầu, bao gồm các quốc gia như Bồ Đào Nha, Úc và Hà Lan. Mức tăng đáng kể cũng được ghi nhận tại một số khu vực Nam Á và Tây Phi cận Sahara.
Phụ nữ bị ảnh hưởng nhiều hơn, với khoảng 620 triệu người đang sống chung với rối loạn tâm thần, so với 552 triệu nam giới.
Xét theo độ tuổi, rối loạn tâm thần ảnh hưởng không tương xứng đến nhóm 15 – 19 tuổi, một “giai đoạn phát triển then chốt có thể định hình con đường học vấn, việc làm và các mối quan hệ”, theo Tiến sĩ Alize Ferrari, một trong các tác giả nghiên cứu và là Phó Giáo sư Liên kết tại IHME.
Nghiên cứu được tài trợ bởi Quỹ Gates, Đại học Queensland (Úc) và Sở Y tế Queensland.
Sức khỏe tâm thần tại Hoa Kỳ
Theo một báo cáo ngày 19/5 của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), sức khỏe tâm thần có mối quan hệ chặt chẽ với sức khỏe thể chất.
Ví dụ, trầm cảm làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều loại bệnh lý thể chất như bệnh tim mạch, đột quỵ và tiểu đường.
Các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần bao gồm thiếu nhà ở hoặc giáo dục, bị phân biệt đối xử mang tính hệ thống hoặc giữa các cá nhân, bị cô lập xã hội, thiếu cơ hội kinh tế và việc làm, sử dụng ma túy hoặc rượu, các trải nghiệm bất lợi trong thời thơ ấu và các bệnh lý y khoa kéo dài hoặc mạn tính như ung thư và chấn thương sọ não.
Tại Hoa Kỳ, ước tính có 23% người trưởng thành đang sống chung với một tình trạng sức khỏe tâm thần. Gần 6% người trưởng thành mắc các tình trạng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, được CDC cho biết là gây “ảnh hưởng đáng kể” đến các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Trong nhóm thanh thiếu niên từ 12 đến 17 tuổi, ước tính khoảng 20% được chẩn đoán mắc một rối loạn sức khỏe tâm thần hoặc hành vi.
Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy việc thực hiện các hành vi tử tế có lợi cho sức khỏe tâm thần.
Trong nghiên cứu, Giáo sư Tâm lý học Yeeun Archer Lee thuộc Đại học Trinity Western đã phân ngẫu nhiên hơn 200 người tham gia vào hai nhóm: một nhóm dành thời gian nghỉ ngơi hàng ngày để chăm sóc sức khỏe bản thân trong vòng hai tuần, nhóm còn lại thực hiện các hành vi tử tế mỗi ngày trong cùng khoảng thời gian.
Bà Lee cho biết nghiên cứu phát hiện rằng các hành vi tử tế mang lại “hiệu quả hơn trong việc làm giảm cảm giác cô đơn và tăng cường tương tác xã hội”, điều này đặc biệt đúng đối với những người có mức độ cô đơn cao hoặc lo âu xã hội.
Theo The Epoch Times
Xem thêm
Từ khóa rối loạn tâm thần
