Báo cáo mới phơi bày 6 chiến lược ảnh hưởng ở nước ngoài của ĐCSTQ

Doãn Hoa
•
Thứ Tư, 15/04/2026

Ngày 7/4/2026, bà Sarah Cook, cựu Giám đốc nghiên cứu về Trung Quốc, Hồng Kông và Đài Loan của tổ chức nhân quyền quốc tế Freedom House, đồng thời là nhà sáng lập kiêm CEO của China Rights Analytics and Advising, đã công bố báo cáo mới, chỉ ra rằng các hoạt động gây ảnh hưởng ở hải ngoại của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã phát triển thành một “mạng lưới bí mật nhưng diễn ra ngay trước mắt công chúng”.

Ảnh minh họa: Logo AI của ChatGPT và DeepSeek trên điện thoại thông minh. (Nguồn: Poetra.RH/Shutterstock)

Trong tháng qua, nhiều báo cáo quan trọng liên tiếp phơi bày quy mô, độ phức tạp và mức độ nâng cấp công nghệ trong chiến lược ảnh hưởng của ĐCSTQ. Từ công cụ trí tuệ nhân tạo đến việc ngụy trang bản địa hóa, tất cả đều cho thấy Bắc Kinh đang đầu tư có hệ thống để ngụy trang sự can thiệp nước ngoài thành “tiếng nói bản địa”. Những hoạt động này không chỉ nhắm vào người bất đồng chính kiến và Đài Loan, mà còn mở rộng tới quan chức phương Tây và người dùng mạng bình thường.

Báo cáo điều tra do OpenAI công bố vào cuối tháng Hai gây chú ý nhất. Đây là lần đầu tiên tiết lộ cách vận hành nội bộ của một chiến dịch gây ảnh hưởng bí mật “được tài trợ dồi dào, lên kế hoạch kỹ lưỡng”, liên quan đến ít nhất hàng trăm nhân sự, hàng nghìn tài khoản giả, hoạt động trên hàng chục nền tảng toàn cầu.

Chiến dịch này có liên hệ với một số cơ quan thực thi pháp luật của ĐCSTQ, sử dụng các công cụ như ChatGPT để lập kế hoạch “tác chiến mạng đặc biệt”. Một báo cáo nội bộ cho thấy chỉ riêng một tỉnh của Trung Quốc đã có 300 nhân sự tham gia; các tỉnh khác cũng có đội ngũ tương tự. Họ không chỉ sử dụng ChatGPT mà còn triển khai nhiều mô hình AI nội địa như DeepSeek và Qwen để tạo nội dung, giám sát và phân tích mục tiêu.

Báo cáo mới của bà Cook cho biết chiến dịch này đã nắm giữ “hơn 100 chiến lược” nhằm thao túng dư luận, đàn áp, bôi nhọ hoặc đe dọa những người chỉ trích ĐCSTQ. Sáu chiến lược tiêu biểu gồm:

Chiến lược 1: Tùy chỉnh mô hình AI để kiểm soát diễn ngôn

Tháng 3/2026, truyền thông nhà nước Trung Quốc rầm rộ giới thiệu mô hình AI tiếng Tây Tạng đầu tiên mang tên DeepZang. Bề ngoài nhằm giúp người dùng toàn cầu tìm hiểu văn hóa, lịch sử và chính trị Tây Tạng, nhưng thực chất chỉ cung cấp nội dung theo quan điểm chính thức của ĐCSTQ: Tây Tạng “từ xưa đến nay là một phần của Trung Quốc”, mô tả về Đạt Lai Lạt Ma hoàn toàn theo lập trường Bắc Kinh.

Khi người dùng hỏi về các chủ đề nhạy cảm như độc lập Tây Tạng, tự thiêu hay quốc ca Tây Tạng, hệ thống sẽ báo “chỉ hỗ trợ các câu hỏi hợp pháp”. Trong khi đó, công cụ AI tiếng Tây Tạng Monlam.ai do cộng đồng lưu vong phát triển lại bị chặn.

Chiến lược 2: Ngụy tạo bằng chứng để đàn áp bất đồng chính kiến

Báo cáo của OpenAI ghi nhận nhiều hình thức tấn công cá nhân: Tạo cáo phó giả cho người còn sống, kèm hình ảnh bia mộ do AI tạo ra và phát tán rộng rãi. Để xóa tài khoản bất đồng, họ gửi báo cáo vi phạm kèm ảnh chụp màn hình giả nhằm kích hoạt hệ thống kiểm duyệt.

Có trường hợp còn làm giả tài liệu tòa án Mỹ để yêu cầu xóa tài khoản. Thậm chí, có trường hợp đặc vụ của ĐCSTQ giả danh nhân viên di trú Mỹ, gọi điện đe dọa người bất đồng chính kiến đang sống tại Mỹ.

Chiến lược 3: Dựng công ty giả để tiếp cận quan chức phương Tây

Một số tài khoản có liên hệ với Trung Quốc sử dụng ChatGPT để viết email tiếng Anh, dựng nên công ty tư vấn giả “Nimbus Hub”, với website, hồ sơ LinkedIn và đội ngũ hoàn chỉnh. Mục tiêu là các quan chức cấp bang của Mỹ và chuyên gia chính sách. Các email lấy danh nghĩa tư vấn chiến lược để thu thập thông tin nhạy cảm và dùng “gợi ý tâm lý tinh vi” nhằm thúc đẩy phản hồi nhanh.

Chiến lược 4: Phối hợp tạo danh tính giả và thao túng nền tảng

Báo cáo quý I/2026 của Meta cho biết đã gỡ bỏ một mạng lưới liên quan Trung Quốc gồm 154 tài khoản Facebook, 23 trang và 1 tài khoản Instagram, với tổng 93.000 người theo dõi, nhắm vào Đài Loan.

Các trang như “Mạng tin đồn Đài Loan”, “Thế hệ nổi loạn mới” giả dạng nhóm địa phương, sử dụng IP Đài Loan và chữ phồn thể để kích động chia rẽ xã hội.
Ngoài ra, các nhóm này còn tạo hàng loạt tài khoản giả trên Bluesky, giả danh người bất đồng Trung Quốc để đánh cắp danh tính – có trường hợp 5 tài khoản giả cùng tạo trong một ngày.

Chiến lược 5: Truyền thông nhà nước giả làm tiếng nói độc lập

Báo cáo của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR) nêu ví dụ tại Cộng hòa Séc: Một đài phát thanh rock thương mại phát chương trình “Thế giới đầy sắc màu” trong suốt 4 năm, thực chất toàn bộ nội dung đến từ Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc (CRI).

Các bài viết thường không ghi nguồn, khi được truyền thông địa phương đăng lại sẽ trở thành “tin tức nội địa”, khiến người đọc khó nhận ra mối liên hệ với ĐCSTQ.

Chiến lược 6: Mượn tiếng người khác để khuếch đại thông tin

CRI sử dụng trả tiền hoặc phần thưởng để huy động người ảnh hưởng và người dùng địa phương lan truyền thông tin. Trong đại dịch viêm phổi Vũ Hán (COVID-19), sinh viên tại Séc và Slovakia được trả 20 euro (khoảng 23,58 USD) để quay video lặp lại khẩu hiệu của ĐCSTQ.

Ngoài ra, các TikToker Séc được sắp xếp đi Tân Cương, nội dung quay bị kiểm soát và sau đó đăng dưới dạng vlog du lịch. ECFR gọi đây là “tiếp thị mồi nhử”: Thu hút người theo dõi bằng nội dung văn hóa, sau đó chèn thông tin chiến lược.

Tài khoản Facebook của CRI tại Séc có hơn 1 triệu người theo dõi, vượt xa truyền thông địa phương. Báo cáo OpenAI cũng đề cập các chiến dịch bôi nhọ nhằm vào Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thông qua người có sức ảnh hưởng tại địa phương.

Tất cả các trường hợp đều cho thấy hai đặc điểm chính: Quy mô lớn và cố ý gây nhiễu thông tin. Dù chi phí từng chiến dịch không cao, nhưng tổng thể cho thấy có ngân sách hệ thống; hàng trăm nhân sự, hoạt động đa nền tảng chứng minh nguồn lực mạnh.

Quan trọng hơn, ĐCSTQ cố tình che giấu liên hệ bằng danh tính giả, nội dung “tẩy trắng”, phát sóng ngầm, tài liệu giả và công ty giả – khiến việc can thiệp nước ngoài trông như hoạt động nội địa bình thường.

OpenAI thừa nhận một số chiến dịch có tương tác thấp và dễ bị xóa, nên khó đo lường tác động thực tế. Tuy nhiên, khi nguồn gốc bị che giấu và hoạt động phân tán trên nhiều nền tảng, người dùng bình thường gần như không thể nhận biết. Bà Sarah Cook nhấn mạnh rằng nhận thức cơ bản của công chúng về các chiến lược này là vô cùng quan trọng.

Một tin nhắn LinkedIn từ “công ty tư vấn chuyên nghiệp”, một video du lịch quen thuộc, hay một chương trình radio tưởng chừng bình thường. Nếu thiếu kiến thức nền, rất khó nhận ra đó có thể là sự can thiệp từ nước ngoài.

Khi công nghệ AI, danh tính giả và kỹ thuật ngụy trang bản địa tiếp tục phát triển, các chiến dịch ảnh hưởng của Bắc Kinh ngày càng tinh vi và hiệu quả.

Báo cáo của bà Sarah Cook cảnh báo rằng việc nâng cao khả năng nhận diện là công cụ thiết thực nhất để người dùng tự bảo vệ nhận thức của mình trong thời đại bùng nổ thông tin. Chỉ thông qua việc tiếp tục phơi bày và giáo dục công chúng, những chiến dịch “công khai mà bí mật” này mới có thể bị vô hiệu hóa.

Doãn Hoa/Vision Times

Xem thêm: